فرآیند فردیت‌یابى در جناح اصولگرا

امیر محبیان
تحولاتى جدى در جناح اصولگرا شکل گرفته است که نمى‌توان آنها را نادیده انگاشت. دگرگونى و تحول در رویکردهاى سیاسی، تاکید بیشتر بر عملگرایى سیاسى تا آرمان‌گرایى نظری، استقلال‌طلبى بعضى از گروههاى حاشیه‌اى سابق، بهره‌گیرى از عنصر صراحت شخصى براى برهم زدن ملاحظات سابق پاره‌اى از تحولاتى است که بعضا مثبت و بعضا داراى اثرات مخرب در حرکت جمعى و تشکیلاتى ارزیابى مى‌شود.
نگارنده قصد ندارد علل و عوامل ظهور این تحولات و مهمتر از آن علل تاثیرگذار شدن آنها را در این نوشتار کوتاه مورد بررسى قرار دهد؛ ولى تاکید بر ضرورت فهم “برجستگى عنصر فردیت” در کلیه این تحولات را شایسته مى‌داند.
عنصر فردیت با سه عبارت و از سه منظر بررسى شده است. سه اصطلاح فردیت‌سازى Individualization، فردگرایى individualism و فردیت‌یابى individuation در رشته‌هاى مختلف کوشیده‌اند مفهوم فردیت و علل آن را توضیح دهند.
در میان این سه اصطلاح؛ فردیت‌یابى به گمان من در تبیین علل بروز تحولات درونى جناح اصولگرا کاربرد بیشترى دارد.
اصطلاح فردیت‌یابى که توسط روانشناس بزرگ کارل گوستاو یونگ شناسایى شده است؛ توسط روانشناسان اساسا براى توصیف فرآیند خود مختار شدن استفاده مى‌شود.
در این فرآیند به ظاهر ابتدایى و ساده، فرد نسبت به خود (منجمله خود سیاسی) آگاهى پیدا مى‌کند و مجددا با ارزیابى محیط پیرامونى و نقش خود از خویشتن مى‌پرسد: “من که هستم؟” هرچند این پرسش ساده است اما پاسخ به آن بسیار پیچیده و در مورد افراد متفاوت است.
در هر حال؛ پاسخى که فرد به این پرسش مى‌دهد مشخص مى‌کند که او به عنوان شخصیت یا هویت یکپارچه کیست؟
بروز پاره‌اى از شکاف‌هاى فراکسیونى درون جناح اصولگرا و ظهور و عینیت‌یافتن آن بویژه در مجلس شوراى اسلامى عمدتا نشانگر قدرت یافتن گرایش‌هاى خودمختارانه و تابعى از کاهش هژمونى هدایتگران جناح و به عبارت بهتر بروز بحران رهبرى در جناح است.
این پدیده نیز عمدتا در میان کسانى رخ مى‌دهد که اساسا در تاریخچه سیاسى خود هیچ‌گاه خویشتن را به صورت یک نیروى سازمانى جناح اصولگرا تعریف نکرده و در حاشیه‌هاى عقیدتى جناح گام زده‌اند و حتى در تعریف مصطلح خویشتن را “راستی” تعریف نمى‌کرده‌اند ولى همین افراد در نقاط مهمى از جمله باور به “ولایت” اشتراکات زیادى به جناح اصولگرا دارند.
ما باید بدانیم که اگر تحلیل درستى از فرآیند فردیت‌یابى (که اساسا در صورت مدیریت شدن منفى تلقى نمى‌شود) در جناح نداشته و بحران رهبرى در جناح را رفع ننماییم از این پس شدت فرآیند فردیت‌یابى که از لحاظ تشکیلاتى ریزش تلقى مى‌شود، افزون خواهد شد تا حدى که جناح اصولگرا را براى حضور در انتخابات مجلس آینده با مشکل روبرو خواهد نمود.
از این‌رو؛ پیش از آنکه هویت و ساختار جناح با بحرانى بازگشت‌ناپذیر مواجه گردد؛ باید زمینه‌هاى فکرى و عملى براى انجام اصلاحات در جناح را فراهم سازیم.