رفتار ماجراجویانه چاره کار نیست

تقریبا مسلم است که شکست در برداشتن قدم‌های ماجراجویانه علیه تهران به عواقب ناگواری منجر خواهد شد؛ اما به همان اندازه که این بحران تهدید کننده است، ابزارهای امتناع از آن هم وجود دارد. به نظر می‌رسد که نزدیک‌ترین چالش، بر سر ایران و برنامه هسته‌ای این کشور باشد. پیش از 1979، زمانی که شاه ایران بر سر قدرت بود، واشنگتن به شدت از این برنامه‌ها حمایت می‌کرد؛ اما امروز ادعای آمریکا این است که ایران نیازی به برق هسته‌ای ندارد و به دنبال برنامه تسلیحات هسته‌ای است!
هنری کیسینجر، وزیر امور خارجه اسبق آمریکا، سال گذشته در واشنگتن پست نوشت، برای تولیدکننده بزرگ نفتی مثل ایران، انرژی هسته‌ای اتلاف منابع است. اگر چه 30 سال قبل وقتی کیسینجر وزیر امور خارجه دوره ریاست جمهوری جرالد فورد بود، گفت: معرفی انرژی هسته‌ای هم نیازهای فزآینده اقتصادی ایران را تامین می‌کند و هم ذخایر باقی مانده نفت این کشور را برای صدور یا تبدیل به تولیدات پتروشیمی آزاد می‌کند. سال گذشته خبرنگار روزنامه آمریکایی واشنگتن پس از کیسینجر درباره این ابطال عقیده‌اش پرسید که وی با صراحت همیشگی‌اش پاسخ داد: آنها کشور متحد ما بودند. در سال 1976 دولت فورد طرح‌های ایران را برای ایجاد صنعت انرژی هسته‌ای در مقیاس عظیم تایید کرد و همچنین به سختی تلاش کرد که معامله‌ای چند میلیارد دلاری را تکمیل کند که به تهران امکان کنترل بر مقادیر گسترده پلوتونیوم و اوارنیوم غنی شده، دو مسیر به سوی بمب هسته‌ای را بدهد. طراحان ارشد دولت جورج بوش، رئیس جمهور آمریکا، که اکنون چنین برنامه‌هایی را محکوم می‌کنند در آن زمان در مقام‌های امنیت ملی کلیدی آمریکا قرار داشتند یعنی افرادی مانند، دیک چنی (معاون بوش)، دونالد رامسفلد (وزیر دفاع کنونی آمریکا) پل ولفوویتز (معاون سابق وزیر دفاع و رئیس کنونی بانک جهانی). مسلما ایرانیان به اندازه غرب به چشم‌پوشی از تاریخ علاقه‌مند نیستند، آنها می‌دانند که آمریکا در کنار متحدانش به مدت بیش از 50 سال حتی از زمان کودتای نظامی انگلیس- آمریکایی که دولت انتخابی (دکتر مصدق) را برانداخت و شاه را بر کرسی نشاندند، به ایرانیان آزار رسانده‌اند.
این در حالی است که دولت دونالد ریگان، رئیس جمهور وقت آمریکا پس از تهاجم صدام به ایران با تامین کمک‌های نظامی و... که به صدام کرد از کشتار صدها هزار ایرانی و کرد عراقی حمایت کرد. سپس اعمال تحریم‌ها بیل کلینتون، رئیس جمهوری سابق آمریکا باتهدیدهای بوش برای حمله به ایران خود نقض جدی منشور سازمان ملل بود، دنبال شد. ماه گذشته نیز دولت بوش به طور مشروط با پیوستن متحدان غربی‌اش در گفت‌وگوهای مستقیم با تهران موافقت کرد، اما از تهدید به حمله علیه تهران که هرگونه پیشنهاد مذاکره با طرف ایرانی را بی‌معنی می‌کند، امتناع کرده است. تاریخ اخیر دلایل بیشتری برای تردید نسبت به مقاصد واشنگتن نشان می‌دهد.
این در شرایطی است که برنامه هسته‌ای ایران مبتنی بر حق این کشور بر اساس ماده چهار معاهده منع اشاعه تسلیحات هسته‌ای (ان.پی.تی) است که حق کشورهای غیرهسته‌ای را برای تولید سوخت برای انرژی هسته‌ای تضمین می‌کند. حال آنکه دولت بوش می‌گوید باید ماده چهارده تقویت شود و من فکر می‌کنم این معنی دارد؛ وقتی در سال 1970 (ان.پی.تی) پدیدار شد، شکاف قابل توجهی میان تولید سوخت برای انرژی هسته‌ای و برای تسلیحات هسته‌ای وجود داشت، اما پیشرفت تکنولوژی این شکاف را نزدیک کرده است. اگرچه چنین بازنگری‌ای در ماده چهار (ان.پی.تی) باید دسترسی آزادانه به استفاده غیرنظامی را در راستای مذاکرات مقدماتی(ان.پی.تی) میان کشورهای هسته‌ای و غیرهسته‌ای تضمین کند. در سال 2003 طرح محمد البرادعی، مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی طرح معقولی را برای این هدف مبنی بر قرار گرفتن همه تولیدات و فناوری‌های مواد قابل استفاده در تسلیحات هسته‌ای تحت کنترل بین‌المللی ارایه کرد. این طرح اولین قدم به سوی تکمیل قطعنامه سال 1993 سازمان ملل برای معاهده توقف مواد شکافت‌پذیر است. طرح البرادعی تاکنون تنها توسط ایران در مصاحبه‌ای با علی لاریجانی، دبیرشورای عالی امنیت ملی ایران در ماه فوریه پذیرفته شد. دولت بوش این طرح را نپذیرفته و تنها مانده است؛ در ماه فوریه سال 2004 کمیته خلع سلاح سازمان ملل این طرح را به رای‌گیری گذاشت، نتیجه، 147 رای مثبت در مقابل رای منفی آمریکا و دو رای ممتنع انگلیس و رژیم صهیونیستی بود. سال گذشته نتیجه رای‌گیری در نشست عمومی، 179 رای مثبت، دو ممتنع (انگلیس و رژیم صهیونیستی) و باز هم رای منفی آمریکا بود. راه‌هایی برای کاهش و یا احتمالا پایان دادن به این بحران وجود دارد؛ اولین راه خاتمه دادن به تهدیدهای اسرائیل و آمریکاست که ایران را به توسعه تسلیحات هسته‌ای برای بازدارندگی تشویق می‌کند. قدم دوم، پیوستن به بقیه جهان برای پذیرش معاهده توقف مواد شکافت‌پذیر است. سومین قدم اجرا کردن ماده شش (ان.پی.تی) است که کشورهای هسته‌ای را به تلاش برای حذف تسلیحات هسته‌ای متعهد می‌کند.