چهره علمی شهید چمران

امراللهی به تازگی رساله دکترای شهید مصطفی چمران را ترجمه کرده و با عنوان «باریکه الکترونی در مگنترون با کاتد سرد» به دست انتشار سپرده است. چمران این رساله را در سال 1342 در رشته مهندسی برق در پلاسما و گداخت هسته‌ای در دانشگاه برکلی آمریکا به اتمام رسانده است: شهید دکتر مصطفی چمران را کم و بیش همه می‌شناسند ولی خیلی از مردم ما فقط او را سردار جنگی و یا یک وزیر دفاع و بعضی‌ها هم او را ناجی «پاوه» یا سردار بزرگ ستاد» جنگ‌های نامنظم و بالاخره نماینده‌ای که به محض شروع جنگ در مجلس شورای اسلامی نماند و یکسره به خوزستان رفت می‌دانند، در حالی که بدون شک ایشان از نوابغ علمی جهان نیز هست. دانشمندی که نه تنها در دانشکده فنی دانشگاه تهران، بلکه در دانشگاه برکلی نیز شاگرد اول بوده است. شهید دکتر مصطفی چمران اولین فارغ‌التحصیل دانشگاه برکلی در رشته «فیزیک پلاسما و گداخت هسته‌ای است» و شاید خیلی‌ها باورشان نشود که چمران در زمان فارغ‌التحصیلی یکی از نوابغ رشته بسیار جوان فیزیک پلاسما بوده است و پایان نامه دکترایش نقشه راه خیلی از دانشمندان بعدی است، به طوری که می‌توان در مقالات و یا کارهای افراد دیگری که در این رشته تحصیل کرده‌اند اثری از آن را مشاهده کرد. در صفحات زیر سعی شده است که در حد امکان به توانایی‌های علمی این دانشمند و نابغه ایرانی مسلمان پرداخته شود. درباره شهید چمران نوشتن کاری دشوار است. چرا که قلم تنها گویای ذره‌هایی از این دریای بی‌انتهاست. به همین دلیل بنده به قدر توان، به بخشی از توانایی‌های ایشان در کار علمی بسنده می‌کنم. مصطفی چمران دوره مهندسی برق (الکترومکانیک) دانشکده فنی دانشگاه تهران را با رتبه ممتاز و شاگرد اولی به پایان می‌رساند و در سال 1336 با استفاده از بورس تحصیلی ویژه شاگردان ممتاز برای ادامه تحصیل راهی آمریکا می‌شود. ابتدا در دانشگاه تگزاس آمریکا به تحصیل مشغول شده و درجه فوق لیسانیس برق دریافت می‌نماید و سپس در سال 1342 از دانشگاه برکلی در کالیفرنیا دکترای خود را را در شاخه «مهندسی گداخت هسته‌ای» که در زمان جدیدترین دانش روز در غرب بوده است دریافت می‌کند. تا کسی به سطح دانش نهفته در پایان نامه دکترای او پی نبرد و تا کسی در این دریای علم که در صفحات تز اوست غور ننماید نمی‌تواند باور کند که دکتر چمران شخصیتی چند بعدی است. چه کسی می‌تواند باور کند چمران بعد از این همه دانش و فضل یکباره به صورت معلم یک کلاس صنعتی برای تربیت جوانان در لبنان کمر همت ببندد؟ چه کسی می‌تواند باور کند که او کارگاهی برای آموزش فنون اولیه صنعت به جوانان مسلمان لبنان به راه بیندازد و چه کسی می‌تواند به خود بقبولاند که این شهید چمران همان دکتر مصطفی چمران است؟
چگونه می‌توان باور کرد این مرد بزرگ در کنار چند بسیجی با تمام وجود بجنگد و همه استعدادها و قدرت خود را در فرماندهی و هدایت جنگ‌های بی‌نظیر چریکی به کار ببندد و بنیاد ارتش دشمن را به لرزه اندازد. او در ابتدای جنگ تحمیلی و در میدان کارزار، اختراعاتی ساده نظیر پنج شاخه‌هایی به نام خورشیدی که مانع عبور تانک بود را از خود به جای گذارد که به طور قطع جلوی هجوم دشمن را به اهواز گرفت، یا کانال‌های دفاعی، یا پمپ‌های آبی که آب را از زیر پای دشمن می‌انداخت، یا خودروی شنی‌دار، یا موشک زیرآبی شش متری، یا زیردریایی هجومی کوچک و یا... یکی دیگر از ویژگی‌های دکتر چمران زیبا نوشتن و درست نوشتن بود. به عنوان نمونه وقتی جزوه درس «کامپیوتر آنالوگ» را که در زمان فوق لیسانس در دانشگاه تگزاس تدوین نموده را ورق می‌زنیم، می‌بینیم او که در این درس نمره بیست گرفته و آنقدر تمیز نوشته است که هنوز هم وقتی ورق می‌زنی زیبایی و طراوت و صحیح بودن از آن تراوش می‌نماید. وقتی چمران در دانشگاه برکلی در حالی گذراندن دوره دکتراست، به یکی از همکاران که چند سال از او زودتر فارغ‌التحصیل شده کمک می‌کند، به طوری که در پایان‌نامه «دکتر ویلیام هارتمن» می‌بینیم از دکتر چمران به نیکی یاد می‌شود خلاصه یادداشتهای ایشان از درس «فیزیک پلاسما» که آن را در سال 1961 گذرانده محتوای بسیار غنی دارد و انگار امروز نوشته است. بعدها چیرگی‌ها و قوت او در گداخت هسته‌ای به نحو بارزی در پایان نامه دکترای ایشان دیده می‌شود. با اینکه شهید دکتر مصطفی چمران از پایه‌گذران اصلی انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکاست و عمده وقت او صرف آموزش جوانان مسلمان و به ویژه فارسی زبان می‌شود باز هم در همه مراحل تحصیلی در کنار آن همه مبارزات مذهبی و سیاسی و قطع بورس تحصیلی، او که مجبور است برای امرار معاش کار کند، شاگرد ممتاز است. بعد از سال 1344 و در زمان جمال عبدالناصر دو سال به مصر می‌رود، دوره جنگ‌های چریکی را می‌گذراند باز هم بهترین شاگرد می‌شود.
بدین ترتیب دانشمندی که در همه دوران تحصیلی شاگرد اول بود، در جبهه نظامی نیز شاگرد اول می‌شود. در سال 1347 به لبنان می‌رود تا به کمک امام موسی صدر و شیعیان لبنان، جنبش محرومین و بعد جنبش امل را تاسیس کند.