حماس و چالش‌های پیش روی

اردشیر سنائی
هنگامی که جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) در انتخاباتی دموکراتیک در فلسطین به قدرت رسید انتظار می‌رفت که در اندک زمانی گرفتار مشکلات مختلف شود اما شاید حتی رهبران حماس نیز فکر نمی‌کردند که بخشی از رای‌دهندگان فلسطینی در نتیجه این مشکلات دست به اقدام‌هایی علیه آن جنبش بزنند. در پی تشدید اختلاف‌های داخلی و بحران سیاسی، اجتماعی و اقتصادی فلسطین چهارشنبه گذشته 14 ژوئن تعدادی از کارمندان و کارگران معترض که ماه‌ها بود حقوق نگرفته بودند در مقابل پارلمان فلسطین اعتصاب کرده و سپس به اشغال پارلمان اقدام کردند. این افراد که به حقوق عقب ‌مانده خود اعتراض داشتند اعلام کردند که نزدیک به چهار ماه است که حقوق‌شان پرداخت نشده است. این افراد دولت تازه تشکیل شده حماس را مقصر این اوضاع دانستند.
گروه‌های معترض معتقد بودند اقدام‌های حماس موجب تحریم‌های بین‌المللی و در نتیجه وخیم شدن اوضاع اقتصادی شده و لذا از مقام‌های حماس خواستند که کناره‌گیری کنند. مخالفان اعلام کردند که مخالف هر دو ـ فتح و حماس ـ هستند و از همه مهمتر نسبت به فساد موجود و تنگناهای اقتصادی اعتراض دارند.
شرایط فوق‌ به همراه مشکلات مختلف دیگر در فلسطین نشان دهنده یک واقعیت تاریخی است و آن اینکه شرایط اقتصادی سخت، دولت‌ها و ملت‌ها را تحت فشار قرار داده و امکان حمایت آنها را از مقاصد و اهداف کلی و کلان به ویژه از نوع ایدئولوژیک سلب خواهد کرد. حماس با وجهه و قالب ایدئولوژیک پس از به قدرت رسیدن، عملا در اداره امور با مشکلات مختلف و به ویژه اقتصادی مواجه شد. برخی از این مشکلات در نتیجه کاهش با قطع کمک‌های کشورهای غربی به حکومت خودگردان فلسطین به وجود آمد. حامیان مالی فلسطین رویکرد رادیکالی، اقدام‌های خشونت‌بار و عدم به رسمیت شناختن اسرائیل توسط حماس را دلیلی بر قطع کمک‌های خود عنوان و اعلام کردند که تا تغییراتی رد سیاست‌ و عملکردهای حماس به وجود نیاید امکان ادامه حمایت‌های قبلی وجود نخواهد داشت. ادامه این روند، مشکلات اقتصادی مختلفی را برای حماس به وجود آورد که برخی از آنها در حمله و اشغال پارلمان فلسطین خود را نشان دادند.
به هر حال حماس اکنون در شرایط بسیار سختی به سر برده و علاوه بر مشکلات سیاسی در داخل و خارج فلسطین درگیر مشکل اقتصادی و تامین معیشت مردم فلسطین نیز شده است. مشکلی که ظاهرا جدی‌ترین رقیب حکومت حماس در فلسطین خواهد بود. حل این مشکل در تدبیر رهبران حماس نهفته است. بدینسان که تغییر رویه‌ها و عملکردها و درک شرایط جدید حاکم بر نظام بین‌الملل و رسیدن به این واقعیت که امروزه انزوا و رادیکالیسم در حل مشکلات هیچ توفیقی ندارد و همکاری مسالمت‌آمیز با کشورهای دنیا و تعاملات متعارف با دیگران پیشرفت یک کشور را باعث شده و چنین رویکردی توسط یک دولت امکان حل مشکلات اقتصادی را نیز موجب می‌شود.
شرایط خاص فلسطین از جمله افزایش نرخ بیکاری، افزایش افرادی که زیر خط فقر زندگی می‌کنند، کاهش درآمد سرانه و... صرفا با واقع‌بینی و تعامل با دنیا حل شدنی است و این مسئله‌ای است که رهبران حماس سخت به آن می‌اندیشند.