فقر فراگیر، پاشنه‌آشیل سیاست‌های پیونگ یانگ

مریم حیدری
انجام آزمایش موشکی توسط کره شمالی و شایعات مبنی بر انجام دومین آزمایش هسته ای توسط پیونگ یانگ نگرانی هایی را در سطح جهان و به خصوص در میان کشورهای منطقه ایجاد کرده است. از زمان جدایی دو کره و تشکیل کشور کره شمالی، این کشور که نظام کمونیستی را برگزید و متحد استراتژیک چین شد، اسباب نگرانی کشورهایی چون کره جنوبی و ژاپن را فراهم کرده است.
در تمام سال های حکومت کمونیستی در کره شمالی همواره انتقادهای فراوانی نیز به وضعیت معیشتی مردم، میزان رعایت حقوق بشر و نحوه حکومت در این کشور صورت گرفته است.
مردم کره شمالی از سال 1995 تاکنون دچار فقر و قحطی هستند. در این سال ها صدها هزار نفر از مردم این سرزمین به دلیل سوءتغذیه جان سپرده اند. به همین دلیل بسیاری از ساکنان کره شمالی از مرزهای این کشور به کشورهای همسایه پناهنده شده اند. در ماه ژوئیه گذشته پس از انجام آزمایش موشکی توسط پیونگ یانگ، کره جنوبی کمک های غذایی خود را به این کشور به نشانه اعتراض قطع کرد که پیونگ یانگ نیز به تلافی از مذاکرات اتحاد دو کشور خارج شد. کره جنوبی گفته است حاضر است کمک های غذایی به کشور همسایه خود را از سرگیرد به شرطی که پیونگ یانگ در جهت خلع سلاح اتمی گام بردارد. «لی جائه جونگ» وزیر اتحاد کره جنوبی که مسئول روابط کره جنوبی با کره شمالی نیز است از پیونگ یانگ درخواست کرد با سئول همکاری کند و استانداردهای معیشتی را در کره شمالی بالا ببرد.
جونگ در پیامی به مناسبت سال نوی میلادی از کره شمالی درخواست کرد سلاح های هسته ای خود را کنار بگذارد و در سال 2007 بر روی موضوع غلبه بر فقر در کره شمالی تمرکز کند.
وزیر اتحاد کره جنوبی گفت؛ کره جنوبی به عنوان دهمین کشور دارای اقتصاد قوی در دنیا باید اقدامی انجام دهد تا کره شمالی را از فقر شدید نجات دهد. وی افزود؛ صلح در شبه جزیره کره تضمین نخواهد شد مگر اینکه کره شمالی یک راه حل اساسی برای ریشه کن کردن فقر در جامعه خود بیابد. لی جائه جونگ در ادامه خاطرنشان کرد؛ سلاح های هسته ای یا یک برنامه هسته ای برای پیونگ یانگ امنیت به همراه نخواهد داشت.
در همین حال، نخست وزیر انگلیس با اشاره به خلع سلاح هسته ای داوطلبانه لیبی در سال 2003 و اینکه کره شمالی با اقدام های خود نشان داده تمایلی به پیوستن به کشورهای دیگر ندارد، تاکید کرد؛ اقتصاد کنونی کره شمالی و زندگی مردم این کشور در فقر و نداری یکی از تراژدی های این کشور است.
اکونومیست نیز در گزارش هایش درباره سال 2007 درباره کره شمالی نوشته است؛ مسئله هسته ای کره شمالی رو به وخامت است. حکومت «کیم جونگ ایل» رهبر کره شمالی پس از انجام آزمایش هسته ای در اکتبر 2006 (مهرماه) با اقدام های متقابل سازمان ملل از جمله تشدید تحریم های مالی، ممنوعیت واردات کالاهای لوکس و تشدید نظارت بر مناسبات تجاری در خصوص کالاهای تسلیحاتی مواجه شد.  این هفته نامه معتقد است با این تحریم ها، فشار بین المللی روی چین برای جلوگیری از سرمایه گذاری پیونگ یانگ در بانک های چینی افزایش خواهد یافت اما چین به خاطر ترس از بروز اغتشاش و آشوب در مرز شمال شرقی خود، علنا تامین مواد غذایی و سوختی را که مردم مستضعف کره شمالی به آن وابسته هستند به طور کامل قطع نخواهد کرد.
ژاپن نیز پس از آزمایش هسته ای کره شمالی سیاست سختگیرانه ای را در قبال آن در پیش گرفت که از آن جمله ممنوعیت واردات کالاهای کره شمالی بود که به عقیده این هفته نامه به شنیزوآبه در داخل کشورش اقتدار و توانایی خواهد بخشید. ژاپن البته خواهان جلوگیری از پرواز هواپیما و یا ورود کشتی های این کشور به فرودگاه ها و بنادر جهان شده بود.
پایگاه اینترنتی دویچه وله اما در گزارشی با اشاره به آزمایش اتمی کره شمالی و نشست شورای امنیت برای اعمال تحریم علیه این کشور نوشت؛ اعمال مجازات اقتصادی علیه پیونگ یانگ از موفقیت کمتری برخوردار است.
به عقیده برخی تحلیلگران، فلسفه ملی کره شمالی، عدم وابستگی است و این فلسفه قبل از همه در زمینه اقتصادی حاکم است و به همین خاطر، اعمال مجازات های اقتصادی از موفقیت کمتری برخوردار خواهد بود.
