موانع توسعه سیاسی در ایران

توسعه زیرساخت‌ها شرط اصلی توسعه سیاسی
حمید قزوینی سخنگوی مجمع نیروهای خط امام در گفت‌وگو با همبستگی پیرامون موانع توسعه سیاسی در کشور می‌گوید: من تصور می‌کنم که مشکل عمده توسعه سیاسی در کشور به عدم توسعه اساسی در زیرساخت‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بر می‌گردد. حمید قزوینی در ادامه ضمن بیان این مطلب که یکی از نقاط ضعف و ناکامی جنبش مشروطه نیز فقدان زیرساخت‌های مذکور در کشور بود، می‌افزاید: در زمان وقوع انقلاب مشروطه در کشور به دلیل ماهیت سیاسی که داشت تمام اهداف آن بر شکل‌گیری نهادهای سیاسی در کشور متمرکز شده بود که به دلیل عدم توسعه، در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی پس از مدتی با شکست مواجه شد. از سوی دیگر وقتی در کشور ما فعالان سیاسی به گردش نخبگان در عرصه‌های مدیریتی معتقد نباشند و یا حضور و نقش مردم را در انتخابات امری تزئینی و ابزاری در جهت رسیدن به خواسته‌های خود می‌دانند طبیعی است که توسعه سیاسی نیز دست نیافتنی‌تر می‌شود. قزوینی می‌افزاید: بنده معتقد هستم که ما پیش از آن که بخواهیم به اصلاح در ساختار حکومت بپردازیم باید به تقویت و توسعه زیرساخت‌های مذکور در تمام عرصه‌های جامعه توجه نماییم. وی با اشاره به شکل ‌گیری جریان اصلاح طلبی در کشور می‌افزاید: برخی‌ها معتقدند که یکی از دلایل رکود فعالیت‌های اصلاح طلبان در جامعه تحقق نیافتن اصلاحات ساختاری در سطح جامعه بوده و در حقیقت اصلاحات باید قبل از آن که به عنوان یک جریان اصلاحی در ساختار حکومت مطرح شود لازم بود که در نهادینه نمودن اصلاحات در عرصه‌های مختلف فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی برنامه‌هایی را به مرحله اجرا می‌گذاشت. از آن رو ابتدا باید به رفع موانع موجود بر سر راه تحقق توسعه زیرساخت‌های اساسی در کشور بپردازیم و سپس در جهت اصلاح ساختار حکومت به عنوان برآیند اراده جامعه اقدام نماییم.
توسعه همه جانبه در گرو توسعه سیاسی
در حالی که به نظر می‌رسد توسعه سیاسی موضوعی است که زیر مقوله توسعه همه جانبه کشور است و در صورت حرکت جامعه به سمت توسعه همه جانبه می‌توان به توسعه سیاسی نیز امیدوار بود اما برخی از صاحب‌نظران توسعه سیاسی را پیش نیاز توسعه همه جانبه کشور تلقی می‌کنند رسول مهرپرور نماینده سابق درگز درباره این پرسش همبستگی که موانع توسعه سیاسی کدام است آیا توسعه اقتصادی و اجتماعی بر توسعه سیاسی مقدم نیست پاسخ می‌دهد: توسعه همه جانبه هر کشور در گرو توسعه سیاسی و نهادینه شدن ساز و کارهای مربوط به آن در جامعه می‌باشد این نماینده سابق مجلس در ادامه و با اشاره به این مطلب که توسعه سیاسی مقدم بر هر گونه توسعه‌ای در کشور است، می‌افزاید: تا زمانی که حاکمیت تحمل و سعه سدر خویش را در برابر شنیدن انتقادات، مخالفان و منتقدان افزایش ندهد و به استفاده از خرد جمعی در تصمیم‌گیر‌ی‌ها اعتقاد نداشته باشد نمی‌توان به توسعه مطلوب سیاسی امیدوار بود. نماینده سابق درگز ضمن بیان این مطلب که تحقق توسعه سیاسی مقدم بر توسعه در عرصه‌های مختلف اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است می‌گوید: توسعه سیاسی موجبات برقراری امنیت در جامعه را فراهم می‌کند و برقراری امنیت نیز بستر سرمایه‌گذاری و به تبع آن ایجاد اشتغال و کاهش نرخ بیکاری را به دنیال خواهد داشت. رسول مهرپرور می‌افزاید: با یک نگاه همه جانبه می‌توان گفت که توسعه سیاسی حتی بر کاهش فقر، فساد و بسیاری از معضلات دیگر نیز موثر خواهد بود.
