عرضه نامناسب لباس بدحجابی را تشدید می‌کند

* عده‌ای گمان می‌کنند که بر اساس طرح «ساماندهی مد و لباس»، قرار است لباس خاصی برای مردم دوخته شود. اگر موافقید، گفتگویمان را با جزییات طرح و پیشینه آن در مجلس شورای اسلامی آغاز کنیم.
** لباس به عنوان یکی از نمادهای فرهنگی هر جامعه به شمار می‌رود. در مطالعه یک جامعه، اولین موضوعی که جلب نظر می‌کند، نحوه پوشش و وضع ظاهری افراد آن جامعه است. در مورد پیشینه طرح ساماندهی مد و لباس، این گونه می‌توان گفت که در چند سال اخیر، نگرانی و دغدغه‌ای در میان اقشار مختلف جامعه و بخصوص خانواده‌ها به وجود آمده بود که این نگرانی در حقیقت، از هویت ملی و دینی مردم ما نشأت می‌گرفت. نگرانی این بود که به چه دلیل وضع ظاهری بعضی از افراد اجتماع، نشانی از هویت ایرانی و اسلامی ما ندارد و این سؤال وجود داشت که اصولاً چرا برخی از جلوه‌های پوشش ما غربی و وارداتی و بخش دیگر اساساً با فرهنگ وقار و متانت مردم ما ، سازگاری ندارد. این سؤال در واقع مطالبه‌ای بود که مردم از مسؤول فرهنگی کشور داشتند. در کنار این مطالبه مردم، اعتقاد ما این بود که در مورد مسایل فرهنگی، نمی‌توان بخشنامه‌ای و دستوری حرکت کرد. دلیل آن هم مشخص بود و آن اینکه ما در موضوعات فرهنگی، با دل و روح مردم سروکار داریم. این بود که تصمیم گرفتیم از تحقیقاتی که شده و یا از نظر صاحب نظرانی که این پدیده، یعنی پدیده نابساماتی در امر پوشش و لباس را ریشه‌یابی کرده‌اند، استفاده کنیم. این نابسامانی در پوشش فقط مربوط به بانوان نبود، بلکه آقایان را نیز شامل می‌شد.
* این تحقیقات که به اعتقاد شما پشتوانه نظری طرح شما بود، بر چه موضوعاتی تمرکز کرده و اساساً چه ره‌آوردی را به همراه داشت؟
** دراین تحقیقات، مطالعات فراوانی در زمینه‌های مختلف اعم از جامعه شناسی، روان شناسی و حتی تاریخی صورت گرفت. همایشهایی در گوشه و کنار کشور برگزار شد که پژوهشگران و صاحب نظران، پایان نامه‌هایی را در این همایشها ارایه کردند. جالب این جاست که در یکی از این تحقیقات، به خوبی اثبات شده بود که در فرهنگ ایرانی و حتی در پیش از اسلام ما نماد عریانی نداشته‌ایم و آثار باستانی از جمله آثار باقی مانده از تخت جمشید، این موضوع را ثابت می‌کرد. بعد از اسلام هم که مشخص بود حجاب به عنوان یکی از ضرورتهای دین مطرح شده بود، این صبغه و فرهنگ دینی در حقیقت مکمل آن فرهنگ ایرانی بود که در قبل از اسلام وجود داشت. ما این وزانت و وقار ایرانی را به عنوان یک عنصر مشترک، حتی در پوشش‌های محلی کشورمان دیده‌ایم. وقار و پوششی که در عین تنوع لباس، همواره مورد توجه ایرانیان قرار داشته است.
* به نظر شما لباس تاریخی مردم ما- با همه ویژگی‌هایی که داشته- برای سلیقه‌های امروز جامعه هم جذابیت خواهد داشت؟
** نه به تنهایی! اتفاقاً همه مطالعاتی که به آن اشاره کردم، در حقیقت پیش زمینه‌ای بود تا از مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی بخواهیم مطالعات و تحقیقاتی را برای به روز کردن و کاربردی نمودن این طرح انجام دهد. به موازات این اقدام و برای اینکه تصمیمات ما به دور از جامعه و به دور از نظر صاحب نظران و متخصصان امر صورت نگیرد، جلسه‌های متعددی با طراحان لباس، مد و حتی دوخت لباس داشتیم که آنان را از مراکز مختلف اعم از دانشگاهها و طراحانی که مجله مد دارند، دعوت کرده بودیم. پس از شنیدن نظرات اینها در واقع تحقیقات نظری ما محسوب می‌شد، تحقیقات میدانی و حضوری متعددی را به انجام رساندیم. این تحقیقات منجر به تهیه طرحی شد که از آن با نام طرح «ساماندهی مد و لباس» یاد می‌کنیم. روح حاکم بر این طرح، روح ایجابی و فرهنگی است. هدف ما هم در این طرح، فراهم آوردن تسهیلات برای ارایه و عرضه‌ مدهای متنوع و مناسب با سلیقه‌های گوناگون است. ما به خوبی می‌دانیم که در حرکتهای فرهنگی، احترام به سلیقه‌ها شرط است و این موضوع را در این طرح لحاظ کرده‌ایم.
