احزاب و کار دشوار تبلیغات انتخاباتی

الگوهایی که با ایران منطبق نبود
اسماعیل گرامی مقدم، سخنگوی حزب اعتماد ملی و سخنگوی ستاد مهدی کروبی در انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری درمورد ارزیابی خود از شیوه های تبلیغاتی کاندیداهای ریاست جمهوری دور گذشته به کارگزاران می گوید؛ در انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری ما شاهد تبلیغات به شیوه های نوین بودیم و در این زمینه از بسیاری کشورهای غربی الگوبرداری شد.
وی برای توضیح این نظر می افزاید؛ متاسفانه این الگوها کاملا منطبق بر تمامی اصول حاکم بر کشور ما نبود و آثار منفی آن بسیار بالاتر از آثار مثبت آن بود. برای مثال یکی از کاندیداها شیوه تبلیغاتی خود را بر مبنای تبلیغات ژاک شیراک و میتران برنامه ریزی کرده بود.سخنگوی ستاد کروبی در انتخابات ریاست جمهوری از نظرسنجی به عنوان یکی از شیوه های تبلیغاتی که برخی کاندیداها از آن استفاده کردند نام برده و درباره این روش اینگونه توضیح می دهد؛ تحلیل من درباره نظرسنجی ها این بود که براساس الگوگیری از کشورهای غربی انجام شد، اما شیوه آن نادرست بود.  زیرا این روشن باعث تخریب کاندیدای اول و باقی کاندیداها شد، این نماینده مجلس اضافه می کند در هیچ کشوری رسم نیست که شش ماه مانده به انتخابات نظرسنجی انجام شود و یک مسئله مدام به افکار عمومی تزریق شود، که در نتیجه افکار عمومی عکس العمل مثبت و یا منفی به آن نشان بدهد.وی در ادامه با بیان این مطلب که در اثر نظرسنجی ها عکس العمل منفی افراد روی نفر اول این نظرسنجی ها زیاد بود و سبب تخریب آنها شده است، می گوید؛ نظرسنجی ها می توانست با همان الگوهای خارج از ایران، در روزهای آخر و با ملاک های مشخص باشد و نهادهای دولتی هم وارد آن نشوند، گرامی مقدم، در این باره توضیح می دهد؛ متاسفانه ما شاهد بودیم، حراست برخی نهادها و ادارات دولتی هم وارد این قضیه شدند و سوالاتی جهت دار را در نظرسنجی ها مطرح کردند. در نتیجه این نظرسنجی ها تاثیر خود را گذاشت و نتایجی غیرمنتظره به دست آمد.اینگونه است که سخنگوی حزب اعتماد ملی شیوه های تبلیغاتی نوین را که در انتخابات گذشته انجام شد مناسب ارزیابی نمی کند.در سراسر جهان در جریان مبارزه انتخاباتی، کاندیداها از شیوه های تبلیغاتی گوناگونی استفاده می کنند که موافق و مخالف بسیار دارد. گاه حتی برخی از کاندیداها برای کسب آرای بیشتر به هر کاری دست می زنند و از هر وسیله ای برای رسیدن به اهداف خود استفاده می کنند. در فضای انتخاباتی ایران در خرداد 84 هم کارزار انتخاباتی به شدت جریان داشت و مثل همه دنیا با جنجال همراه بود. یکی وعده ای می داد که از جزئیاتش هیچ نمی گفت و دیگری با انتقاد از عملکردهای گذشته قول عملکردی دیگرگونه می داد.
شکاف همیشگی سنت و مدرنیته در ایران
سعید شریعتی، عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی و مسئول روابط عمومی این حزب درباره شیوه های تبلیغات انتخاباتی در ایران به کارگزاران می گوید؛ تبلیغات انتخاباتی در ایران دچار مشکلات خاص خود است. درواقع آن شکاف میان سنت و مدرنیسم که در کلان جامعه وجود دارد درواقع در تبلیغات و تحرکات انتخاباتی هم خود را نشان می دهد.
