چشم‌انداز دولت‌سازی در عراق

در حالی که سه سال از سقوط صدام و رژیم بعث در عراق می‌گذرد، دیگر شنیدن اخبار و گزارش‌های انفجار بمب یا انجام عملیات انتحاری به مساله‌یی تکراری و روزمره تبدیل شده است. امری که با انفجار حرم عسگریین در سامرا به اوج خود رسید و بعد از آن موج فزاینده خشونت و کشتار این کشور را فرا گرفت، تا جایی که عده‌یی از مقام‌های داخلی و خارجی مانند ایاد علاوی و حسنی مبارک عراق را درگیر جنگ داخلی توصیف کردند.
با نگاهی به آمارها می‌توان از آنچه در عراق اتفاق می‌افتد تصویری واضح‌تر داشت. مقایسه سال‌های 2004 و 2005 نشان از افزایش چشمگیر خشونت‌ها داشته است. شبکه بی.بی.سی به نقل از منابع رسمی آمریکایی اعلام کرد در سال 2005 به عدد 34131 رسید. همچنین تعداد خودروهای منفجر شده و شمار حملات انتحاری در سال 2005 نسبت به سال گذشته افزایش 50 درصدی نشان می‌دهد. این در حالی است که این کشور بعد از تدوین قانون اساسی و انتخابات پارلمانی اصلی‌ترین مرحله فرآیند سیاسی یعنی تشکیل دولت را طی نکرده است و به عقیده بسیاری از کارشناسان این مساله باعث شده تا خشونت‌ها بیشتر شده و برقراری امنیت به تعویق افتد.
در پی انتخابات پارلمانی عراق ائتلاف شیعیان موسوم به ائتلاف عراق یکپارچه همانطور که انتظار می‌رفت اکثریت صندلی‌های پارلمان را تصاحب کرد و در نتیجه این حق را یافت که نخست وزیر را معرفی کند. از این مرحله سریال بن‌بست سیاسی کلید خورد. ائتلاف شیعیان ابراهیم الجعفری نخست وزیر موقت را مامور تشکیل کابینه دایمی کرد که این امر مخالفت کردها و سنی‌ها را برانگیخت چرا که آنها معتقد بودند جعفری کارآمدی لازم را نداشته و در برقراری امنیت و همچنین جلب‌نظر دیگر گروه‌های سیاسی و مذهبی عراق بسیار بد عمل کرده است. انتقادها از ابراهیم الجعفری تنها منحصر به کردها و سنی‌ها نیست بلکه در داخل ائتلاف شیعیان نیز جعفری منتقدینی دارد. تا جایی که عادل عبدالمهدی که در انتخابات داخلی ائتلاف شیعیان با اختلاف یک رای عرصه را به الجعفری باخته بود در مصاحبه‌یی با بی.بی.سی از وی خواست استعفا دهد.
در این میان آمریکا و بریتانیا نیز تلویحا مخالفت خود را با نخست وزیری ابراهیم الجعفری اعلام کرده‌اند. با بالا گرفتن مشاجرات عبدالعزیر حکیم رییس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق که حزبش از نامزدی عادل عبدالمهدی دفاع می‌کرد از آیت‌الله سیستانی خواست تا نظر خود را اعلام کند. مرجع شیعیان عراق نیز که از او به عنوان لنگر ثبات عراق یاد می‌شود اعلام کرد که در این مساله دخالتی نکرده و آن را به گروه‌های سیاسی واگذار می‌کند. پس از این قرار شد تا هیاتی 3 نفره از سوی ائتلاف شیعیان مامور شود تا دلایل مخالفت کردها و سنی‌ها را با ابراهیم الجعفری جویا شود. اگر مذاکرات منجر به توافق نشود آنگاه کردها و سنی‌ها با ائتلاف با یکدیگر می‌توانند در پارلمان عراق بر سر راه نخست وزیری الجعفری مانع ایجاد کنند.
به نظر می‌رسد بهتر است در این مرحله ائتلاف شیعیان با نرمش و انعطاف بیشتر راه مصالحه را پیش گیرد. چرا که کردها و سنی‌ها حق ائتلاف را برای معرفی نخست وزیر به رسمیت شناخته و تنها با مصداق آن مخالفند و جعفری نیز در این مدت نشان داد که قادر به تشکیل دولت وحدت ملی نیست. ائتلاف باید به این مساله توجه کند که اگر تشکیل دولت بیش از این به تاخیر افتد خشونت‌ها افزایش یافته و آنگاه این شیعیان هستند که بیشترین خسارت را متحمل می‌شوند.
اینکه عراق درگیر جنگ داخلی است یا خیر بحثی بود که پس از انفجار سامرا توجه محافل سیاسی و خبری را به خود جلب کرد. معاون وزیر کشور عراق اولین مقام دولتی در عراق بود که صحبت از درگیری عراق در جنگ داخلی کرد. حسنی مبارک رییس جمهور مصر نیز معتبرترین شخصیت خارجی معتقد به جنگ داخلی در عراق است.
او در مصاحبه با شبکه العربیه با بیان این مطلب، در پاسخ به این سوال که اگر همین امروز آمریکا از عراق خارج شود چه اتفاقی می‌افتد، گفت: مصیبت، عراق گرفتار کشتار و ناامنی بیشتری خواهد شد. مبارک در ادامه این گفت‌وگو در اظهاراتی جنجالی نسبت به نفوذ ایران در عراق هشدار داد و افزود: اکثر شیعیان کشورهای عربی به ایران وفاداری بیشتری دارند تا به کشور خود. این گفته‌های مبارک با واکنش دولت عراق و دیگر گروه‌های شیعه در عراق مواجه شد. اکثر خشونت‌ها و حمله به مساجد و اماکن مقدس توسط گروه‌های تکفیری، اعضای القاعده و بقایای رژیم صدام انجام می‌شود که این اعمال از سوی اکثریت جامعه سنی‌های عراق محکوم می‌شود.
در میان شیعیان نیز تندروانی وجود دارند که ممکن است با نادیده گرفتن توصیه‌های مراجع عراق به خشونت‌ها دامن بزنند. درست است که کشتارها در عراق به سطح نگران‌کننده‌یی رسیده است و زمینه را برای جنگ داخلی فراهم کرده است اما اطلاق جنگ داخلی به اوضاع عراق در شرایط فعلی تا حدودی اغراق‌آمیز به نظر می‌رسد. جنگ داخلی در عراق آنقدر تبعات زیانباری دارد که طرف‌های درگیر حتی از نام آن وحشت دارند و با تمام توان می‌کوشند از وقوع آن جلوگیری کنند زیرا اگر در عراق جنگ داخلی و کشتار سازمان‌یافته مذهبی و سیاسی آغاز شود تمام بازیگران صحنه سیاسی در عراق متضرر می‌شوند.