توان هسته‌ای ایران، نظامی نیست

* (نیوزویک): وظیفه آژانس، افشای فعالیت‌های هسته‌ای غیرقانونی است. چه این اقدامات توسط کشورها باشد، چه توسط شبکه‌هایی که خارج از کنترل کشورها عمل می‌کنند. آیا شما از منابع کافی برای انجام این کار برخوردار هستید؟
** البرادعی: همه می‌گویند تروریسم هسته‌ای، اولین مساله هسته‌ای ملی و بین‌المللی است، ولی تا زمانی که آنها این اظهارنظرات خود را به دلار و پول تبدیل نکنند، ما نخواهیم توانست به صورت موثر با خطری که با آن مواجه هستیم، مقابله کنیم. البته علت آن ساده است، زیرا بودجه سالانه آژانس تنها 120 میلیون دلار است و ما با این بودجه باید تعیین کنیم که در کل جهان چه اتفاقی در حال رخ دادن است. من مطمئنم حتی اداره پلیس کوچک شهر وین نیز از بودجه بیشتری نسبت به ما برخوردار است. یکی از خطرناک‌ترین چالش‌هایی که با آن مواجه هستیم، این است که فعالیت‌های اعلام نشده را کشف کنیم. یعنی تاسیسات غنی‌سازی کوچکی که در منطقه‌ای از یک کشور بزرگ مخفی شده، یا برخی فعالیت‌های تسلیحاتی که در زیرزمین انجام می‌گیرد. برای انجام این کارها به چیزهای زیادی احتیاج است.
* چه چیزهایی احتیاج است؟
** البرادعی: اول از همه به مجوز قانونی برای تحقیق نیاز است. پس از مساله عراق ما مساله پروتکل الحاقی را ایجاد کردیم که دست کم به ما اجازه می‌دهد از مناطق مختلف یک کشور بازرسی و از آنها سؤال کنیم و دید کلی نسبت به برنامه‌ هسته‌ای یک کشور داشته باشیم، ولی این پروتکل که در سال 1995 به تصویب رسید، تنها توسط 78 کشور از 183 کشور عضو معاهده به اجرا درآمده است، لذا پیشرفت به کندی صورت می‌گیرد. برای نظارت بر فعالیت‌های اعلام نشده، به تصاویر ماهواره‌ای احتیاج است، لذا ما به اندازه‌ای که مدنظرمان است، نمی‌توانیم برای خرید این تصاویر هزینه کنیم. از بسیاری لحاظ نیز ما برای دریافت این تصاویر به حسن نیت کشورهایی بسنده می‌کنیم که این تصاویر را در اختیار ما قرار می‌دهند، ولی آنها نیز از برنامه کاری مخصوص به خود برخوردارند، زیرا ممکن است آنها تصاویری را در اختیار من قرار دهند که می‌خواهند من به آنها دسترسی داشته باشم. این مساله با آن متفاوت است که من به صورت مستقل بتوانم به تصاویری دست یابم که به آن احتیاج دارم.
علاوه بر آن ما از آزمایشگاههای فوق مدرن که برای تحلیل ذرات استفاده می‌شود، برخوردار نیستیم تا بتوانیم تشخیص دهیم در محلی کار غنی‌سازی اورانیوم اعلام نشده یا بازفرآوری انجام می‌گیرد. برای انجام این کارها من همچنان باید به شبکه‌ای از آزمایشگاههای کوچکتر که در برخی از کشورهای عضو وجود دارد، بسنده کنم و به این ترتیب هیچ اطمینانی از استقلال کامل وجود ندارد. من احتیاج دارم که بازرسان خود را آموزش دهم، من به یک برنامه تحقیقات و توسعه احتیاج دارم که هم اکنون در اختیار ندارم. بنابراین ما بیش از اندازه به پول احتیاج داریم.
* شما اخیراً گفته بودید با پولی که آمریکا پس از تهاجم به عراق جهت یافتن تسلیحات کشتار جمعی هزینه کرد، می‌توانستید بودجه 30 سال آژانس را تامین کنید. به نظر شما چرا ناهمخوانی‌هایی در منابع وجود دارد؟
** هنوز نگرش ما در برابر آنها وجود دارد، دیدی که نسبت به سازمان‌های بین‌المللی وجود دارد، یا منافع ملی متفاوت است و با ما نیز همانند دیگر موسسات چندملیتی رفتار می‌شود.