شریعتی در توضیح گفته های خود ادامه می دهد؛ از یک طرف نخبگان تحت تاثیر فضای مدرن، روش های مدرن و مد روز را انتخاب می کنند و به دلیل همان شکاف سنت و مدرنیسم یک بخش بزرگ از جامعه نمی توانند با این روش ها ارتباط برقرار کنند. لذا این تبلیغات به نوعی رهزن و اغواگر می شوند و به جای اینکه مردم را به سوی آنها جلب کند خود این ستادها را دچار فریب می کند.
مسئول روابط عمومی ستاد انتخاباتی مصطفی معین در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری با اشاره به ناهماهنگی میان نخبگان اضافه می کند. اشکال این است که نخبگان سیاسی، به طور عام دچار ناهمزبانی هستند، اگرچه در تشخیص مطالبات درست عمل می کنند اما برای برقراری ارتباط دچار مشکلات جدی هستند.یکی از این مشکلات جدی را ناهمزبانی نخبگان و مردم دانسته و می افزاید؛ در انتخابات گذشته هم در واقع همه کاندیداها از اصلاح طلبان پیش رو تا محافظه کاران تندرو همه دچار این مشکل بودند، چه در مرحله اول و چه در مرحله دوم! عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت خاطرنشان می کند؛ آنچه در تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری بروز داشت نوعی عوام فریبی بود که به دلیل شکاف میان نخبگان و عامه مرد توانست کار کند و برخی آراء را جابه جا کند.
شیوه‌های تبلیغاتی یکسان و متفاوت
محمدحسین فرهنگی، نماینده تبریز و از اعضای ستاد احمدی نژاد در این شهر، هم درباره تبلیغاتی که در انتخابات ریاست جمهوری گذشته انجام شد می گوید؛ تبلیغات انجام شده از جهاتی مشابه و از جهات دیگر متفاوت بود. هر ستادی کاندیدای خود را مطرح می کرد و سعی داشت با روش ها و شیوه هایی مختلف در افکار عمومی جای باز کند و تلاش هایی که در دور دوم انجام گرفت بیشتر از دور اول بود.وی خاطرنشان کرد؛ البته آنچه که در نهایت پیروز این تبلیغات بود، همان سادگی بود و در نهایت همان گروه که تبلیغات ساده ای انجام می داد پیروز میدان شد. اگرچه در انتخاب یک کاندیدا از میان کاندیداهای دیگر به تبلیغات انتخاباتی تنها نمی توان بسنده کرد و سابقه عملکرد افراد نیز به نوعی در انتخاب آنها دخیل است. اما وجود تبلیغات جهت آگاهی عموم و واردشدن به ابعاد خصوصی شخصیت افراد برای نشان دادن چهره واقعی کاندیداها مناسب و به جاست.البته آنچه در این میان مهم است، وجود تبلیغات مبتنی بر واقعیات و منطق است که یکی از شروط تحقق آن ایجاد فضای برابر و مناسب برای تمامی کاندیداهاست.  در انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری اگرچه شاهد تبلیغات گسترده و متفاوت از سوی کاندیداها و گروه های مختلف بودیم، اما بسیاری پس از مشخص شدن نتایج انتخابات در ارزیابی روش های تبلیغی خود، روش ها را قابل بازبینی خواندند، ضمن اینکه از نبود فرصت های برابر برای تبلیغ نیز انتقاد کردند.
ستاد دکتر معین و ضعف رسانه‌ای
سعید شریعتی مسوول روابط عمومی ستاد انتخاباتی معین در ارزیابی عملکرد ستاد انتخاباتی حزب متبوعش می گوید؛ قطعا ستاد معین با مجموعه امکانات و توان مالی و فیزیکی که در انتخابات داشت تا حدود زیادی توانست با بخش هایی که مورد هدف بودند تماس گرفته و آنها را بسیج کند. وی ادامه می دهد؛ باتوجه به روندی که در انتخابات و مسیر انتخاباتی دکتر معین ایجاد شد، ازجمله رد صلاحیت ایشان که در بحبوحه تبلیغات انتخاباتی رخ داد، یک هفته فرصت را از گروه تبلیغاتی ایشان گرفت و در نتیجه ما از سایر رقبا عقب افتادیم.عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت سپس با اشاره به اینکه یک هفته فرصت بسیار حیاتی بود، می افزاید این نظر شورای عالی ستاد دکتر معین است که اگر ما یک هفته بیشتر فرصت داشتیم می توانستیم رقیبان دیگر را پشت سر بگذاریم و آرای بیشتری می توانست در سبد آقای معین جذب شود. شریعتی سپس عوامل دیگر را هم در ناکامی برنامه تبلیغاتی مشارکت موثر می داند؛ عوامل دیگری هم در این زمینه موثر بود، مثل عدم تعیین تکلیف آقای مهندس موسوی، چون معین تنها کاندیدایی بود که پذیرفته بود اگر موسوی بیاید اصلاح طلبان باید روی او اجماع کنند. لذا مشخص نبودن آمدن یا نیامدن ایشان بازهم چرخ های تبلیغاتی دکتر معین را از حرکت خوب بازداشت.
