میلیتاریسم آمریکا و قدرت نرم ایران

جلال برزگر
میلیتاریسم آمریکایى با چه هدفى دیپلماسى و قدرت نرم ایران در عراق را نشانه رفته است؟ چرا آمریکایى ها با سرباز و هلى کوپتر و نفربر، سر در پى دیپلمات ها و میهمانان ایرانى دولت عراق گذارده اند و از زبان مقام هاى عالى خویش براین روش اصرار و ابرام مى ورزند؟ آیاتنها سرپوش گذاشتن بر ناکامى هاى آمریکا درعراق پس از 3 سال اشغال مطرح است؟ یا این رویکرد تازه بخشى از استراتژى جدید بوش در عراق بوده و از آن اهداف عینى ترى تعقیب مى شود؟ جداى از این که این اهداف تا چه حد امکان تحقق دارند- که به آن نیز خواهیم پرداخت - در بازخوانى اهداف آمریکا از تعدى نظامى به دیپلماسى ایران در عراق موارد زیر را مى توان برشمرد:
1) انتخابات اخیر کنگره آمریکا به زعم غالب ناظران «نه» بزرگ مردم آمریکا به سیاست هاى دولت این کشور در عراق بود. هیأت حاکمه کاخ سفید اساس استراتژى خود را بر تغییر بازى بازنده به برنده قرار داده است که در این جهت چنانچه درگزارش هاى تحلیلگران و نیز کمیته بیکر - همیلتون آمده است، جبهه گیرى جهان عرب نسبت به تحولات نوین سیاسى عراق از اصلى ترین عوامل حمایت از ستیزه جویان و ادامه نا امنى ها شناخته مى شود. کاخ سفید دریافته است براى کاستن از آلام خویش در عراق باید پیوند هاى عراق نوین با جهان عرب را تقویت کند. از این رو، براى ضیافت و ماه عسل اجبارى که آمریکایى ها براى خود با اعراب طراحى کرده اند، ایران زدایى از عراق به نظر آنها مى تواند هم فال و هم تماشا باشد، یعنى هم رقیب و مخالف خوان سیاست هاى آمریکا درعراق محدود شود، هم بعضى نگرانى هاى محافل عربى مبنى بر افتادن عراق در دامان ایران و نگرانى هایى چون تشکیل هلال شیعى و غیره کنترل و در واقع به متحدان منطقه اى آمریکا فروخته شود.
2) هیأت حاکمه آمریکا براى معرفى ایران به عنوان یکى از عوامل اصلى ادامه بحران عراق نزد کنگره جدید ( دموکرات ها) و افکار عمومى آمریکا نیاز مبرمى به گاف گیرى از ایران دارد. در واقع، به مدرکى نیاز است تا روى میز کنگره قرار بگیرد و براى توجیه ناکامى هاى جمهوریخواهان در عراق و منطقه استفاده شود. بنابراین، یورش هاى شامگاهى و بامدادى به میهمانان ایرانى دولت عراق و دفتر کنسولى ایران در اربیل، به قصد غافلگیرى و دستیابى به سرنخى هرچند کوچک و سپس بهره بردارى از آن صورت گرفته است.
از دو بند بالا مى توان نتیجه گرفت که آمریکا در طراحى اجبارى جدید خود اهداف داخلى و بین المللى و منطقه اى را توأمان دنبال مى کند، اما در این میان چالش هایى متوجه طرح جدید آمریکاست که مستقیماً از طرف ایران ایجاد شده و درصد موفقیت طراحى آمریکا را کاهش داده است، این چالش ها براى آمریکا در دو محور کلى قرار دارند که عبارتند از:
1) در خصوص سند و مدرک اثبات کننده نقش منفى ایران در ثبات عراق، دست آمریکا خالى است، چون اگر سندى هرچند کوچک و کم اهمیت به دست آورده بودند، تا به حال تیتر یک همه منابع خبرى غربى شده بود که این طور نیست. خشونت ورزى بى حاصل در صورت تکرار براى آمریکایى ها عامل فشار (داخلى و خارجى) خواهد بود، چرا که وضعیت آنها در صورت تکرار چنین رفتارهایى مانند زورگیرى خواهد بود که از هر بار عمل متهورانه خود هیچ عایدى نمى‌برد.
2) در زمینه ترساندن اعراب از حضور ایران در عراق و قول کنترل آن توسط آمریکا نزد اعراب و کشورهاى منطقه نیز روشن است که پیوستن اعراب و جهان اسلام و اهل تسنن منطقه و عراق به تحولات نوین این کشور، براى تأمین ثبات و امنیت بیشتر عراق، خود جزو راهبرد و سیاست هاى ایران در منطقه است.
ایران مدت هاست منادى وحدت و همگرایى منطقه اى بوده و در این جهت دیپلماسى فعالى را در دستور کار دارد. بیشترین سفرهاى مسئولان ایرانى به کشورهاى منطقه صورت مى گیرد و سیاست نگاه به منطقه، راهبردى اساسى در سیاست خارجى ایران براى کاستن از هزینه هاى حضور آمریکا در منطقه بوده است. در این مسیر، نزدیکى بیشتر اعراب به عراق و شرکت آنها در روند دولت سازى و بازسازى و تأمین امنیت بیشتر عراق، برنامه اى نیست که ایران از آن رویگردان باشد، بلکه تهران خود مروج چنین سیاستى بوده و حتى فرض کاسته شدن سهم شیعیان از چند کرسى پارلمان را بر ادامه بحران امنیتى در عراق ترجیح داده است، چرا که مى داند اکثریت شیعه این کشور در سایه تعامل و همزیستى با برادران و خواهران اهل سنت در عراق و منطقه مى توانند حکومت دارى کرده، بر بحران هاى پیش رو فائق آیند. از این رو، ایران در تمامى نشست هاى همسایگان عراق و حتى نشست شرم الشیخ در مصر درباره عراق شرکت کرده و در عمل ثابت کرده است که عراق را کشورى عربى، همسایه و برادر مى داند و خواهان تأمین امنیت آن است. در چارچوب تحرک منطقه اى ایران است که پیش از ملاقات و خطابه خوانى خانم رایس وزیر خارجه آمریکا براى امیر عبدالله پادشاه عربستان درباره اوضاع عراق و منطقه و ایران، این دبیر شوراى عالى امنیت ملى ایران است که با پادشاه عربستان دیدار مى کند. دولت ایران با برداشتن فاصله ها میان خود و جهان عرب و تلاش براى رفع نگرانى هاى بعضاً به جاى آن ها، چالش جدى در مسیر سیاست هاى آمریکا ایجاد کرده است، چالشى که اهل تدبیر و تدبر در آمریکا مى دانند چاره آن آدم ربایى و انتشار فهرست افرادى که باید ربوده شوند یا همان یورش به قدرت نرم ایران نیست و این برخوردهاى غیرواقع بینانه از قدرتى بین المللى چون آمریکا بعید است، مگر آن که حال و وضع هیأت حاکمه آن اصلاً خوب نباشد. هیأت حاکمه آمریکا حتماً این روزها بیش از هر زمان نیازمند نصیحت است. به توصیه هاى کمیته بیکر - همیلتون که گوش نکرده اند، بد نیست این بار اعراب امتحان کرده و دوستان آمریکایى خود را قدرى نصیحت کنند که یورش هاى شامگاهى و بامدادى به هیچ کس، چاره کار آنها در منطقه نیست.