دستاوردهای شورای همکاری خلیج فارس

سید علی موسوی خلخالی
شورای همکاری خلیج فارس در سال 1981به پیشنهاد و پافشاری «شیخ زائد آل نهیان» امیر امارت متحده عربی و «شیخ احمد الصباح» امیر کویت همزمان با آغاز جنگ ایران و عراق تاسیس شد. در ابتدا هدف از تاسیس آن صرفا سیاسی و مقابله با ایران به عنوان یکی از قدرتمندترین کشورهای خاورمیانه و پرنفوذترین کشور حاشیه خلیج فارس بود. اساس تاسیس آن نیز عضویت تمام کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس در آن بوده است. به همین دلیل در آن، کشورهای امارات متحده عربی، کویت، عربستان سعودی قطر، بحرین و عمان عضویت دارند. عراق با وجود آنکه از کشورهای هم مرز با خلیج فارس محسوب می‌شود اما در این شورا عضویت ندارد. گرچه این کشور در همان سال‌های ابتدایی تاسیس آن پیشنهاد عضویت در این شورا را داد اما چندان با استقبال مواجه نشد که البته دلیل اصلی آن حضور در جنگ با ایران و ترس کشورهای عضو از به میان کشیده شدن آنها در آن جنگ بود.
 در سال 1983 عراق به عنوان عضو ناظر به عضویت شورای همکاری خلیج فارس درآمد اما با حمله عراق به کویت در سال 1990 از این شورا اخراج شد. در سال 1998 اعلام شد گسترش فعالیت‌های شورای همکاری خلیج فارس منطبق با الگوهای اتحادیه اروپا خواهد بود و حتی دولتمردان این شورا توافق کردند برای انجام هر چه بهتر فعالیت‌های شورا از مشاوران و مستشاران فعال در اتحادیه اروپا استفاده کنند. در سال 1990 کشورهای عضو شورا توافق کردند که یک جهت ماهواره‌ای مشترک موسوم به «عرب سات» تاسیس کنند که منعکس کننده سیاست‌ها، اندیشه‌ها، میراث فرهنگی، مرکزهای خبری و تمامی فعالیت‌های رسانه‌ای آنها باشد. در این ماهواره‌ تمام کانال‌های ماهواره کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، اعم از دولتی و غیردولتی عضویت دارند. در سال 2001 تمام کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس توافق کردند مرزهای مشترک خود را برداشته و عبور و مرور میان خود را آزاد کنند.
همچنین توافق شد، روادیدی مشترک برای مسافران ورودی به هر کدام از کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر شود تا هر مسافر آزادانه بتواند از کشوری به کشور دیگر عضو شورا مسافرت کند. اکنون این روادید برای تمام مسافران اروپایی، آمریکایی و شرق آسیا صادر می‌شود. همچنین توافق شد، کارگران، کارمندان و بازرگان کشورهای عضو آزادانه به دیگر کشورهای عضو سفر کرده و حتی اقامت کنند. در سال 1996 کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس توافق کردند تمام قوانین قضائی خود را با یکدیگر هماهنگ کرده و به یکدیگر نزدیک کنند. آنها همچنین به این توافق رسیده‌اند تا سال 2012 یک قانون قضائی یکسان اتخاذ کنند. آنها همچنین قصد دارند تا سال 2020 یک مجلس قانونگذاری همانند اتحادیه اروپا و یک سازمان فعال در امور خارجی تاسیس کنند. این دو مرکز در صورت تاسیس تمام سیاست‌های خارجی و داخلی کشورهای عضو را هماهنگ و یکپارچه خواهند کرد. از سال 2000 تعرفه‌های گمرکی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس 80 درصد کاهش یافته و در نهایت تعرفه به پنج درصد رسید. این تعرفه‌ها بعد از سال 2004 به صفر رسید و اکنون مراودات کالا و جابه‌جایی آن آزادانه میان کشورهای عضو انجام می‌شود.
کشورهای عضو همچنین توافق کرده‌اند تا پایان سال 2010 یک واحد پول رایج برای خود وضع کنند و همانند یورو واحد پول رایج در اروپا به عنوان واحد پول مشترک از آن استفاده کنند. بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند، به سبب برخورداری تمام کشورهای عضو از ثروت غنی نفت و گاز اتخاذ چنین تصمیمی بسیار موفق خواهد بود. در مقابل بسیاری دیگر نیز معتقدند از آنجایی که رشد صنعتی و اقتصادی چندانی در کشورهای عضو صورت نگرفته، از این رو احتمال اتخاذ چنین تصمیمی چندان عاقلانه نیست.
رئیس اتاق بازرگانی عربستان سعودی در این باره می‌گوید:‌ «اگر اروپا در اتخاذ چنین تصمیمی موفق بوده به این دلیل است که از پیشرفت اقتصادی و صنعتی بسیاری برخوردار است. اقتصاد آنها وابسته به قیمت در نوسان نفت نیست و در صورت بروز یک حادثه اقتصادی دچار چالش شدید نمی‌شوند، اما ما از چنین قدرتی برخوردار نیستیم. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نخستین کشورهای واردکننده و آخرین کشورهای صادر کننده و محصولات غیرنفتی هستند.» کشورهای عضو این شورا تصمیم دیگری نیز دارند. آنها قصد دارند، یک مرکز آزاد تجاری تاسیس کرده و همگی در آن سرمایه‌گذاری کنند. اما کشورهای عضو موقعیت مکان این مرکز آزاد تجاری دچار اختلاف شده‌اند. عربستانی‌ها معتقدند، این مرکز باید در کشورشان باشد زیرا بزرگترین و پیشرفته‌ترین کشور عضو این شورا هستند. در مقابل امارات متحده عربی نیز معتقد است، این مکان باید در خاک آن کشور و یکی از مرکزهای نزدیک به دبی، شارجه یا ابوظبی باشد. دلیل آنها برای این ادعا این است که معتقدند پیشرفته‌ترین کشور منطقه از لحاظ اقتصادی هستند، به همین دلیل صلاحیت بیشتری برای میزبانی این مرکز دارند. اما دیگر کشورهای عضو نظیر بحرین، عمان و قطر که از پیشرفت اقتصادی و صنعتی کمتری نسبت به دیگر کشورهای عضو شورا برخوردارند، نیز معتقدند از آنجایی که از اهداف این مرکز رونق بخشیدن به دیگر نقاط توسعه نیافته کشورهای عضو است، به همین دلیل باید آنها میزبان این مرکز تجاری باشند.