البته من مزایای آنها را انکار نمی‌کنم، همه آنها کارهای خوبی انجام می‌دهند. ولی بین ما و اتحادیه جهانی پست اختلاف وجود دارد، شما می‌توانید انتشار تمبرهای یادبود یا بهبود کارآیی حمل و نقل پست را به تعویق بیاندازید، ولی در حیطه کاری ما چیزهایی وجود دارد که باید آن را روز گذشته انجام می‌دادیم و در غیر این صورت، با خطری بسیار بزرگ مواجه خواهیم شد. این مساله‌ای است که مردم آن را درک و اولویت‌بندی نمی‌کنند.
* شما به چه اندازه پول از کشورهای عضو احتیاج دارید؟
** شاید دو برابر شدن بودجه که البته خود قطره‌ای در اقیانوس است. این حرکت به من این امکان را خواهد داد تا به صورت مناسب برنامه‌ریزی کنم، برای برنامه تحقیق و توسعه سرمایه‌گذاری کنم، آموزش بهتری به بازرسان خود بدهم و آزمایشگاه‌های خود را ارتقاء بخشم.
ما در مورد میلیاردها دلار صحبت نمی‌کنیم، صحبت ما از میلیون‌ها دلار است که البته به آن نیز دست نیافته‌ایم. من سخنان خود را بیان می‌کنم. اگر فاجعه مخوفی رخ دهد، من نمی‌خواهم آنها به ما به عنوان مقصر نگاه کنند و بگویند شما به ما نگفته بودید.
* آیا این اتفاق در هر حال رخ نخواهد داد؟
** من به حد امکان تلاش خود را می‌کنم تا توپ را در جایی که به آن تعلق دارد قرار دهم البته این کاملاً وسوسه‌انگیز است که دولت‌ها از ما یا هر سازمان بین‌المللی دیگری به عنوان مقصر استفاده کنند. در حیطه کاری ما این مساله با دشواری بیشتری مواجه است، زیرا ما یک سازمان بین‌المللی هستیم که وظیفه آن نشستن و قضاوت کردن درباره کشورهای عضو است ما باید بگوییم که آیا آنها به تعهدات خود در قبال "ان‌. پی‌. تی" عمل می‌کنند یا خیر.
ولی آنها از قدرت کیف پول برخوردار هستند. در عین حال تنها چیزی که به ما قدرت اخلاقی لازم برای ادامه کار می‌دهد، این است که این اصول را به آنها یادآور شویم، به صورت مستمر هدف خود را دنبال کنیم و در عین حال بی‌طرف باشیم و گاهی چیزهایی را بگوییم که آنها نمی‌خواهند بشنوند.
* به عنوان مثال.
** البرادعی: اگر من به مشکلاتی که هم اکنون با آن مواجه هستیم بنگرم، از نظر من این مشکلات مربوط به طرف‌هایی است که در آن حضور دارند. ما باید از این ایده که معتقد است گفتگو یک پاداش برای رفتار خوب است، فاصله بگیریم، زیرا ما زمانی به گفتگو احتیاج داریم که شاهد بدرفتاری باشیم. هدف از گفتگو نیز تغییر رفتار است.
همانگونه که "جیمز بیکر" وزیر خارجه اسبق آمریکا اخیراً گفته است، گفتگو با دشمن، دلجویی از او نیست. برخی از سیاستمداران آمریکایی به ما می‌گویند شما تبعیض قائل می‌شوید، یا دست کم در قبال برخی کشورها به نرمی عمل می‌کنید، اما این آژانس براساس یکپارچگی خود عمل می‌کند و اگر این یکپارچگی را از دست بدهد، از بین خواهد رفت. من از اینکه برخی در بی‌طرفی و یکپارچگی ما شک کنند، متنفر می‌شوم. برخی سخنان با نیات خاص، موجب می‌شود که مردم، آگاهی، توانایی صنعتی و نیت را با یکدیگر اشتباه بگیرند. بسیاری از چیزهایی که ما هم اکنون در مورد ایران شاهد آن هستیم، برآورد نیات است. ما هم اکنون هیچ خطری را مشاهده نکرده‌ایم که بخواهیم آن را اعلام کنیم، به خصوص که ما از زمان زیادی برای مذاکره برخوردار هستیم. اینها مسائلی دشوار و متفاوت است، ولی درسی که ما از مساله عراق گرفته‌ایم، این است که واقعاً نسبت به نتیجه‌گیری در مورد این مسائل با دقت عمل کنیم.