ایران و جنبش عدم تعهد (بخش دوم)

محمدرضا غائبی
ایران به‌طور رسمی پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در جریان برگزاری ششمین نشست سران «جنبش عدم تعهد» در هاوانا، در سال 1979 به عضویت جنبش عدم تعهد درآمد. به‌نظر می‌رسد جمهوری اسلامی ایران براساس آموزه‌های اصلی معمار کبیر انقلاب اسلامی امام خمینی(ره) یعنی دکترین نه‌شرقی نه‌غربی، که بسیار به اندیشه عدم تعهد نزدیک است، ترجیح می‌دهد جنبش عدم تعهد با حفظ استقلال عملی و پویایی موضع‌گیری به بازنگری در متن معادلات جهانی مبادرت ورزد که این فصل مشترک مواضع و سخنرانی‌های مسئولان ایران در نشست‌های متعدد سران و وزیران امور خارجه از سال 1979 تاکنون بوده است.

از سوی دیگر، شاید بتوان جنبش عدم تعهد را مفیدترین سازمان بین‌المللی دانست که ایران بعد از سازمان ملل به عضویت آن درآمده است. پس  از تثبیت اوضاع سیاسی کشور و از سال 1981 بر حضور خود در جنبش افزود و جنبش نیز متقابلاً اقدامات مثبتی را به سود ایران صورت داده است. تلاش اعضای جنبش برای حل‌وفصل جنگ ایران و عراق و برقراری آتش‌بس «هرچند که عدم رعایت بی‌طرفی و توجه نکردن به خواست‌های ایران در زمینه تعیین متجاوز این تلاش‌‌ها را به بن‌بست کشاند.» محکومیت ساقط کردن هواپیمای مسافربری ایران در تیرماه 67، حمایت از اجرای قطعنامه 598 و دیگر موضع‌گیری‌هایی که با سیاست خارجی کشورمان انطباق دارد، به‌خصوص در مورد مسأله فلسطین، مخالفت با مذهب‌ستیزی و نژادپرستی و تقاضا برای گشوده شدن بازار کشورهای شمال بر روی صادرات کشورهای جنوب، از جمله این اقدامات بوده است.

اما مهم‌ترین اقدام حمایتی جنبش غیرمتعهدها در قبال کشورمان، تلاش برای عدم محکومیت ایران در آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای بوده است. در جریان نشست شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای کشورهای غیرمتعهد در حمایت از ایران موضع‌گیری کردند و از شورای حکام آژانس خواستند به دور از فشارهای سیاسی به بررسی دقیق وضعیت تسلیحاتی همه کشورهای عضو بپردازند.

همچنین سران جنبش عدم تعهد در بیانیه‌ای جداگانه در پایان چهاردهمین نشست خود در هاوانا در کوبا ضمن حمایت از فعالیت صلح‌آمیز هسته‌ای ایران، خواستار پیوستن اسرائیل به معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای شدند.

در نگاه کلی می‌توان گفت، با پیوستن ایران به این جنبش به‌نظر می‌رسد اندیشه حمایت از تبدیل جنبش به سازوکاری تاثیرگذار در معادلات جهانی تقویت شده است. خصوصاً‌ این که جمهوری اسلامی ایران به همراه کوبا، مالزی و آفریقای‌جنوبی در ردیف چهار کشور پیشرو در زمینه بیداری غیرمتعهدها قرار دارد که از زمان پیوستن به آن همواره بر ضرورت عملی شدن خواسته‌های جنبش تاکید ورزیده است.