بازار سیاست

محمد زمانی
بین "بازار سیاست" و "سیاست بازار" تفاوتها و شباهت‌هایی هست؛ البته هرجا که سیاست هست اقتصاد نیز به آن چسبیده و منفک از آن نمی‌باشد. این موضوع مقوله‌ای است جداگانه، که در جای خود باید به آن پرداخته شود.
اما سیاست نیز برای خود بازاری پر از کالاهای جور واجور دارد! همانطور که در یک بازار و بازارچه و تیمچه هر کالایی که بخواهید بدست می‌آورید، توی "بازار سیاست" نیز انواع کالاهای سیاسی خرید و فروش می‌شود.
"سیاست بازار" گونه‌ای است که مشتری خود برای رفع نیازش به آن رجوع می‌کند و در بازار چرخ می‌خورد تا کالای مناسب و نیز ارزانتر را بدست آورد؛ اما در "بازار سیاست"، این عمل، عکس آن است؛ یا بهتر بگوئیم آن صاحب کالای سیاسی است که باید دنبال جذب مشتری بدود و آنان را بدنبال خود بکشاند.
در سیاست بازار، "اقتصاد و معیشت فردی" چون حضوری ملموس و زنده دارد و افراد به آن محتاج هستند، می‌تواند مسلط بر محیط باشد؛ و حرف اول را بزند. اما در "بازار سیاست" اینگونه نیست؛ باید "نیاز سیاسی" را ایجاد کرد تا خریدار جذب شود و اگر بتواند "اقتصاد و معیشت فردی" را هم در زیر چتر خود قرار دهد،(که بدون آن سخت شکننده خواهد بود) محکم‌تر و راسخ‌تر می‌تواند کالای سیاسی‌اش را به فروش برساند یا تحمیل کند!
اگر بخواهیم تفاوت و شباهت های "سیاست بازار" و "بازار سیاست" را شمارش کنیم بسیار خواهد بود، که جای آن نیست.
در بازار سیاست کالاهایی به فروش می رسد؛ مثل: لمپنیسم، فاشیسم، پوپولیسم(عوام گرایی)، ناسیونالیسم(ملیت گرائی)، انترناسیونالیسم(جهان وطنی)، لیبرالیسم، آنارشیسم و ... این کالا آنچنان باید باشد و نشان داده شود که بتواند افراد جامعه را به مثابه بازوان اجرایی در اختیار خود قرار بدهد از این رو ذائقه شناسی سیاسی در ساندویچ سیاست که پخته و پیچیده می شود باید شامه شناسی اش قوی باشد تا پیروز از این میدان بیرون آید.
در همه مراحل بدست گیری قدرت، بدست آوردن رای یا جذب همسوئی عقاید اکثریت جامعه، برای کسانی که در بازار خود سیاست را به فروش می رسانند اولویت اول و اسلحه برنده است.
از سوی دیگر در بازار سیاست، سرمایه اولیه فروش کالا، داشتن "قدرت" است. هرچه توان قدرت سیاسی ـ اجرائی بیشتر باشد، تسلط و حاکمیت طولانی‌تر خواهد بود.
"قدرت" سرمایه "بازار سیاست" برای فروش کالای سیاسی است. اما برای رسیدن به قدرت دو گونه می توان وارد آن شد و یا بدست آورد.
گونه اول: از راه ارعاب، سلطه؛ که در قرن حاضر اینگونه کسب قدرت تقریبا منسوخ شده است؛ اما از آنجا که نوع نگاه ارعاب و سلطه همیشه حضور دارد، متد یا نوع شیوه به کارگیری، رسیدن به قدرت را نیز تغییر می دهد و با ذائقه شناسی سیاسی، می تواند و توانسته است، سلطه خود را تحکیم کند. آنان(نگاه سلطه و ارعاب) زبان زور را یاد گرفته و از همین طریق وارد می‌شوند.
گونه دوم: از ابزارهای کاملا دمکراتیک و آزاد در بدست آوردن قدرت؛ که حزب سیاسی می تواند نماد آن باشد. یک حزب سیاسی با آن حس ذائقه شناسی سیاسی خود می خواهد تمامی یا اکثریت را به دکان خود بکشاند. حزب سیاسی در بازار سیاست ویترین یک مغازه است که در صدد جلب و جذب مشتری است.
از طرفی در جهان امروز و قرن حاضر پز دمکراسی و دمکراتیزه کردن جامعه به همراه عوام گرایی در نوع سنتی، مدرن و پست مدرنیزم آن، قالب یا ظرف این دو گونه تفکر است. یعنی هر دو نوع تفکر از این ظرف غذا می خورند!که این دو تفکر یا از در نمایش شفاف وارد می شوند یا از در نقاب و پوشش! که اپورتونیزم (فرصت‌طلبی) وجهی از آن است.
مردم، یا عوام و توده ها خریدار این کالا هستند، خریداری که نیاز و احتیاجش وی را به این بازار نمی کشاند؛ چون اساسا مردم خواستار آرامش و آسودگی و سکون هستند؛ اما از آنجا که همین خواسته، یعنی "امنیت" نیاز همیشگی آنان است و "امنیت" برای عوام به مثابه نان و آب است! کالای ثابت "بازار سیاست" هم هست!
"امنیت" در همه وجوه آن، در بازار سیاست دستاویز می شود؛ دستاویزی که با آن می توانند انواع کالای سیاسی خود را بر عوام تحمیل کنند یا به میل آنان در اختیارشان قرار دهند. اما از آنجایی که مردم بدنبال خرید کالا در "بازار سیاست" نیستند و قضیه عکس آن است، لذا ذائقه شناسی سیاسی برای خوراندن و فروختن "ساندویچ سیاست"(1) دائما در حال عرضه و کسب تقاضاست؛ و در این مبارزه سیاسی یا از در پوشش پنهانی وارد می شوند(ناعادلانه) و یا از در عریان(عادلانه) و این همان کالای سیاست در بازار است که مشتری و خریدارش مردم هستند، اما خریداری که این بار"مالک کالا" برای فروش اجناسش باید بدنبال مشتری بدود، و بتواند کاری کند که بدنبالش بدوند! چیزی شبیه حالت عرضه و تقاضا در "سیاست بازار"! وقتی عرضه کم باشد؛ تقاضا زیاد می شود و نیاز مشتری شدت می یابد. در "بازار سیاست" چنانچه این حالت شکل بگیرد، مردم برای کسب آن وارد میدان می شوند، میدانی که عرضه کننده کالای سیاسی است. تا چگونه و چه دیدگاهی و چه تدابیری پیش گیرد و جلو بیفتد؟!
(1)- به یادداشتی با همین عنوان(ساندویچ سیاست) در شماره 1299 مورخ یکشنبه 8مرداد 85 این روزنامه مراجعه شود.