شوراى همکارى خلیج فارس، روسیه و چین

نبی‌الله ابراهیمی
اگرچه پرونده هسته اى ایران امروزه به عنوان سرفصل مهم اکثر کنفرانس ها و نشست هاى سیاسى تبدیل شده است ولى نشست مشورتى روز شنبه شوراى همکارى خلیج فارس در ریاض از اهمیت ویژه اى برخوردار است. از آغاز جنجال سیاسى علیه برنامه هاى صلح آمیز هسته اى ایران، کشور هاى عرب حوزه خلیج فارس که از اوایل انقلاب ایران تاکنون موضعى محتاطانه اتخاذ کرده اند هنوز به آن رهیافت سنتى پایدار مانده اند. رویکرد کلان کشور هاى جنوب خلیج فارس به دو فاکتور در قبال برنامه هاى هسته اى ایران خلاصه مى شود: ?- این کشور ها از یک ایران قدرتمند داراى چرخه کامل سوخت هسته اى در هراسند. ?- آنها همچنین از رفتار هاى نظامى گرایانه ایالات متحده نیز بیمناک اند. این سیاست شوراى همکارى خلیج فارس نشان دهنده آن است که رهیافت آنان عمدتاً به راه حلى محتاطانه، معتدل و داراى وزنه تعادلى در قضیه مزبور گرایش دارد. این سیاست شورا با سیاست دو کشور چین و روسیه کاملاً هم خوانى دارد. اولاً اینکه مسکو و پکن نیز از استقلال ایران در زمینه هسته اى حمایت نمى کنند و دوم اینکه مخالف هرگونه ماجراجویى هاى ایالات متحده در قبال بحران اخیر هستند. منافع اقتصادى چین و روسیه در خلیج فارس، رقابت آنها با آمریکا در منطقه و روابط تنگاتنگ این دو کشور با کشورهاى عضو شوراى همکارى باعث یک سیاست هم سو میان این سه مجموعه در قضیه بحران هسته اى ایران شده است. همچنین کشورهاى شوراى همکارى به دلیل قرابت جغرافیایى نیروگاه بوشهر از هرگونه حملات احتمالى آمریکا احساس خطر مى کنند. سفر اخیر شیخ احمدبن خلیفه آل ثانى امیر قطر به تهران احتمالاً نه در حمایت کامل از ایران و نه در همراهى با سیاست هاى آمریکا خلاصه مى شود که مى تواند در بیانیه مشورتى ریاض کاملاً هویدا باشد. موقعیت سوق الجیشى ایران در تنگه هرمز و صادرات نفت کشورهاى این منطقه از این مسیر بر نگرانى هاى آنها افزوده است. همچنین هرگونه خللى در انتقال نفت به خارج از خلیج فارس طبعاً کشور تشنه نفت یعنى چین را با بحران اقتصادى مواجه خواهد کرد و بحران در چین یعنى کاهش توازن قواى سیاسى و اقتصادى روسیه در قبال آمریکا. از دیگر موارد همراهى یک سیاست سه جانبه در قضیه ایران آنکه نشست مشورتى ریاض هنگامى برگزار مى شود که سه کشور انگلیس، آمریکا و فرانسه پیش نویس قطعنامه اى را علیه ایران طبق فصل 7 منشور سازمان ملل در دست اقدام دارند. این نشست اضطرارى نشان دهنده مخالفت کشورهاى حاضر در نشست ریاض با هرگونه برخورد غیر حقوقى با ایران است. آنها اگرچه در قضیه جنگ 2003عراق موضعى به نفع آمریکا گرفته اند ولى اکنون با دیدگاهى امنیتى به قضیه موضعى کاملاً محتاطانه و عدم حمایت از اقدامات آمریکا را در دستور کار خود دارند. عضویت قطر نیز در کشورهاى غیر دائم شوراى امنیت بر این حساسیت ها افزوده و نشست ریاض شاید یک حمایت کلى و عام از موضع قطر در شوراى امنیت باشد. دو کشور روسیه و چین نیز همچنان بر مواضع خود با مخالفت هرگونه اقدام قهر آمیز علیه ایران پافشارى مى کنند. یعنى اینکه سیاست آنها نه در وادادگى کامل و نه در ایستادگى کامل خلاصه مى شود. در پایان مواضع معتدلانه سه جانبه شوراى همکارى خلیج فارس، روسیه و چین در قبال اقدامات آمریکا بیانگر حساسیت موضوع براى کشورهاى فوق است. این اقدامات مى تواند تا حد زیادى اعتماد منطقه اى ایران را افزایش داده و استراتژى هاى موجود امنیتى کشور را بهبود بخشیده و همچنین از اجماع در شوراى امنیت نیز جلوگیرى کند.