سرنوشت و سرشت دیوان لاهه
جنگ دوم جهانی دستاوردهای ناامید کننده پرشماری برای جامعه بشری بر جای گذاشت. میلیونها کشته در سراسر جهان، مردمانی دل آزرده از مصیبتهای جنگ ویرانگر، رهبرانی خسته و فرسوده، شهرهای ویران شده و جهانی تقسیم شده به دو اردوگاه متخاصم بخشی از پیامدهای این جنگ بود. مهمتر از همه این بود که جهان آشفته پس از جنگ جایی را نداشت که به عنوان تکیهگاه حقوق بینالمللی به آن مراجعه و اصولا دادرسی کند. دیوان بینالمللی دادگستری لاهه در 1946 و در جهانی سردرگم که فضایل آن مرده بود تاسیس شد تا جایی برای شکایتهای دولتها از دولتهای دیگر بر پا شود. این روزها شصتمین سالگرد این نهاد بینالمللی است و اتفاقا قصد دارد رئیس یک دولت را که به جامعه خود ستم کرده محاکمه کند. دیوان بینالمللی دادگستری لاهه (International court of justic) از نظر حقوقی رکن قضائی اصلی سازمان ملل متحد است. دیوان دادگستری بینالملل لاهه که عالیترین مرجع قضائی سازمان ملل متحد است، در سال؟؟؟؟با هدف حل مسالمتآمیز اختلافات بینالمللی به عنوان نهاد جایگزین دادگستری دائمی بینالملل که در سال تاسیس شده بود، آغاز به کار کرد. مقر دیوان در شهر لاهه در کشور هلند است. دیوان لاهه از لحاظ قضائی کاملا مستقل میباشد. دادگاه لاهه دو وظیفه اصلی را در دستور کار خود دارد:- رسیدگی به دعاوی حقوقی کشورها- ارائه نظر کارشناسی درباره سؤالهای نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد. نظرات کارشناسی این دادگاه از نظر حقوقی الزامیآور نیستند. دیوان دادرسی بینالمللی از 15 قاضی تشکیل شده است.
این قاضیها که از کشورهای مختلف هستند برای یک دوره ؟ ساله از سوی مجمع عمومی و شورای امنیت سازمان ملل متحد انتخاب میشوند. تنها کشورهایی که از نظر بینالمللی به رسمیت شناخته شدهاند، یا به عبارتی عضو سازمان ملل متحد، میتوانند دعاوی خود را در این دادگاه مطرح کنند. دیوان لاهه تنها زمانی به دعاوی کشورها میپردازد که صلاحیت آن برای به بررسی به موضوع مورد نظر از سوی همه طرفهای دعوا مورد پذیرش قرار گرفته باشد. رسیدگی به پروندهها در دیوان لاهه با تسلیم لایحههای طرفهای دعوا شروع میشود و با ارائه دفاعیات شفاهی آنها پی گرفته میشوند. از قضاوتهای مشهور دیوان، رسیدگی به شکایت شرکت نفت ایران و انگلیس از دولت ایرات بود که دیوان خود را صالح به رسیدگی ندانست. 15 قاضی این دادگاه پس از شنیدن دفاعیات شفاهی طرفهای دعوا، پشت درهای بسته به بحث درباره پرونده مورد نظر میپردازند و سپس در جلسهای علنی رای دادگاه را اعلام میکنند. رای دادگاه نهایی است و قابل استیناف نیست. اگر یکی از طرفهای دعوا به رای دیوان دادرسی بینالمللی عمل نکند، طرف دیگر میتواند به شورای امنیت سازمان ملل متحد شکایت کند. به عبارتی در صورتی که یکی از اعضای دائمی شورای امنیت با طرح این موضوع مخالفت کند، ممکن است دعوای مورد نظر برای سالهای متمادی بدون دستیابی به راه حل مورد قبول ادامه پیدا کند. از سال 1946، دیوان دادرسی بینالمللی درباره پروندههای مختلف حکم صادر کرده است. احکام صادر شده مربوط به طیف وسیعی از مناقشههای بینالمللی مانند دعاوی مرزی، تمامیت ارزی کشورها و دخالت در امور داخلی کشورها بوده است.
آیا دیوان دادرسی بینالمللی موفق بوده است؟
دادگاه لاهه تاریخ پر فراز و نشیبی را پشت سر گذاشته است. در ابتدای تاسیس این دادگاه خوشبینی زیادی درباره موفقیت آن برای ایجاد محفلی برای حل مشکلات بینالمللی وجود داشت. در سال در حالی که دیوان لاهه مشغول بررسی دعوای دولت ساندنیست نیکاراگوآ درباره حمایت ایالات متحده از شورشیان کونترا بود، دولت آمریکا این دادرسی را ترک کرد. پیش از آن نیز در سال 1977، دولت آرژانتین حکم دیوان لاهه را درباره جزیرههای مورد مناقشه با شیلی نپذیرفت. در آن زمان تنها مداخله پاپ از وقوع جنگ میان دو کشور پیشگیری کرد.
تفاوت دادگاه لاهه با سایر دادگاههای بینالمللی چیست؟
دیوان دادرسی بینالمللی لاهه تنها مرجع بینالمللی رسیدگی به دعاوی کشورهاست. این دادگاه به مسائل مربوط به شخصیتهای حقیقی نمیپردازد و نباید آن را با دیوان بینالمللی جزایی که مسوول رسیدگی به جنایتهای جنگی و جنایت علیه بشریت است، اشتباه گرفت.
جایگاه دیوان در نظام حقوق بینالمللی
دیوان بینالمللی دادگستری از یک طرف یک دادگاه قضائی دائمی بینالمللی است که از صلاحیت عام جهت حل و فصل اختلافات بینالمللی میان دولتها در صورت ابراز رضایت برخوردار است و از طرف دیگر به موجب منشور و اساسنامهاش رکن قضائی اصلی ملل متحد (ماده 92 منشور و ماده 1 اساسنامه دیوان) به شمار میآید. لذا ارائه هرگونه تحلیل از جایگاه دیوان و نقشهای مربوط مستلزم در نظر گرفتن این دو کار ویژه دیوان است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
