رقابت دو دیدگاه در انتخابات خبرگان

مجید الوندی: با نزدیک شدن به موعد برگزاری انتخابات خبرگان در آبان‌ماه آینده، گروه‌های سیاسی رقابت زودهنگام خود را برای تصاحب کرسی‌های خبرگان آغاز کرده‌اند؛ چرا که مجلس خبرگان را دارای اهمیتی به مراتب بیش از دیگر نهادهای انتخاباتی می‌دانند. به طور طبیعی در این عرصه تشکل‌های روحانی تکاپوی بیشتری دارند و گروه‌های غیرروحانی دو جناح عمده سیاسی کشور به تبعیت از تشکل‌های روحانی نزدیک به خود، در عرصه انتخابات خبرگان حضور می‌یابند. به ویژه آن گروه از روحانیون نوگرا که می‌خواهند مفاهیم دینی را با زبان نسل امروز بیان کنند، در تلاش‌اند با نوآوری در تفسیر فقهی و کلامی و تطابق مفاهیم دینی با شرایط زمان و مکان، کلامی مدرن را ارائه دهند.
اما گروهی دیگر از تشکل‌های روحانی نیز وجود دارند که شاید از نظر تعداد در اقلیت باشند، اما از نظر امکانات و سازمان دهی نسبت به دو گروه قبلی امکان فعالیت بیشتری دارند. آنها با رویارویی با روند نوگرایی کوشیدند با تکیه بر منابع مالی و پشتوانه سیاسی نیرومند، از پیدایش تشکل‌های نوگرا جلوگیری کنند. بخش‌های تندروی این گروه به تفسیری از اسلام معتقدند که کاربرد خشونت در برابر مخالفان را مجاز می‌داند. این طیف فکری از مخالفان سرسخت دولت خاتمی بودند و در دوران ریاست جمهوری او توانستند به نهادسازی گسترده بپردازند. تحرک اخیر علیه هاشمی رفسنجانی در قم نیز ادامه همین نهادسازی است.
با ذکر این مقدمه می‌توان گفت چهارمین دوره انتخابات خبرگان به دلایلی دارای اهمیت ویژه‌ای شده است. شاید یکی از مهمترین ویژگی‌های این دوره از انتخابات خبرگان، بروز دغدغه‌هایی در خصوص آینده کشور است که گروه‌های متفاوت را ترغیب می‌کند در انتخابات خبرگان فعالانه مشارکت کنند. از این رو با نزدیک شدن به زمان برگزاری چهارمین دوره انتخابات مجلس خبرگان رهبری، فعالیت گروه‌ها و احزاب اصلاح‌طلب روحانی و غیرروحانی به منظور شرکت در این انتخابات رفته رفته شکل جدی‌تری به خود می‌گیرد. بعضی از افراد که سابقه عضویت در مجلس خبرگان را در کارنامه خود دارند، نگرانند که مبادا گروهی تندرو با حرکت‌های سازماندهی شده بکوشند در حوزه رقابت‌های انتخابات خبرگان وارد شوند و عملا ترکیب خبرگان متاثر از یک موج سیاسی سطحی شده و همین امر وصفی نامتعادل را به مجلس خبرگان تحمیل کند. از سوی دیگر، برخی معتقدند حفظ ترکیب گذشته ممکن است به تصلب نقش خبرگان و نوعی فرسودگی در عمل بینجامد. اینان بر این باورند که موج جدید حاکم بر دولت که حامل مطالباتی جدید است باید تاثیرات خود را در انتخابات نیز به نمایش بگذارد و به قولی گام چهارم نیز با موفقیت برداشته شود.
اما روحانیون نوگرا بیکار ننشسته‌اند و سعی دارند با به میدان فرستادن چهره‌های شاخص خود، مانع از اکثریت یافتن قشر مرسوم به بنیادگرا در مجلس خبرگان شوند. جریان موسوم به اصلاحات می‌کوشد با محوریت سیدمحمد خاتمی، ائتلافی را با تکیه بر پتانسیل محبوبیت و مقبولیت او شکل دهد. مسئله انتخابات خبرگان به دلیل بافت روحانی آن برای مجمع روحانیون مبارز طبعا از اهمیت بالایی برخوردار است. به همین دلیل گروه‌های همسو در جبهه اصلاحات اعلام کرده‌اند در مجلس خبرگان، نقش پیشتازی را برای گروه‌های روحانی، به خصوص مجمع روحانیون قائل هستند که این مسئله گام مثبتی در درون جریان اصلاح‌طلب به شمار می‌رود. با این حال و با وجودی که ائتلاف بزرگ اصلاح‌طلبان در انتخابات آینده خبرگان با محوریت اصلاح‌طلبان و حضور قریب به یقین احزابی مانند جبهه مشارکت، سازمان مجاهدین انقلاب، انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها و دیگر گروه‌های اصلی دوم خرداد در پس آنها شکل خواهد گرفت، مسوولان حزب «اعتماد ملی» بر «شرکت نکردن این حزب در ائتلاف انتخاباتی اصلاح‌طلبان» تاکید کرده‌اند و همانگونه که مهدی کروبی اعلام کرده است، قصد دارند خود به تنهایی رقیبان خود را در میدان انتخابات به چالش بطلبند. در میان اصولگرایان هم، به اعتراف خود آنها، هنوز گسل بین هاشمی ـ مصباح مسئله ساز است و هر روز با نزدیک شدن به انتخابات خبرگان، این شکاف بیشتر می‌شود. آنچه که به این مسئله دامن می‌زند، سخنان طیف نزدیک به آیت الله مصباح در مورد آیت الله هاشمی رفسنجانی و رفتار آنان است. به طوری که چند هفته پیش نشریه «پرتو سخن» در مقاله‌ای تلویحا رد صلاحیت هاشمی، خاتمی و روحانی را در صورت نامزد شدن در انتخابات خبرگان خواستار شده بود.
تلاش عده‌ای برای بروز تشنج در مراسم سخنرانی آیت الله هاشمی رفسنجانی در قم نیز به این گمان قوت می‌بخشد که طیف تندرو اصولگرایان درصدد است تا با توسل به هر اقدامی از محبوبیت رقیب قدرتمند خود بکاهند. آنچه در مراسم روز 15 خرداد قم رخ داد را شاید بتوان نشانه‌ای از بالا گرفتن اختلافات درونی در جناح اصولگرا دانست، همان‌هایی که از مدتی قبل در اعلامیه‌های خود در قم و تهران خبر از لزوم تصفیه در روحانیت و انقلابی دیگر به قصد کنار گذاشتن کسانی می‌دادند که به زعم آنان به آرمان‌های انقلاب پشت کرده‌اند. با توجه به نوع اختلافاتی که بروز کرده این تصور به وجود می‌آید که انتخابات خبرگان در آینده به صورت دو قطبی و با محوریت طرفداران در گرایش متفاوت برگزار شود. تشکیل جلسه شورای مرکزی مجمع روحانیون مبارز با حسن روحانی و رایزنی این تشکل باسابقه با آیت الله هاشمی رفسنجانی به منظور حمایت از او، تاکید قاطع جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم بر حمایت از آیت الله هاشمی رفسنجانی و همچنین شکل‌گیری جریان سومی در آستانه انتخابات خبرگان حول محور هاشمی با تفکر اعتدال و استقلال، نگرانی‌هایی را میان طرفداران طیف فکری تندرو ایجاد کرده است.