اتحاد مسیحیت یا گفتگو با اسلام

سفر 4 روزه پاپ بندیکت شانزدهم به ترکیه از امروز 7 آذر آغاز خواهد شد این سفر به دلایل مختلف توجه جهانیان را به خود معطوف کرده است. بعد از جنجال گسترده بر سر اظهارات پاپ در خصوص اسلام این اولین سفر وی به کشور اسلامی بوده و از این رو بسیاری هدف وی را ترمیم چهره پاپ و واتیکان در میان مسلمانان و همچنین طرح ایده گفتگوی اسلام و مسیحیت می‌دانند. پاپ ژان پل دوم دو بار به ترکیه سفر و قدم‌هایی در راستای ارتقای روابط طرفین برداشته و چهره مثبتی در میان مردم ترکیه از خود بر جای گذاشت. اما تصویر پاپ جدید در میان افکار عمومی ترکیه چه اسلامگرا و چه ملی گرای سکولار مثبت نیست. مسلمانان ترکیه خواهان عذرخواهی رسمی پاپ بندیکت به دلیل توهین به اسلام هستند موضوعی که هنوز محقق نشده و باعث ادامه نارضایتی در میان اسلامگرایان بوده است. اما فشارهای دیگر مردم ترکیه از جمله طرفداران پیوستن این کشور به اتحادیه اروپا نیز از طرز تفکر پاپ در خصوص ترکیه به شدت عصبانی هستند.
پاپ بندیکت در آگوست 2004 و قبل از انتخاب به عنوان رهبر کاتولیک‌های دنیا در مصاحبه با روزنامه فیگارو فرانسه پیرامون موضوع عضویت ترکیه چنین گفته بود: اروپا قاره‌ای با ارزشهای فرهنگی است و نه جغرافیایی، در این چهارچوب ترکیه همواره متعلق به قاره دیگر و در تضاد دائم با اروپاست. ترک‌ها در طول تاریخ همواره امپراطوری بیزانس، وین و سایر نقاط اروپا را تهدید کرده‌اند. این یک اشتباه خواهد بود که به ما ملحق شوند. آنها ثروت،‌ فرهنگ و اقتصاد ما را به مخاطره می‌اندازند... بنا بر اظهارات برخی مورخین اختلافات ترکیه و مسیحیان ریشه در تاریخ دارد. از جنگ جهانی اول قدرت‌های اروپایی جهت ساقط کردن حکومت عثمانی از تمام توان خود از جمله قدرت کلیسا بهره بردند. بزرگنمایی تهدید یک امپراطوری مسلمان و اثرات منفی آن بر ارزش‌های مسیحی و اروپایی ایده‌ای بود که مسیحیت و کلیسا از آن بهره برد. این بدگمنانی تاریخی همچنان ادامه دارد و حتی امروزه ملی‌گراترین مسیحیان ترک از نظر بسیاری در ترکیه ستون پنجم محسوب می‌شوند.
این ادعا که دولت ترکیه محدودیت‌هایی در مسیر فعالیت کلیسا و مسیحیان در ترکیه ایجاد می‌کند همواره وجود داشته و اتحادیه اروپا واتیکان و سازمان‌های حقوق بشر همواره این موضوع را دستاویزی برای فشار به ترکیه قرار داده‌اند. پاپ به دعوت رسمی احمد نجدت سزر رئیس‌جمهور ترکیه به این کشور سفر می‌کند. اما بخش عمده برنامه‌های وی رنگ و بوی مذهبی داشته و نبود شام افتخاری در کاخ ریاست جمهوری و عدم انجام ملاقات با نخست‌وزیر و وزیر خارجه ترکیه حاکی از ماهیت عموما مذهبی سفر وی به این کشور است. پاپ به عنوان رئیس رسمی یک کشور (واتیکان) همواره در سفرهای خود به نقاط دیگر مانند یک رئیس‌جمهور مورد استقبال قرار گرفته و پروتکل رایج در مورد وی به اجرا در می‌آید. اما عدم تمایل نخست‌وزیر و وزیر خارجه ترکیه برای دیدار با وی به بهانه حضور در اجلاس ناتو در لیتوانی حاکی از واقعیت‌های پیچیده نظام اجتماعی و سیاسی داخل ترکیه است.
در حقیقت رسانه‌های ترکیه اصرار نخست‌وزیر اردوغان بر عدم دیدار با پاپ که چهره‌ای منفی در نزد اسلامگرایان ترکیه دارد را در پیامدهای احتمالی آن بر انتخابات 2007 این کشور می‌بینند. اردوغان از آن بیم دارد که دیدار وی با پاپ چهره وی را نزد هواداران متعصب اسلامگرا تخریب کند. آنچه بخش مذهبی سفر رهبر کاتولیک‌های جهان به ترکیه را پر رنگ کرده دیدار با بارتلمو و رهبر کلیسای ارتدوکس دنیا در استانبول است که از هم اکنون نگاه کاتولیک‌ها و ارتدوکس‌های دنیا را به خود جلب کرده است. بنا بر ادعای رهبر ارتدوکس‌های آمریکا که در رویترز منتشر شد مهمترین هدف سفر پاپ به ترکیه قبل از این که اشاعه پیام گفتگو با مسلمانان باشد با هدف اتحاد دنیای مسیحیت انجام می گیرد. اختلافات هزار ساله کلیسای ارتدوکس و کاتولیک همچنان به قوت خود باقی است و انتظار می‌رود با امضای یادداشت تفاهم این دو رهبر از این دیدار تاریخی در جهت کم نمودن اختلافات و نزدیک شدن به یکدیگر استفاده کنند. بنابر نظر برخی کارشناسان تقویت سکولاریزم در اروپا و افزایش اسلامگرایی در دنیا از جمله مسائلی هستند که ضرورت این اتحاد را بیش از پیش ضروری ساخته است. جمعیت یکصد هزار نفری مسیحیان در ترکیه عمدتا شامل ارامنه و یونانی و از مذاهب ارتدوکس هستند و همواره در معرض سیاست‌های محدود کننده دولت‌های ترکیه قرار داشته‌اند.
در قانون اساسی ترکیه مسیحیان به عنوان اقلیت دینی شناخته می‌شوند و در بسیاری از موارد مانند مالکیت بر اموال و ساخت اماکن مذهبی و آموزشی با موانع دولتی مواجه می‌شوند. دیدار پاپ از ترکیه می‌تواند روزنه امیدی برای اقلیت مسیحی در ترکیه به منظور بهبود شرایط فراهم سازد. از سوی دیگر دولت ترکیه با توجه به وضعیت بحرانی فعلی روابط با اتحادیه اروپا و افزایش مخالفت ها با پیوستن این کشور در اتحادیه مزبور در صدد است تا از سفر پاپ بهره‌برداری مقتضی را بنماید و با گرفتن ژست روشنفکری و تاکید بر نقش ترکیه به عنوان پلی میان اسلام و غرب قدمی در جهت بهبود روابط خود با اروپا بردارد. انتظار عینی دولت از این سفر حمایت پاپ از پیوستن ترکیه در اتحادیه اروپاست. هزاران پلیس امنیت پاپ را در مدت حضور وی در ترکیه بر عهده خواهند داشت و با توجه به تهدیداتی که در طی روزهای قبل از سوی برخی در تعرض به جان وی مطرح شده یکی از سخت گیرانه ترین اقدامات محافظتی طی سالهای اخیر در این کشور به مرحله اجرا در آمده است.