چرخش دیپلماسی پاریس (بخش اول)

برنار کوشنه وزیر خارجه فرانسه روز گذشته در حالی سفر غیر‌منتظره خود به عراق را آغاز کرد که حمله نیروهای ائتلاف به این کشور و به دنبال آن مخالفت فرانسه با این نقض آشکار قوانین بین‌المللی، باعث شده بود کاخ الیزه در برابر رفتار یکجانبه‌گرا و اجماع‌گریز کاخ سفید موضعی مخالف اتخاذ کند. ورود کوشنه به بغداد را به همین دلیل باید تحولی جدی در دیپلماسی فرانسه تلقی کرد. پاریس که در جریان بحران لبنان و تجاوز رژیم‌ صهیونیستی به این کشور برخلاف خواست و یا حداقل رویکرد آمریکا و انگلیس توانسته نقشی مجزا برای خود تعریف کند و بدین‌ترتیب بار دیگر خود را به عنوان یک قدرت‌ جهانی وارد تعاملات بین‌المللی به ویژه در خاورمیانه کند، شاید با سفر کوشنه هم به دنبال تعریف نقشی مجزا برای خود در تحولات عراق است. در این میان نباید فراموش کرد که کوشنه هر چند هرگز از آمریکایی‌ها انتقادی صریح نکرده بود اما بارها از ایجاد جوی ضد‌آمریکایی در میان فرانسویان ابراز نارضایتی نموده است. حضور کوشنه در عراق را بدین ترتیب باید فصلی‌‌نوین در دیپلماسی جدید فرانسوی‌ها تلقی کرد که به تبعیت از سیاست‌های دوستانه سارکوزی در قبال آمریکا و بریتانیا از افتراق کمتری با آنها برخوردار است. این نزدیکی شاید حاصل دیدار دوستانه سارکوزی و حضور در ضیافت خانوادگی بوش‌ها باشد!

وزارت خارجه‌ فرانسه با صدور بیانیه‌ای در پاریس اعلام کرده است که این سفر با هدف رساندن پیام همبستگی فرانسه به مردم عراق و شنیدن نظرات نمایندگان تمام گروه‌های جامعه عراق بدون هیچ استثنایی صورت می‌گیرد. این در‌ حالی است که سفر کوشنه غیرمنتظره بوده و در هیچ یک از برنامه‌های رسمی اعلام شده از سوی دولت فرانسه و وزارت ‌خارجه این کشور به آن اشاره‌ای نشده بود.

کوشنه که به حق مداخله برای نجات جان افراد در معرض خطر معتقد است، در جریان شکل‌گیری اقدام نظامی آمریکا علیه عراق تا آنجا پیشرفت که برخلاف جریان افکار‌ عمومی حاکم در آن زمان، از کناره‌جویی فرانسه از آمریکا ابراز تاسف کرد زیرا معتقد بود چنانچه فرانسه در کنار آمریکا قرار می­گرفت می‌توانست از بروز جنگ جلوگیری کند. دیپلمات­های فرانسوی در این میان می­گویند کوشنه از زمان خدمت‌به عنوان وزیر خارجه فرانسه در ماه می گذشته (اردیبهشت) همواره مترصد فرصتی برای سفر به بغداد و شکستن تابوی مخالفت فرانسه با حضور آمریکاییان در عراق بوده است. وی از معدود سیاستمداران فرانسوی بود که از برانگیخته شدن احساسات ضدآمریکایی در کشورش در خلال بحران عراق گلایه‌مند بود و بر این اعتقاد بود که پاریس به هر روی و حتی ضمن مخالفت با عملیات نظامی بر ضد صدام می‌باید همچنان در کنار واشنگتن باقی می‌ماند. اگر چه موضع کوشنه در زمان ریاست ‌جمهوری شیراک اهمیت چندانی نداشت اما اکنون که سارکوزی به قدرت رسیده و او هم به عنوان وزیر خارجه زمام دیپلماسی فرانسه را در دست گرفته، باید نظرات وی و تبعات آن را جدی‌تر تلقی کرد. تحولات دیپلماسی فرانسوی‌ها در این چهار ماه شتاب بی‌نظیری گرفته است. در حالی‌که پیش از به قدرت رسیدن سارکوزی، سفر یک مقام بلند‌پایه این کشور به عراق که از نظر قوانین حقوق بین‌الملل کشوری تحت اشغال نیروهای بیگانه محسوب می‌شود، بسیار دور از ذهن به نظر می‌رسید، امروز کوشنه به عراق سفر کرده و به رایزنی با مقامات این کشور و شاید هم ژنرال‌های اشغالگر می‌نشیند. معمولا سفر مقام‌های بلندپایه کشورهای ‌غربی برای دیدار با نظامیان مستقر در عراق این کشورها و برای تاکیدی بر حمایت از وضعیت موجود در این کشور یعنی ادامه حضور نظامی و تایید آن صورت می‌گیرد. اختلاف نظرات پاریس و واشنگتن درخصوص بحران عراق تنها محدود به آخرین جنگ خلیج‌ فارس نبوده است، این جنگ که در ماه مارس سال 2003 میلادی فرانسه و آمریکا را به یکی از بزرگترین رویارویی‌های تاریخ سیاسی دو کشور کشاند، در حقیقت اوج تقابل دو قدرت فرانسوی اقیانوس اطلس از دهه 1990‌میلادی در خصوص مساله عراق بود.

فرانسویان که یکی از بزرگترین سرمایه‌گذاران خارجی در دوران حکومت صدام بودند، پس از تجاوز نظامی صدام به کویت در سال 1990 میلادی با کراهت تمام ناگزیر به ورود به جبهه ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا بر ضد صدام شدند. جبهه هواداران صدام در فرانسه که در دهه 1980 و اوج جنایات این فرد بر ضد مردم ایران به عنوان یک گروه فشار قدرتمند در این کشور شناخته می‌شد، مخالفت فراوانی با مشارکت فرانسه در نیروهای ائتلاف بین‌المللی برضد تجاوز عراق به کویت به عمل آورد. در این میان ژان‌پی‌یر شونمان وزیر دفاع وقت فرانسه که به‌ عنوان یکی از نزدیک‌ترین متحدان حکومت عراق در پاریس شناخته می‌شد، در اعتراض به مشارکت نیروهای ‌نظامی فرانسوی در نیروهای ائتلاف ضد صدام، از سمت خود استعفا کرد و حاضر به حفظ وزارت خود در زمان جنگ بر ضد صدام نشد.