مبنای برنامه‌ریزی

علیرضا سلطانی
از امروز بزرگترین و جامع‌ترین طرح آمارگیری کشور آغاز می‌شود. این رویداد مهم که البته به مانند بسیاری دیگر از کشورهای در حال توسعه با بی‌مهری مواجه شده، در شرایط کنونی اقتصاد ایران از اهمیت بسیار برخوردار است. این اهمیت طبیعتاً بر این فرض شکل گرفته که آمار و اطلاعات درست مبنای برنامه‌ریزی مؤثر، واقع‌بینانه و کارآمد است. اقتصاد ایران هم اکنون چندین برنامه و سیاست اقتصادی را در پیش روی دارد؛ چشم‌انداز بیست ساله کشور، سیاست‌های کلی اصل 44 و برنامه چهارم توسعه و برنامه‌های پنج ساله بعدی.
برنامه‌ها و سیاستهای کلان فوق البته در شرایطی ماهیتی عملیاتی و اجرایی پیدا می‌کند و اهداف آن محقق می‌شود که برنامه‌های عملیاتی آنها مبتنی بر اطلاعات و داده‌های دقیق باشد و از سوی دیگر این برنامه‌ها با پیش‌بینی‌های درست قادر به انعطاف در قبال تغییرات آینده باشند. بنابراین از جمله الزامات کشورهای در حال توسعه‌ای همچون ایران دسترسی به آمار و داده‌های دقیق است تا برمبنای آن کار برنامه‌ریزی توسعه‌ای کشور تسهیل شود و از سوی دیگر سیاستهای همچون پرداخت یارانه‌های دولتی، پیش‌بینی نیازها و تقاضاهای میان مدت و بلند مدت و... کارآمدتر شود. در این زمینه چند نکته قابل تأمل است:
1- سرشماری عمومی نفوس و مسکن نباید یک امر عادی تلقی شود که دولت هر ده سال ملزم به اجرای آن است. هدفمندی طرح و برقراری رابطه و تناسب بین طرح مذکور با برنامه‌های کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت کشور از اولویتهای اساسی است که مجریان باید به آن پایبند بوده و در جهت آن تلاش کنند.
2- آمارگیری مؤثر و نتیجه‌بخش مستلزم بهره‌گیری از به روز‌ترین و جدیدترین فن‌آوری‌های نرم افزاری و سخت افزاری است. امروزه با استفاده از شیوه‌های نوین، از یک سو به کاهش هزینه‌های اجرایی کمک می‌شود و از سوی دیگر کمیت و کیفیت اطلاعات افزایش پیدا می‌کند.
3- الزام ده ساله در جمع‌آوری اطلاعات با شرایط کنونی اقتصادها و سرعت رو به رشد و تحولات گسترده چندان سازگار نیست. این شرایط به روز شدن هر چه سریعتر اطلاعات و داده‌ها را می‌طلبد.
4- به نظر می‌رسد طرحهای آمارگیری در کشور و اطلاع‌رسانی پیرامون آن بیشتر به محدوده زمانی جمع‌اوری اطلاعات و انجام سرشماری محدود می‌شود و کمتر اطلاعات جمع‌آوری شده و تحلیل آنها در افکار عمومی، محافل تحقیقاتی و اقتصادی و حتی نهادهای تصمیم‌گیری و اجرایی بازخورد پیدا می‌کند و این معایب بزرگ آمارگیری در کشور است که اصلاح آن ضروری به نظر می‌رسد.