آزادگان و لزوم عزم ملی

میدان نفتی آزادگان به عنوان یکی از بزرگترین میادین نفتی جهان که دارای 26 میلیارد بشکه ذخایر درجای نفت است، هم اکنون درگیر کشاکشهای سیاسی شده است.
چندی پیش ایران برای اثبات حسن نیت خود در قبال ژاپن به عنوان یکی از بزرگترین خریداران نفت ایران، با وجود مخالفت آمریکا قرارداد استخراج و بهره برداری از این میدان را با شرکتی موسوم به اینپکس که سهامدار عمده آن دولت ژاپن است، منعقد ساخت. دولت ژاپن با دارا بودن 35/29 درصد سهام اینپکس، اصلی ترین طرف ایران برای مذاکره محسوب می شد و در نهایت توانست 75 درصد سهام مربوط به استخراج و بهره برداری از این میدان را نصیب خود کند.
این قرارداد برای ژاپن به عنوان یکی از بزرگترین کشورهای صنعتی جهان که فاقد هرگونه منابع زیرزمینی انرژی است، بسیار حیاتی می نمود؛ به طوری که امنیت انرژی این کشور را تضمین می کرد.
با این حال، وابستگی ژاپن به آمریکا باعث شد پس از امضای این قرارداد، شروع پروژه بارها به تأخیر بیفتد، به طوری که ایران دست کم پنج بار مهلت ژاپن برای آغاز کار را تمدید کرد و با وجود آنکه کشتی البرز عملیات لرزه نگاری به عنوان پیش مقدمه حفاری چاههای توصیفی آزادگان را به اتمام رساند و حجم درجای مخزن را بیش از 26 میلیارد بشکه تخمین زد و همچنین عملیات مین روبی آبهای اطراف میدان آزادگان که احتمال می رفت از زمان جنگ تحمیلی باقی مانده باشد، پایان یافت؛ باز هم ژاپن به بهانه هایی که هرگز اعلام نکرد، حاضر به آغاز عملیات بهره برداری از این میدان نشد و این مسأله تا به امروز ادامه دارد.
در این میان، واکنش ایران به بهانه جوییهای ژاپن که ریشه در ملاحظات سیاسی برای تأمین منابع ملی کشور داشت، ملاحظه کارانه بود و همین نکته به جای آنکه حس همکاری را در ژاپنیها برانگیزد و آنها را به ارائه کار تشویق کند، نوعی احساس خود بزرگ بینی و نیاز ایران را در آنها زنده کرد که نه تنها به حل مسأله کمک نکرد، که به بحران دامن زد.
در چنین شرایطی، آخرین مهلت ایران به ژاپن برای تعیین تکلیف در میدان نفتی آزادگان، 30 سپتامبر (8 مهر) پایان یافت و ژاپنی ها با امید به تمدید مجدد مهلت و خوش بینی به قانع شدن مجدد ایران بر سر میز مذاکره نشستند، اما برخلاف انتظار ایران آنها را بر سر دو راهی «همه یا هیچ» قرار داد.
در نهایت، پس از چهار روز مذاکره، ایران راه حل مشروطی ارایه داد که هم به معنای کنار زدن ژاپن از آزادگان و هم به معنای به دست آوردن دل چشم بادامی ها بود: سهم 75 درصدی ژاپن به 10 درصد کاهش یافت؛ و البته مطابق معمول این مسأله با قاطعیت کامل اعلام نشد و وزیر نفت ایران با تشکیک در اخبار اعلام شده، اذعان کرد که مذاکرات ادامه دارد و آنچه اعلام شده، موافقت اصولی دو طرف بوده است نه توافق قطعی و سرانجام مهدی بازارگان- مدیرعامل شرکت توسعه و مهندسی نفت ایران- اعلام کرد که امکان حضور مجدد ژاپن در میدان آزادگان وجود دارد، به شرطی که ژاپنی ها بخواهند!
چنین پیامهای متفاوتی از تهران در حالی ارسال شد که کاستو جیرو کیلا- قائم مقام شرکت اینپکس- با استقبال از تصمیم ایران، سهم 10 درصدی را بهتر از دست دادن کل امتیاز آزادگان دانست و با وجود آنکه ژاپن دیگر در پروژه یاد شده پیمانکار اصلی نیست و باید برای پیمانکار آینده کار کند، اما از هیچ بهتر است!
این دو نگاه، در واقع تلقی دو کشور از یک همکاری اقتصادی- سیاسی را آشکار می سازد. نگاهی که در یک سوی آن ایران با ستیزه جوییهای آمریکا و در سوی دیگر آن ژاپن با طرفداری محض از آمریکا قرار دارد.
البته درک ملاحظات سیاسی و شرایط ویژه کشور در حال حاضر، کاملاً منطقی است و قرارداد آزادگان نیز قطعاً در چارچوب منافع ملی تعریف می شود، اما نگاهی واقع بینانه به شرایط طرف مقابل نکات روشنی را یادآوری می کند.
یکی از مهمترین این نکات، سرسپردگی تام ژاپن به آمریکاست و نگاهی به سابقه نخست وزیر جدید ژاپن نیز این نکته را آشکار می سازد. نخست وزیر جدید برخلاف نخست وزیر قبلی - صرفاً- مجری دستورهای آمریکا نیست، بلکه معتقد و مرید و متعهد به اجرای آن است و لذا هیچ جای شکی برای رفتار دولت ژاپن در برابر ایران و در تعامل با آمریکا، باقی نمی ماند.
جالب اینجاست، هرگاه کشورهای غربی لحن تهدیدآمیز خود را در پرونده هسته ای ایران شدت می بخشیدند، ژاپن سرمایه گذاری در آزادگان را بهانه می کرد و تهدید به خروج از پروژه می نمود. در آخرین اجلاس بی نتیجه گروه 1+5 در لندن نیز همین اتفاق افتاد، اما نشانه های آشکار کمتر از سوی ایران جدی گرفته می شود.مسأله بعدی لطمات اقتصادی کشور از تأخیر در بهره برداری از میدان آزادگان است که سالانه حدود 500 تا 800 میلیون دلار برآورد می شود.
و نکته آخر، توانایی و عزم متخصصان ایرانی در بهره برداری از میدان آزادگان است که این روزها سخت در معرض تهاجم رسانه های غربی قرار می گیرد. این رسانه ها می گویند ایران فناوری و منابع مالی لازم برای بهره برداری از میدان نفتی آزادگان را ندارد و لذا بهترین راه در این میان که به عنوان راه حل نهایی مطرح می شود، خروج تام و کامل ژاپن از این میدان است که باید با قاطعیت اعلام شود. قطعاً این عزم ملی است که می تواند به متخصصان نفتی کشور انرژی لازم را بدهد تا میدان نفتی آزادگان را طوری به بهره برداری برسانند که شایسته شأن ایران و ایرانی باشد.