توسعه سیاسی با تقویت احزاب
احزاب به منزله سازمان‌هایی سیاسی که عمده جریان‌ها و دکترای سیاسی را رقم می‌زنند در صورت برخورداری از شرایط مساعد برای فعالیت آزاد و داشتن توان کافی در حوزه‌ها سازماندهی، برنامه‌ریزی، و هدف‌ گذاری‌های سیاسی و اقتصادی در جامعه بی‌تردید می‌توانند عامل توسعه سیاسی باشند. اما احزاب در کشور ما دچار معضلات بنیادین و ساختاری هستند. اغلب احزاب از چند نفر نیروی سیاسی سرشناس تشکیل می‌شوند که پیرامون آن‌ها را افراد علاقمند به فعالیت‌های سیاسی گرفته‌اند. ساختار احزاب از ساختار مرکز پیرامونی رنج می‌برد. افراد مرکزی نه به معنای شورای مرکزی احزاب بلکه شخصیت‌های مرکزی احزاب که هر حزبی را معنادار می‌کند در مقابل ثقل احزاب قرار دارند به نحوی که با عدول آنها از حضور در احزاب این سازمان‌ها قادر به ادامه فعالیت و سازماندهی مجدد خود نیستند. افراد پیرامونی حداکثر در حد افراد هوادار می‌توانند موثر باشند. این رویه باعث شده است احزاب قادر به تربیت نیروی سیاسی لازم برای اداره جامعه نباشند. عبدالله مومنی سخنگوی ادوار تحکیم وحدت درباره نقش احزاب در توسعه سیاسی به همبستگی می‌گوید: به نظر می‌رسد که فعالیت‌های احزاب‌، تشکل‌ها، وNGOهای مختلف در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ارتباط مستقیمی با توسعه سیاسی در کشور دارد منوط به آن که امکان برخورداری از تمام ظرفیت‌های موجود را نیز داشته باشند. سخنگوی ادوار تحکیم در ادامه و با اشاره به این مطلب که قانون اساسی ایران به صراحت حق تشکیل و فعالیت، احزاب و گروه‌ها را به رسمیت شناخته است می‌افزاید: برگزاری تجمعات و یا تشکیل‌ احزاب از ابتدایی‌ترین شیوه‌های توسعه سیاسی در کشور بوده که البته در سطح وسیع‌تر آن به صورت شرکت در انتخابات آزاد و یا برگزاری رفراندوم تبلور می‌یابد. مومنی ضمن بیان این مطلب که شرکت در انتخاباتی آزاد به معنای سهیم شدن در تعیین سرنوشت افراد در یک جامعه است می‌افزاید: اگر در کشوری‌، تشکیل‌ اجتماعات و NGOها، حق انتقاد وجود مطبوعات آزاد به عنوان تریبون ارتباط با مردم به رسمیت شناخته نشود رفتن به سمت توسعه سیاسی با موانع جدی مواجه خواهد شد. سخنگوی ادوار تحکیم وحدت در ادامه می‌افزاید: در جوامع در حال گذار همچون ایران که تحقق موارد فوق‌الذکر با مشکلات عدیده‌ای دست به گریبان است حتی اگر دوران گذار نیز به سمت آزادی و جامعه مدنی منتهی گردد باید گفت که این دستاوردها از ثبات و پایداری چندانی برخوردار نیست. مومنی می‌افزاید: البته عدم اشتیاق نخبگان و روشنفکران به گفت‌وگو ضعف تشکل‌های سیاسی موجود در پاسخگویی و انعکاس خواسته‌ها و نظرات مردم را نیز می‌توان به عنوان موانع پایه‌ای و موثر در تحقق توسعه سیاسی در جامعه امروز ایران قلمداد نمود.
