معمای دیپلماسی در سرزمین آفتاب تابان

قاسم شریعتی: با شروع شمارش معکوس برای انتخاب جانشین «جونیچیرو کوایزومی» رهبر حزب حاکم لیبرال دمکرات و نخست وزیر ژاپن، گمانه‌زنی‌ها درباره آینده دیپلماسی این کشور نیز آغاز شده است.
در این میان، کشورهای چین و کره جنوبی، بیش از سایر کشورها کنجکاوند که بدانند جانشین کوایزومی در رابطه با مسایل شرق و جنوب شرق آسیا چگونه فکر و عمل می‌کند.
به گزارش ایرنا مناسبات سیاسی ژاپن با کشورهای چین و کره جنوبی در حال حاضر در شرایط نامطلوبی است و پکن و سئول امیدوارند که جانشین کوایزومی بتواند راهی برای برون رفت از این شرایط که عمدتا ناشی از اختلافات تاریخی و مسایل ارضی است، بیابد.
ضمن اینکه یکی از علل اصلی در تشدید تنش میان کشورهای چین و کره جنوبی، دیدارهای پیاپی نخست وزیر ژاپن از معبد جنجال برانگیز «یاسوکونی» است.
بسیاری معتقدند که کوایزومی کارنامه خوبی در زمینه مناسبات ژاپن با کشورهای همسایه برای جانشین خود در حال حاضر، «شینزو آبه» دبیر و سخنگوی دولت، «تارو آسو» وزیر امور خارجه و «ساداکازو تانیگاکی» وزیر دارایی ژاپن سه نفری هستند که نامزدی خود را برای رهبری حزب حاکم لیبرال دمکرات اعلام داشته‌اند.
اما از هم اکنون، از شینزو آبه به عنوان جانشین اصلی کوایزومی نام برده می‌شود و بدین دلیل بسیاری از تحلیل‌ها بر روی او و سیاست‌های آینده وی متمرکز شده است. برخی از تحلیلگران سیاسی با توجه به پیشینه سیاسی و دیدگاه‌های محافظه‌کارانه و به شدت ملی‌گرایانه آبه، چندان به بهبود مناسبات ژاپن با چین و کره جنوبی در صورت روی کار آمدن وی، حداقل در آینده نزدیک خوشبین نیستند.
شینزو آبه، 51 ساله (متولد 21 سپتامبر 1954 میلادی) از بازهای حزب حاکم لیبرال دمکرات شناخته می‌شود و بدلیل مواضع محکم در مقابل کره شمالی و چین مشهور است.
هر چند آبه همانند دو نامزد دیگر، بر اهمیت بهبود روابط ژاپن با کشورهای همسایه همانند چین و کره جنوبی تاکید کرده است، اما برخی از تحلیلگران با اشاره به راهبردها و سیاست‌های اعلام شده توسط آبه در صورت رسیدن به پست نخست وزیری ژاپن، عنوان می‌کنند که این راهبردها در خصوص مسایل منطقه‌ای و نیز سایر مسایل مهم از جمله دیدار از معبد یاسوکونی کاملا روشن نبوده و دارای «ابهام» است.
آبه نیز ضمن دیدارهای مکرر از معبد یاسوکونی، بارها از بازدیدهای کوایزومی از معبد یاسوکونی حمایت قاطع به عمل آورده است.
رسانه‌های جمعی ژاپن اواسط مرداد ماه گذشته افشا کردند که آبه در ماه آوریل گذشته از معبد جنجالی یاسوکونی دیدار کرده است.
افشای دیدار آبه که پیشتر گزارشی از آن منتشر نشده بود، ضمن برانگیختن واکنش‌های داخلی، سبب اعتراض کشورهای کره جنوبی و چین نیز شد.
در خصوص مسایل منطقه‌ای و بین‌المللی، آبه در جریان اعلام نامزدی خود برای رهبری حزب حاکم لیبرال دمکرات، تقویت روابط و همپیمانی ژاپن و آمریکا و بنیاد اتحاد امنیتی دو کشور را از جمله برنامه‌های خود در صورت پیروزی در انتخابات رهبری حزب حاکم لیبرال دمکرات و رسیدن به مقام نخست وزیری ژاپن عنوان داشت.