وی یادآور می شود؛ ما از طرف دیگر گرفتاری کلی نیز داشتیم و آن فاصله با بدنه جامعه بود. ما برای بخش هایی از جامعه نتوانستیم برنامه ویژه ای طراحی کنیم و به طور کامل به آنها نپرداختیم که ازجمله آنها اقشار محروم و طبقه ضعیف جامعه بودند. این گروه نتوانستند با ستاد ایشان ارتباط برقرار کنند.مسوول روابط عمومی حزب مشارکت با قبول ضعف هایی که داشتند اظهار می کند؛ ما ضعف داشتیم اما به سرعت در تدارک جبران آنها بودیم، اما تاخیرها و بی عدالتی ها عملا ضرورت ها را از ستاد دکتر معین گرفت. شریعتی در ادامه سخنانش باز هم به اهمیت داشتن رسانه در تبلیغات اشاره کرده و می گوید؛ ما عملا هیچ رسانه ای نداشتیم به جز روزنامه اقبال که به دلیل نوظهوربودن و نوپابودن شناخته شده نبود و این مسئله درحالی بود که رقبای ما از مدت ها پیش در رسانه های مکتوب و غیرمکتوب به تبلیغ می پرداختند اما دکتر معین عملا رسانه ای نداشت.اما ما تلاش کردیم که با رسانه های مختلف روابط را گسترش بدهیم هرچند مشخص است که این اقدام ها کافی نبود.
ساده‌زیستی ویژگی تبلیغات احمدی‌نژاد
اما محمدحسین فرهنگی از فعالان ستاد احمدی نژاد در تبریز در ارزیابی خود از روش های تبلیغاتی این ستاد می گوید؛ ازجمله تفاوت های قابل توجه در ستاد ایشان سادگی تبلیغات و حضور افراد عادی جامعه و طبقات مختلف در آن بود.این نماینده مجلس ادامه می دهد؛ حتی هزینه های ستاد احمدی نژاد را هم خود مردم تامین می کردند و این درحالی بود که ستادهای دیگر به تامین قوی حامیان مالی متکی بودند و همین هم برای آنها آثار منفی را بر جای گذاشت. فرهنگی با اشاره به روش های تبلیغاتی ستاد احمدی نژاد می گوید؛ مردم در ستاد احمدی نژاد با وانت، با ماشین های مدل پایین و حتی پای پیاده و با امکانات ساده ای که داشتند، پلاکاردهای سیاه و سفید را در محله های مختلف و حاشیه شهرها توزیع می کردند.این فعال ستاد تبلیغاتی احمدی نژاد با بیان این موضوع که برخلاف گفته رسانه ها آنها در این ستاد هیچگونه فعالیت تخریبی نداشته اند و در ستاد احمدی نژاد چنین فعالیت هایی صورت نگرفته است، در توضیح علت موفقیت ستاد احمدی نژاد خاطرنشان می کند؛ سادگی روش ها و شیوه های تبلیغی ستاد احمدی نژاد باعث پیروزی وی در انتخابات شد. وی با مثبت ارزیابی کردن عملکرد صداوسیما در انتخابات نهمین دوره ریاست جمهوری سهم پیام هایی که از رسانه های سراسری مخصوصا رسانه ملی فرستاده می شود را در انتخاب مردم مهم ارزیابی کرده و یادآور می شود؛ طبیعی است که انعکاس دیدگاه ها توسط این رسانه تاثیر گسترده تری خواهد داشت.
