کاخ کرملین و مسئله انرژی

مهدی مروتی
کنگره آمریکا در گزارش اخیر مدعى شده است که روسیه سیاست خارجى سرسختانه‌اى را در پیش گرفته است . مطابق این گزارش روسیه علاوه بر افزایش خرید تسلیحات نظامى بودجه نظامى خود را 22 درصد افزایش داده است. همچنین در این گزارش به تلاشهاى ولادیمیر پوتین در جهت مدرنیزه کردن نیروهاى مسلح اشاره شده است.
باید اذعان کرد که در طول ماههاى گذشته نگاه تهدید محور کاخ سفید و اتحادیه اروپا نسبت به کاخ کرملین افزایش یافته است. مسکو در حیاط خلوت خود و از سوى گرجستان و اوکراین تحت فشار قرار گرفته است. البته پوتین و لاوروف در چنین شرایط دشوارى سعى دارند سیاست تنش‌زدایى و همراهى با واشنگتن و اتحادیه اروپا را در دستور کار کاخ کرملین قرار دهند ولى دراین راستا با معضلات عدیده‌اى مواجه شده‌اند. واقعیت امر این است که نگاه تهدید محور آمریکا و اروپا در پى تنش‌زدایى مسکو از بین نخواهد رفت. این نوع نگاه ریشه در افراطى‌گرى‌هاى چنی، بوش و سولانا نسبت به روسیه دارد. همان‌گونه که از مستندات و شواهد برمى‌آید، کاخ کرملین درحال تبدیل شدن به یک قطب نظامى و تسلیحاتى در جهان است. همین مسئله نگرانى‌هاى زیادى را براى آمریکا و اتحادیه اروپا ایجاد کرده است.
کاخ سفید سعى دارد با اعمال فشارهاى پى‌درپى به کاخ کرملین، روس‌ها را در نقطه کنونى نگاه داشته و حرکت رو به جلوى مسکو را متوقف سازد. رفتارهاى کشورهاى اروپایى نیز در همراهى با تحولات ضدروسى اوکراین و گرجستان موید حساسیت اروپا نسبت به قدرت یافتن مجدد مسکو پس از فروپاشى کمونیسم است.
اما رخدادهایى که در طول مدت اخیر به وقوع پیوسته‌اند نگرانى افرادى مانند بوش و دیک چنى را دو چندان ساخته است. ترکیب پاریس - مسکو - برلین در قالب کشورهاى 1+5 و قرار داد اخیر انرژى بین روسیه و آلمان باعث سرعت و شدت واکنشهاى پشت پرده واشنگتن شده است. “آنگلا مرکل” یکى از متحدان اصلى آمریکا به علت مذاکرات با مقامات روسى درخصوص مسئله انرژى و تامین سوخت مورد مواخده پنهان نومحافظه‌کاران کاخ سفید قرار گرفته است. حتى مقامات آمریکایى در این راستا از نخست‌وزیر لهستان نیز خواسته‌اند تا نگرانى “ورشو” را با شدت به صدراعظم آلمان یادآورى نماید.
مقامات آمریکایى سعى دارند به مرکل و دیگر مقامات اروپایى خاطرنشان سازند که قطع همکارى‌هاى اقتصادى در زمینه انرژى با مسکو براى آنها مفید خواهد بود. در این راستا مقامات آمریکایى مسئله اختلاف روسیه و اوکراین بر سر قیمت فروش گاز و بسته شدن لوله‌هاى گاز روسیه به “کى‌یف” در آستانه زمستان 2006 میلادى را به صورت مداوم به مقامات اروپایى گوشزد مى‌نمایند. واشنگتن به هیچ عنوان حاضر نیست مانور روسیه در خاک اروپا و تعامل کاخ کرملین با کشورهاى اروپایى را تحمل نماید. از این رو تقویت “ناتو” در دستور کار مقامات آمریکایى قرار گرفته است تا با پیوستن گرجستان و اوکراین به پیمان آتلانتیک شمالی، کاخ کرملین در محاصره کامل قرار گیرد و حرکت فرامنطقه‌اى خود را متوقف سازد. سهم روسیه در بازار گاز اروپا از 3 درصد به 33 درصد در حال حاضر افزایش یافته است.
در حقیقت استفاده از اهرم انرژى در سیاست خارجى فرمولى است که کاخ کرملین قصد دارد با پیاده‌سازى آن تا حدوى از وزن تهدیدات آمریکا بکاهد.
مسکو و واشنگتن پس از پایان جنگ سرد دوران پرتنشى را سپرى مى‌نمایند. پس از پایان دوران قدرت یلتسین در روسیه و کلینتون در آمریکا و روى کار آمدن بوش و پوتین شاهد به وجود آمدن جوى مملو از تهدید و بى‌اعتمادى میان کاخ سفید و کاخ کرملین هستیم.
آنچه مسلم است اینکه در مقابل تهدیدات آمریکا، روسها بعضا به صورتى منفعلانه عمل مى‌کنند و همین موضوع کاخ سفید و اتحادیه اروپارا به سوى برخورد قهرى‌تر با کاخ کرملین سوق مى‌دهد. البته نباید از یاد برد که اتحادیه اروپا همچنان پس از فروپاشى کمونیسم میان نام‌‌هاى مسکو و واشنگتن حرکت پر از تناقضى را ادامه مى‌دهد.