دین خرافات و سیاست

محمد تقی فاضل میبدی، عضو مجمع محققین و مدرسین حوزیه علمیه قم
نکته ها رفت و شکایت کس نکرد      
                                 جانب حرمت فرونگذاشتیم
شاید علت این که برخی از عالمان دین عرصه سیاست را از عرصه دین جدا دانسته اند، این باشدکه دین در چارسوی سیاست به گونه ای تفسیر و توجهی شود که برای دینداران سردرگمی به وجود آورد. اگر کسی تاریخ عصر صفوی را با تامل و دقت ملاحظه نماید ، خواهد نگریست که شاهان صوفی برای تحقق یک حکومت مرکزی در ایران – که گام بزرگی بود – ساختار سکوی دین را به گونه ای بنیان نهادند که علاوه بر ترویج خرافات و سوء استفاده از رویدادهای تاریخی در اسلام ، عالمان دین را به چند دستگی کشاندند. علمای مهاجر که از ممالک عربی و جبل عامل به ایران آمده بودند، با تقرب به دستگاه حکومت صفوی، عالمان عقلگرای ایرانی را پشت سر گذاشتند و با جریان های فکری و فلسفی که در ایران وجود داشت، به مبارزه برخاستند.
رساله هایی که در این دوره در رد عارفان و عالمان شیعی ایران از سوی مجتهدان جبل عاملی باعنوان الرد علی الصوفیه نگاشته شده، گواه خوبی بر ادعای فوق است.مرحوم ملاصدرا در مقدمه شماری از آثارش چون شرح اصول کافی ومفاتحی الغیب بر این نکته تصریح می کند.
این مقدمه را برای این نگاشتم که شاید تاریخ در حال تکرار شدنباشد و شاید کمتر زمانی به مانند این روزگار خطر خرافات دامن دین را تهدید کرده باشد.
اگر در روزگار صفویه نویسنده ای سخن خرافی می گفت و یا عقلگرایان را با دشنه دشنام و تیغ تکفیر و کباده کفر لگدکوب جهالت خود می ساخت، در سطح نازلی شنیده می شد، ولی در این روزگار ترویج خرافات و تهدید افکار و تضییع دین خداوند از سوی برخی رسانه هایی است که در یک لحظه میلیون ها انسان را یا به دین بدبین می سازد و یا ذهن انسان های عامی را آکنده از خرافات می سازد. امروز می بینیم که چگونه واژه هایی چون : ولایت، امام زمان، اماکن مقدسه و دهها القاب و عناوین مقدس دیگر از معنای اصلی خود فاصله گرفته و به نفع قدرت جویان معنا می شود. چرا باید مفاهیم دینی را پا به پای مسائل سیاسی تعریف کرد و چه لزومی دارد بر اندام هر حرکت سیاسی که جامعه مذهبی بدوزیم ومفاهیم دینی را در قالب های روزمره سیاسی تنزل دهیم؟ اسف انگیزتر این که عده ای از غالیان که اسلاف آنان همواره مورد طعن و طرد امامان شیعی بودند، با ترویج و تکثیر اوراق، آن هم در شهر قم بر آتش اختلافات قومی باروت می پاشند و دین رحمت و وحدت بخش خداوندی را با صیغه جهالت و تعصب آلوده می سازند، چرا در برابر این خرافات و تعصبات صدایی از حلقومی بر نمی آید؟«گویا ولی شناسان رفتند از این ولایت» مگر در تاریخ نیامده است که عالمان شهر قم در سده های سوم و چهارم با این که حدیث گرا بودند، هر کس با افکار غالی و تفرقه انگیز وارد این شهر می شد، نمی پذیرفتند. نمونه آن احمدخالد برقی است . آیا سیاسی دانستند دین به معنای سیاست بازی با دین است. آیا جمله : «سیاست ما عین دیانت ماست» یعنی هر کس غیر قدرت حاکمه می اندیشد، به فتوای دین هیچ جایگاهی وحضوری در عرصه سیاست و حقوق اجتماعی ندارد؟!
آیا قطع یا رابطه سیاسی با یک کشور باید با فتوای دین توجیه شود و یا اینها یک مساله عقلانی است؟ امروز اگر عالمان دین و مراجع مذهب به دقت آنچه را که از رسانه ها، به نام اسلام پخش می شود، نگاه کنند اذعان خواهند کرد که سالام تا چه میزان، به گفته شهید مطهری، از سرچشمه زلال خود فاصله گرفته است. یکی از فلاسفه غرب موقعی که بت های معبود آدمیان را بر می شمارد، یکی از آنها را بت هایی قبیله ای اشاره میکند.
می گوید: «این بت های قبیله ای عبارتند از خرافات،  خواب ، بدیمنی و خوش یمنی ...و امثال آنها استدلالات غلطی که معمول همه افراد بشر است. این استدلالات غلط از آنجا که ما آدمیان خواهان جهش یا حتی پرواز کردنیم، ما را گمراه می سازند و بی آنکه به تجربه حقایق بپردازیم، به نتایج اشتباه انیگزی رهنمون می شوند.
قوه فاهمه رانباید بال و پر داد تا پرواز کرد، بلکه باید بدان وزنه هایی آویخت تا از جهیدن و پرواز گرفتن بازماند. به عبارت دیگر پیش از آنکه بپری، نگاه کن و اندازه را مراعات نما»ممکن است در عرصه سیاست خیلی از مومنان، ناخودآگاه، بت پرست باشند و بت های قبیله ای را معبود خود قرار دهند. به گفته دانته، ممکن است که معتقد به خدای واحد باشد، ولی معبودش چیز دیگری باشد. در قرون وسطی عاملی که مسیحیت را با قدرت ارباب کلیسا پیوند می داد، رواج خرافات میان مردم بود یا به تعبیر دیگر بدعت هایی بود که به نام دین تشریع می شد.
بنابراین در پیوند دین و سیاست باید توجه داشت که خرافات و بدعت وتعصبات قومی زاده نگردد. چه بهتر اینکه مرزهای مفاهیم دینی را از مسائل سیاسی بازشناسیم تا قداست مذهب در قالب سیاست فرو نشکند.