کروبی و استفاده از روش‌های روز دنیا
در همین حال اسماعیل گرامی مقدم، سخنگوی حزب اعتماد ملی و ستاد انتخاباتی مهدی کروبی در انتخابات ریاست جمهوری گذشته می گوید؛ آنچه من در ستاد کروبی دیدم یک تبلیغات کاملا منطبق بر روش های روز دنیا بود و ما در تبلیغات خود از روش های روشن شفاف و همچنین سنتی استفاده کردیم.
وی توضیح می دهد؛ یعنی آقای کروبی در تمام استان ها و شهرستان ها رفت و این عمل ایشان درحالی بود که تمام مردم آقای کروبی را می شناختند و با سوابق کاری ایشان آشنا بودند، اما با این حال آقای کروبی به تمام نقاط کشور سفر کردند و با حوصله بسیار با مردم حرف زدند و در برخی جوامع دانشجویی اگرچه حضور بسیار سختی داشتند اما با حوصله برخورد کردند.
این نماینده مجلس اظهارداشت؛ از طرفی دیگر برنامه ایشان تبلیغاتی نبود و برنامه اجرایی دولت شان بود. در دنیا مرسوم است که نامزدها یک شعار ملموس می دهند تا مردم آن را بتوانند درک کند مثل آمریکا و یا انگلیس که کاندیداها چنین عمل می کنند.
گرامی مقدم، سپس در توضیح وعده انتخاباتی 50 هزار تومانی کروبی این طور می گوید؛ ما با جلسات مختلف که با تیم های اقتصادی مختلف داشتیم، برای چالش با مشکل کشورمان یعنی زدودن فقر و برقراری عدالت و برابری با استفاده از تجربه های آقای کروبی، برنامه ای به نام 50 هزار تومان برای هر ایرانی بالای 18 سال را مطرح کردیم. عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی به برخی رقبای انتخاباتی کروبی اشاره کرده و یادآور می شود؛ برخی رقبا این مسئله را به عنوان شعار و ابزار تبلیغاتی کروبی ارزیابی کردند اما این مسئله برنامه واقعی ایشان بود، درحالی که رقیب ایشان شعاری کلی با عنوان عدالت را مطرح کرد. وی می افزاید؛ حتی به اعتقاد من شعاری مثل اصلاحات و یا حتی اصولگرایی هم کلی است.
گرامی مقدم، در بخش دیگر گفت وگوی خود با کارگزاران درخصوص عملکرد صداوسیما در انتخابات نهمین دوه ریاست جمهوری می گوید؛ اگرچه آنها در حجم تعلق پیدا کرده به موضوع انتخابات هیچ فرقی با یکدیگر نداشتند و حجم تبلیغات تقسیم شده بین آنها مساوی بود، اما در جهت گیری خیر؛ و ما هم در جهت گیری آنها حرف داریم.سخنگوی حزب اعتماد ملی سپس برای تشریح گفته خود مثال می زند؛ مثلا سه ماه قبل از انتخابات صداوسیما تبلیغ می کند که به کاندیدایی رای بدهید که شاداب باشد.  این از آن دست شعارهایی بود که به افکار عمومی جهت می داد که مثلا به نامزدهای جوان تر رای بدهید.یا اگر یکی از مسوولان درباره شرایط کاندیداها حرفی می زد بخش باتجربه و بادرایت بودن آن را حذف می کردند و تنها بر یک بخش آن تمرکز می کردند.وی توضیح می دهد؛ درواقع صداوسیما نقش اساسی در جهت دادن به برخی کاندیداها ایفا کرد و تخریبی عمل کرد و فرصت درستی به ستادهای کاندیداها برای معرفی شان داده نشد. مثلا از آقای کروبی یک مصاحبه کلی می گرفتند و همان چند عبارتی که می شد با آن میان اصلاح طلبان تفرقه ایجاد کرد پخش می کردند، بدون اینکه به جملات قبل و بعد از آن بپردازد و پیام اصلی سخنران را به مخاطب برساند. گرامی مقدم، همچنین درباره عملکرد صداوسیما اظهار می کند. به نظر می رسید صداوسیما روی این موضوع کار می کرد که اصلاح طلبان به همگرایی نرسند درصورتی که از طرف مقابل نکات مثبتی منعکس می شد که عامل همگرایی بود.