آبه، تحکیم روابط ژاپن با کشورهای همسایه مانند چین و کره جنوبی، حل مسایل مرتبط با کره شمالی چون مساله اتباع ربوده شده ژاپنی و مساله هسته‌ای و موشکی این کشور و پیشبرد گفت‌وگوهای راهبردی با آمریکا، اروپا، هند و استرالیا را از دیگر برنامه‌هایش اعلام کرد.
وی همچنین تلاش برای تاسیس یک جامعه اقتصادی در منطقه آسیا ـ اقیانوس آرام از طریق گفت‌وگوهای آزاد تجاری، مشارکت در برقراری صلح در جهان از طریق کمک‌های بشردوستانه و تلاش برای منع گسترش سلاح‌های کشتار جمعی و هسته‌ای را از دیگر سیاست‌های خود نام برد.
به گفته تحلیلگران منطقه‌ای، آبه هر چند بر تحکیم روابط مسوولانه ژاپن با چین و کره جنوبی تاکید دارد، اما در عین حال بر پیشبرد گفت‌وگوهای راهبردی با هند و استرالیا انگشت به معنای نادیده گرفتن چین و کره جنوبی در آینده مناسبات آسیایی ژاپن باشد.
علاوه بر این، آبه در سیاست‌های اعلام شده خود تاکنون اشاره‌ای خاصی به اختلاف ارضی ژاپن با کشورهای چین و کره جنوبی و نحوه حل این اختلافات نکرده است.
ژاپن در حاضر با کشور کره جنوبی در خصوص جزایر «تاکی شیما» (دوکدو) و با چین در خصوص جزایر «سن‌ کاکو» دارای اختلاف شدید است.
با توجه به دیدگاه‌های ملی‌گرایانه آبه، بعید بنظر می‌رسد که وی به سازش با کشورهای چین یا کره جنوبی در خصوص جزایر یاد شده حاضر شود.
ضمن اینکه آبه بارها بر تغییر قانون اساسی صلح‌آمیز ژاپن که در آن جنگ نفی شده است، اشاره و تاکید کرده است. دولت ژاپن با تغییر قانون اساسی، بدنبال راهی برای تشکیل یک ارتش حرفه‌ای و نیز تقویت قدرت نظامی و دفاعی این کشور است مساله‌ای که دل نگرانی‌ کشورهای همسایه را بدنبال داشته است.
هر چند در این میان، این دیدگاه نیز مطرح می‌شود که آبه در صورت رسیدن به مقام نخست وزیری ژاپن مجبور است دیدگاه‌های خود را با توجه به واقعیت‌های موجود در کشور و نیز شرایط منطقه‌ای تعدیل کند.
در حال حاضر ژاپن دارای روابط اقتصادی بسیار گسترده با چین و کره جنوبی است و این مناسبات اقتضا می‌کند که روابط سیاسی آنها نیز به طرف بهبودی حرکت کند.
رییس فدراسیون قدرتمند تجاری ژاپن «نیپون کیدانرن» بتازگی و به صراحت خواهان تلاش برای بهبود روابط سیاسی ژاپن با کشورهای همسایه شده است.
سخنان وی می‌تواند پیامی آشکار به جانشین کوایزومی و نوعی ناخرسندی از شرایط موجود در روابط ژاپن با کشورهای همسایه به شمار آید.
بدلیل نفوذ و قدرت نیپون کیدانرن که در آن حدود یکهزار و 600 شرکت، حدود 130 انجمن صنعتی و حدود 50 انجمن کارفرمایی حضور دارند، از رییس نپیون کیدانرن به عنوان نخست وزیر دنیای مالی و تجاری ژاپن نامبرده می‌شود.
ضمن اینکه ژاپن برای حل مساله هسته‌ای و موشکی کره شمالی که از آن به عنوان یک تهدید امنیتی یاد می‌کند، نیازمند جلب حمایت چین و کره جنوبی است. با آغاز نام نویسی برای نامزدی رهبری حزب حاکم لیبرال دمکرات، رقابت سیاسی برای گرفتن این سمت و در نهایت نشستن بر کرسی نخست وزیری ژاپن آغاز شده است.
بدنبال برگزاری انتخابات رهبری حزب حاکم لیبرال دمکرات در روز 20 سپتامبر (29 شهریور)، نشست ویژه پارلمان ژاپن برای انتخاب نخست وزیر آینده ژاپن در 26 سپتامبر (چهارم مهرماه) برگزار می‌شود.