توسعه متوازن، زیربنای توسعه سیاسی
چنانچه در فرازهای پیشین گزارش‌ حاضر تاکید شد زیربنای توسعه سیاسی را باید در زیر ساخت‌های کلان اقتصاد و فرهنگ جست‌وجو کرد. در غیر این صورت و به فرض محال موفقیت‌ در توسعه سیاسی رشد نامتوازن در جامعه را شاهد خواهیم بود. یعنی رشد مداوم و توسعه سیاسی بدون توسعه اقتصادی فرهنگی و اجتماعی جامعه را دچار از ریخت افتادگی خواهد کرد. اهتمام و توجه احزاب به بخش‌های فرهنگی جامعه و رشد و ارتقا و گسترش دامنه رشد یافتگی فرهنگی در جامعه خود زمینه مساعد برای توسعه سیاسی را فراهم خواهد کرد. ما در جامعه از موانع توسعه سیاسی سخن می‌رانیم که مصرف کتاب به رغم تنوع فراوان عنوان آن که هر سال به دست چاپ سپرده می‌شود و یکی از معضلات جدی در جامعه است. مصرف کمتر از 5/2 درصد مطبوعات کشور نیز حکایت از این قصه دردناک دارد که مردم به مصرف مطبوعات داخلی توجهی ندارند. باید این واقعیت را پذیرفت که در وضعیت حاضر مصرف مطبوعات در کشور ناچیز است. ضمن آن که شمارگان کل مطبوعات کشور در حدود یک دهم استاندار جهانی آن در نسبت با جمعیت است که این موضوع نیز مایه خجالت و سرشکستگی متولیان فرهنگی جامعه است. غلامرضا عبدالوند درباره سیاسی دیده شدن امور غیرسیاسی در جامعه و موانع توسعه به همبستگی می‌گوید: همه چیز را از پشت عینک سیاسی دیدن یکی از مواضع اصلی توسعه سیاسی است: من فکر می‌کنم که توجه بیش از اندازه به مباحث سیاسی بدون در نظر گرفتن مباحث دیگری همچون، اقتصاد، فرهنگ و نیازهای اساسی مردم خود بزرگترین مانع توسعه سیاسی در کشور است. نماینده مردم درود و ازنا در مجلس ششم می‌افزاید: از آن رو که باید در کنار توسعه سیاسی به توسعه اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و... نیز توجه کرد زیرا تمام مردم یک جامعه از نظر فهم و درک و حتی علاقه در یک سطح نبوده از آن رو پرداختن به مسایل به عنوان محور توسعه ما را از خواسته‌ها و نیازهای اساسی توده مردم باز می‌دارد. غلامرضا عبدالوند در ادامه می‌گوید: چنانچه بخواهیم توسعه سیاسی در کشور را نهادینه نماییم. باید در بخش‌های دیگر نیز از توسعه متوازنی برخوردار گردیم در آن صورت می‌توان افکار اکثریت جامعه را در طبقات مختلف اجتماعی متوجه مباحث و مسایل سیاسی نمود. به امید روزی که ایران کشوری آزاد، مستقل و توسعه یافته باشد. و بدور از هرگونه احساسات و با تعقل و با تکیه بر پیشینه تاریخی بزرگ و بسیار با عظمت ادبی، فرهنگی و تمدنی خود بتواند در عرصه جهان رخ نماید و دلبری کند.