رقابت های تبلیغاتی همواره یکی از بخش های ثابت هر انتخاباتی است. انتخابات ریاست جمهوری دوره نهم که در آن احزاب و گروه ها انواع شیوه های تبلیغاتی مدرن و سنتی را تجربه کردند اگرچه بستری بود برای پیش بردن کاندیدای آنها، اما تمرینی تبلیغاتی هم بود برای انتخابات آتی خبرگان و شورای شهر، تا گروه ها از تجربه آن بخش های مثبت و منفی عملکرد خود را بسنجند و ترمیم کنند. اما برنامه تبلیغاتی احزاب برای انتخابات آینده چیست؟ و آیا گروه های سیاسی به نقاط ضعف تبلیغی خود در گذشته توجه کرده اند؟
ستاد انتخاباتی واحد برای اصلاح‌طلبان
سعید شریعتی، عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت در این زمینه می گوید؛ اگرچه جنس انتخابات آتی خبرگان و شورای شهر با ریاست جمهوری و مجلس متفاوت است، اما به طور کلی اصلاح طلبان با اشراف بر ضعف های گذشته و ضعف های تبلیغاتی درپی تشکیل یک ستاد واحد برای اصلاح طلبان هستند که در این ستاد واحد راهکارها مورد بررسی قرار خواهد گرفت. مسئول روابط عمومی ستاد انتخاباتی معین در نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری با یادآوری گفته های قبل خود مبنی بر فاصله میان نخبگان و مردم متذکر می شود؛ آنچه مهم است این است که بر آن ناهمزبانی که مشکل عمده ما بود فائق شویم و این نیازمند یک کار دقیق افکارسنجی و بررسی خواست ها و مطالبات مردم و اتخاذ ادبیات تاثیرگذار بر روی مردم است.
ائتلاف یا تابلوی مستقل
اما اسماعیل گرامی مقدم، معتقد است که کار تبلیغاتی گذشته ستاد انتخاباتی کروبی هیچ اشکالی نداشته است و از این رو درباره برنامه حزب اعتماد ملی برای انتخابات آتی می گوید؛ کارهای تبلیغاتی حزب اعتماد ملی برعهده واحد تبلیغات است و ما به دنبال این هستیم که برای جلب اعتماد مردم خود را معرفی کنیم.سخنگوی حزب اعتماد ملی برای بیان اینکه علت عدم ائتلاف این حزب با اصلاح طلبان در آینده چیست چنین توضیح می دهد؛ حزب ما مرامنامه و اساسنامه خاص خود را داراست و در سه انتخابات گذشته و به خصوص ریاست جمهوری ما (طیف فکری همراه کروبی) بیشترین رای را جذب کردیم، برای همین هم حزب تشکیل دادیم. لذا اشتباه محض است یک حزب نوپا که نیاز به سازمان دهی و معرفی خود دارد با احزاب دیگر ائتلاف کند. یعنی اسم خود را پاک کند و در یک لیست مشترک قرار بگیرد و بگوید ائتلاف کردیم.سخنگوی ستاد انتخاباتی مهدی کروبی در انتخابات ریاست جمهوری گذشته با بیان این مسئله که مشی تبلیغاتی حزب اعتماد ملی این طور نیست، می گوید؛ ما با اصلاح طلبان بیشترین همگرایی را داریم و اگر لیستی تشکیل شود آن را در زیر لیست اعتماد ملی خواهیم گذاشت تا جامعه بداند که رفتار ما در بسط دید و نگاه همفکران ما چگونه است و این چشم انداز ما برای انتخابات آتی خواهد بود.وی می افزاید؛ ما بهترین برخورد را با اصلاح طلبان خواهیم کرد اما با تابلوی حزب اعتماد ملی خواهیم آمد. عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی با اشاره به نقطه ضعف اصلاح طلبان که فاصله گرفتن تدریجی از توده های مردم بوده است، تاکید می کند؛ ما این نقیصه را ازبین برده ایم، در استان ها تعداد شورای مرکزی را افزایش داده ایم تا اقشار جامعه در حزب نقش داشته باشند و در آینده به دنبال راهکارهای بهتر برای ارتباط با توده مردم همانند گذشته، هستیم.