اما در نگاهی کلی می توان مشاهده کرد، اقتصاد کره شمالی بدون کمک خارجی از توان ادامه حیات برخوردار نیست. اقتصاد این کشور از کمبود مواد خام، قطعات یدکی، مواد انرژی زا و به ویژه سرمایه در رنج است و به همین دلیل تنها 20 درصد کارخانه های کره شمالی کار می کنند و بخش اعظم مردم این کشور به خاطر کمبود موادغذایی دچار سوءتغذیه هستند.
کره شمالی دارای ذخایر ارزی نیست و مدت 30 سال است که توانایی پرداخت بدهی های خود را ندارد و به همین خاطر هم از اعتباری برای دریافت وام برخوردار نیست. از سوی دیگر، صادرات و واردات، تنها 10 درصد توان اقتصادی کره شمالی را تشکیل می دهند و صادرات آن سنگ آهن، نساجی، اسلحه، قارچ و صدف است. واردات آن نفت خام، کائوچو، ماشین آلات، اتومبیل و دوچرخه های دست دوم، مواد غذایی و کود شیمیایی است. مهمترین شریک تجاری کره شمالی، چین است که 40 درصد تجارت خود را با این کشور انجام می دهند.
واردات کره شمالی از چین در سال گذشته میلادی به یک میلیارد دلار رسید و چهار پنجم تمام کالاهای مصرفی در کره شمالی، ساخت چین است. پس از تحریم مراودات مالی از سوی آمریکا، کره شمالی اکنون همه مراودات تجاری خود را از طریق بانک های چینی انجام می دهد و این در حالی است که چین از سوی دیگر بزرگ ترین سرمایه گذار در کره شمالی است و تقریبا یکصد شرکت چینی در کره شمالی از سرمایه گذاری در بزرگ ترین فروشگاه پیونگ یانگ گرفته تا صنایع و معادن و یا راه اندازی کارخانه شیشه سازی فعالیت دارند.
برخی از آگاهان اکنون از کره شمالی به عنوان ایالت چهارم شمال شرقی چین یاد می کنند و به همین خاطر، هر مجازاتی که از سوی شورای امنیت سازمان ملل در قبال کره شمالی وضع شود، بعید به نظر می رسد که چین در سیاست خود در قبال این کشور تجدیدنظر کند. چنانکه در ماه دسامبر خبرگزاری کره شمالی در گزارشی نوشت؛ چین همچنان به کمک های اقتصادی خود به ویژه در زمینه انرژی به کره شمالی ادامه می دهد.  خبرگزاری یونهاپ خاطرنشان کرد؛ چین در سال جاری میلادی در قالب کمک های انسانی دوستانه 20 هزار تن سوخت و قطعات یدکی ماشین آلات به ارزش پنج میلیون دلار در اختیار کره شمالی قرار داده است. در این گزارش به استناد دولت چین آمده است؛ پکن کمک های مالی به کره شمالی را به رغم آزمایش اتمی این کشور متوقف نکرده است.
وزارت بازرگانی چین چند ماه پیش از ارسال سوخت در ماه های مارس و سپتامبر سال گذشته برای کره شمالی خبر داده بود. در سال های اخیر چین ماهانه حدود 50 هزار تن نفت برای کره شمالی ارسال کرده است. برخی تحلیلگران معتقدند تحریم ها باعث بقای کیم جونگ ایل خواهد شد زیرا مردم این کشور را متحدتر کرده و با تقویت احساس ضدآمریکایی در آنها، ادامه بقای رهبر این کشور میسر می شود. به طوری که چندی پیش شاهد تظاهرات مردمی در حمایت از کیم جونگ ایل و سیاست های ضدآمریکایی وی بودیم. آنچه مسلم است آنکه دولت کره شمالی همچنان مقاومت کرده و سیاست های هسته ای خود را ادامه می دهد و به هر قیمتی سعی در حفظ موقعیت کنونی خواهد کرد. او برای مرتفع ساختن اندکی از مشکلات اقتصادی کشورش ماه گذشته پس از تحریم و بسته شدن حساب های ارزی این کشور در کشورهای مختلف، برای به دست آوردن ارز خارجی دست به صدور شمش طلا زده است.
روزنامه ژاپنی یومیوری نوشت؛ کره شمالی در ماه آوریل گذشته 500 کیلو و در ماه مه گذشته نیز 800 کیلو شمش طلا به تایلند صادر کرد که در نتیجه 28 میلیون دلار ارز به دست آورده است. این نخستین بار بود که کره شمالی شمش طلا به تایلند صادر کرده است. این روزنامه افزود؛ مسوول فروش شمش طلا اتاق شماره 39 حزب کارگر کره شمالی است.
یومیوری نوشت؛ گزارش های منتشر شده همچنان نشان می دهد که کره شمالی پیشتر به بانک «بی.دی.ای» ماکوئو نیز شمار زیادی شمش طلا فروخته است. این روزنامه ژاپنی به نقل از وزارت وحدت کره جنوبی نوشت؛ کره شمالی بین یک تا دو هزار تن شمش طلا در اختیار دارد.
اقدام دیگر کره شمالی پیش شرط قرار دادن لغو تحریم ها برای بازگشت به مذاکرات شش جانبه است. به طوری که لحن پیش نویس قطعنامه جدید علیه این کشور به نظر نرم تر می رسید و تحریم های پیشنهادی ژاپن مبنی بر ممنوعیت ورود کشتی های کره شمالی به بنادر دیگر یا هواپیماهای کره شمالی از فرود یا برخاستن از هر کشوری رد شد اما ممنوعیت سفر افرادی که با برنامه هسته ای، موشک بالستیک یا دیگر برنامه های تسلیحاتی کره شمالی مرتبط هستند، لحاظ شده است.