نقش مصر در دیپلماسی هسته‌ای ایران

در ادامه تلاش‌های دیپلماتیک ایران برای حل مسئله هسته‌ای، علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی هفته پیش به قاهره سفر کرد تا در زمینه مسئله هسته‌ای و مسائل امنیتی منطقه با مقامات مصری گفت‌وگو کند.
جلب حمایت مصر به عنوان یک عضو شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای می‌تواند به تعدیل بخشی از نگرانی‌های ایران در مورد تصمیم‌گیری‌های آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای در خصوص برنامه هسته‌ای‌اش کمک کند. در عین حال نگاهی به پیشینه روابط دو کشور که سال‌هاست با یکدیگر روابط دیپلماتیک ندارند، موضع‌گیری مصر در قبال برنامه‌ هسته‌ای ایران و میزان حمایت از آن را روشن‌تر می‌سازد.
مناسبات سیاسی دو کشور مصر و ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به دلیل امضای قرارداد «کمپ دیوید» توسط مصر (سادات) در سال 1979 قطع شد و با پذیرش شاه سابق از سوی مصر، روابط فیمابین متشنج‌تر شد. در جریان جنگ ایران و عراق مصر جانب عراق را گرفت و مبارک که بعد از ترور سادات به ریاست جمهوری مصر رسیده بود در بهبود روابطش با عراق تلاش کرد و تا بدانجا پیش رفت که با تمام قوا در کنار عراق ایستاد. مبارک تلاش فزآینده و همه جانبه‌ای را آغاز کرد تا از این موقعیت پیش آمده کمال استفاده را کرده و دوباره اجرای پایی برای خود در بین اعراب پیدا کند. این امر نهایتا برخی از کشورهای عرب تحریم کننده مصر (پس از امضای کمپ دیوید) را به سمت شکست تحریم علیه مصر کشاند. بی‌شک کمک‌های گسترده نظامی و تسلیحاتی مصر به عراق و حضور نیروهای مصری دوشادوش عراقی‌ها در جنگ علیه ایران، عامل منفی و تاثیرگذار بر روابط دو کشور بوده است.
همزمان با ادعای امارات متحده بر سر مالکیت سه جزیره ایرانی، مصر از امارات حمایت کرد و حتی مواضعی تندتر از امارات در قبال ایران اتخاذ نمود.
نزدیکی ایران به سودان به خصوص پس از به قدرت رسیدن عمر البشیر و حمایت‌های ایران از این کشور در قالب کمک‌های سیاسی، اقتصادی و مالی باعث شد که مصر که اختلافات اساسی سرزمینی و ایدئولوژیکی با سودان دارد، علیه ایران دست به واکنش بزند. سودان از گروه اسلامگرای مصری حمایت می‌کند و مصر دلیل این حمایت را در جمهوری اسلامی ایران می‌‌بیند. ضمن آنکه ادعای مصر مبنی بر ارتباط گروه اسلامگرای مصر (اخوان المسلمین) با ایران از زمینه‌های تیرگی روابط دو کشور محسوب می‌شود. با پیروزی اصلاح‌طلبان در ایران (در خرداد 1376) مصر سعی کرد روابط پایداری با ایران پی‌ریزی کند، ولی هم به واسطه مخالفت‌های داخلی و هم مخالفت‌های اسرائیل و آمریکا، هنوز به موفقیت قابل محسوسی دست نیافته است.
در کنار این پیشینه توجه به جایگاه ممتاز ایران و مسائل مربوط به آن در محافل خبری و سیاسی جهان عرب نیز حایز اهمیت است. جوامع عربی، تحولات ایران و تعامل آن با محیط پیرامونی به ویژه روابط ایران با غرب و آمریکا را به طور مستمر پیگیری می‌کنند. از این رو مسئله هسته‌ای ایران نیز مورد توجه ویژه این کشورها قرار گرفته است و مصر به خاطر جایگاه منطقه‌ای و نقش بازیگری‌اش در منطقه خاورمیانه و جهان عرب پیشاپیش کشورهای عربی که به پیگیری اوضاع ایران اهتمام فراوانی می‌ورزند، قرار گرفته است.
با وجود موانع موجود بر سر راه نزدیکی دو کشور، مصر هیچ‌گاه به مخالفت علنی با برنامه هسته‌ای ایران نپرداخته است. به ویژه آنکه ایران و مصر در زمینه عضویت در ان.پی.تی همکاری‌های نسبتا خوبی با یکدیگر داشته‌اند. موضع ایران و مصر در خصوص ان.پی.تی به یکدیگر بسیار نزدیک شد و دو کشور از حامیان اصلی طرح پاکسازی منطقه خاورمیانه از سلاح‌های کشتار جمعی و اتمی شدند زیرا به اعتقاد قاهره و تهران، اسرائیل دارای زرادخانه هسته‌ای و حدود 200 کلاهک اتمی بوده و هنوز عضو پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای نشده است.
با وجود اینکه مسئله اسرائیل، مصر را نسبت به جانبداری از برنامه هسته‌ای ایران تا حدودی ترغیب می‌کند، به طوری که این کشور فعلا در مورد برنامه هسته‌ای ایران احساس خطر نمی‌کند، اما باید به این نکات نیز توجه داشت که مصر عضو ان.پی.تی است و از طرفی دیگر حسنی مبارک اکنون اصلی‌ترین متحد آمریکا در جهان عرب محسوب می‌شود و به رغم مخالفت با برنامه هسته‌ای اسرائیل همواره با سیاست‌های خاورمیانه‌ای آمریکا نیز همراه بوده است. به این ترتیب می‌توان گفت مصر در صورت عبور ایران از آستانه هسته‌ای، خود را با روندهای بین‌المللی هماهنگ کرده و در پی واکنش کشورهای منطقه به مخالفت با برنامه هسته‌ای ایران می‌پردازد.
مصر از این طریق به دو هدف خود دست می‌یابد. اول اینکه نقش واسطه‌گری خود با آمریکا را حفظ می‌کند و دوم با القاء این موضوع که دیگر عضویت در ان.پی.تی سودی برای اعضایش در برندارد، با تجدیدنظر ان.پی.تی فشار بر برنامه هسته‌ای ایران و اسرائیل را به یک اندازه برای متقاعد کردن آمریکا جهت برچیدن تاسیسات هسته‌ای اسرائیل و ایران وارد آورد.
به این ترتیب:
1- مخالفت مصر با برنامه هسته‌ای اسرائیل و حمایت از خاورمیانه عاری از سلاح‌های کشتار جمعی و هسته‌ای می‌تواند ایران را در کسب حمایت این کشور کمک کند، ضمن آنکه مواضع نزدیک قاهره به واشنگتن می‌تواند به تعدیل اقدام‌های شدید علیه ایران بینجامد.
2- چنانچه ایران نتواند جامعه جهانی را در مورد صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای‌اش متقاعد کند،‌ مصر در کنار جهان عرب و آمریکا در منطقه به مخالفت با برنامه هسته‌ای ایران خواهد پرداخت.