* راهکارهای انتقال این طرح به جامعه چیست؟ یعنی پس از دریافت نظرات کارشناسی و تصویب آنها، چه راهکارهایی را برای اجرایی کردن طرح و ترغیب استفاده کنندگان از مدهای ارائه شده، مورد توجه قرار داده‌اید؟
**این مسأله، از راههای مختلفی قابل تحقق و پیگیری است. یکی از این راهها، همین تلاشی است که شما اهالی مطبوعات انجام می‌دهید و جزییات این طرح و اینکه طرح چه می‌گوید را به اطلاع مردم می‌رسانید. به هر حال، اطلاع رسانی در همه موضوعات، بخصوص در این عرصه، نقش مؤثری را ایفا می‌کند. زیرا عده‌ای متأسفانه آگاهانه و عده‌ای هم ناآگاهانه، به دنبال ایجاد ابهام و شبهه در مورد این طرح هستند. اما در مقام اینکه این طرح چگونه عملیاتی و کاربردی شود، باید گفت که هدف این طرح در بخش طراحی، گره زدن دانشگاه و صنعت و در واقع پیوند دادن صنعت، تولید انبوه و اصناف است. ما برای این طرح، یک ساختار مدیریتی را تعریف کرده‌ایم که در بدو امر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل می‌شود. اتفاقاً وظیفه این ساختار مدیریتی، پاسخگویی به سؤالی است که شما مطرح کردید و آن اینکه این طرح چگونه باید به جامعه ارایه شود؟ در این مورد هم ما تصمیم نگرفته‌ایم، زیرا اعتقاد داریم بدون مطالعه این کار شدنی نیست. باید دست اندرکاران و متولیان امر در این مسأله اظهار نظر کنند.
* متولیان و دست اندرکاران این موضوع، چه کسانی هستند؟‌
** متولیان این امر، همین ساختاری است که ما در مدیریت طرح دیده‌ایم. قرار شد کمیته‌ای متشکل از مسؤولان فرهنگی نظیر وزارت ارشاد و صدا و سیما که نقش بزرگی در فرهنگ سازی دارند، شکل بگیرد. یک نفر از انجمن طراحان مد و لباس، یک نفر از اصناف، نماینده وزارت بازرگانی و وزارت صنایع و نماینده‌ای از کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، هم در این کمیته حضور خواهند داشت. در این طرح، موضوعاتی مورد توجه قرار گرفته که هر یک زمینه ساز حسن اجرای آن هستند. برای مثال بانکها قرار است تسهیلات خود را در این زمینه در اختیار طراحانی قرار دهند که طرحهای آنها در چارچوب فرهنگ اسلامی و ایرانی است. هر وقتی هم که از فرهنگ اسلامی و ایرانی سخن می‌گوییم، منظورمان همان تنوع و تکثر، با رعایت وقار و پوشیدگی است. یعنی این عنصر پوشیدگی و رفتار و دامن نزدن به عریانی که جزو فرهنگ ما نیست، در همه جای این طرح مورد توجه قرار گرفته است. اگر این اصل در طرح ثابت بماند، ما در زمینه تکثر و تنوع، مخالفتی نمی‌بینم.
* خانم آلیا! ما از مدافعان این طرح هستیم، ولی اگر جامعه احساس کند در پشت این موضوع هدایتهای دولتی قرار دارد، آیا آن را به سادگی خواهد پذیرفت؟
** به هر حالی بخشی از جامعه، همین طراحان و اصناف و ... هستند. از سوی دیگر، ماهیت و روح حاکم بر این طرح، حمایت از بخشی خصوصی است و دولت قرار نیست وارد این کار شود. همان طور که ما همه فعالیتهای خصوصی را تشویق می‌کنیم، برای این طرح هم زمینه‌های حمایتی ایجاد کرده‌ایم. دولت به هیچ وجه به این طرح وارد نمی‌شود، بلکه خود طراحان مد و لباس که یک رشته بسیار فراگیر هم هست، در این طرح ایفای نقش می‌کنند. علاوه بر این بخش اصناف هم در ارگان دیگر طرح حضور دارند و حمایت می‌کنند. بنابراین مثل سایر فعالیتهای بخش خصوصی، در اینجا هم بخشی را طراحی کرده‌ایم که دولت کمترین نقش را داشته و خود طراحان مد و لباس، محوریت طرح را بر عهده دارند و تنها در جاهایی که نیازمند حمایتهای دولتی است، ساختاری تعریف شده که این بخش بتواند از حداکثر حمایتهای دولتی که بیشتر شامل تسهیلات بانکی می‌شود، استفاده کنند.
از دیگر حمایتهای دولتی در این طرح کمکهای تبلیغاتی است که این طرح و جزییات آن برای مصرف کنندگان تبیین شود و یا اگر قرار است برای معرفی آثار و طراحی‌های خود، جشنواره‌های ملی یا منطقه‌ای برگزار کنند، مکان و فضا در اختیار آنان قرار گیرد. یا اگر قرار است جشنواره‌های بین‌المللی برگزار کنند، طبیعی است که چند وزارتخانه خود به خود باید ایفای نقش کنند. پس حمایتهای دولتی در این طرح، در چنین جنبه‌هایی خلاصه می‌شود. وقتی می‌گوییم وزارت بازرگانی قرار است از این طرح حمایت کند، منظور این نیست که وزارتخانه مزبور می‌خواهد مدی ارایه دهد یا لباسی وارد کند، بلکه کار این وزارتخانه در حقیقت حمایت از تولید داخلی است که سرنوشت این طرح به ورشکستگی طراحان و تولید کنندگان، منجر نشود. حمایت وزارتخانه‌ای مثل بازرگانی هم به این شکل است که بر اجناس وارداتی به گونه‌ای تعرفه ببندد که اجناس داخلی ما از جنس خارجی گرانتر نباشد. وزارت صنایع و معادن هم در این طرح، این طور وظیفه دارد که در برگزاری جشنواره‌هایی که اشاره کردم، همکاری کنند. به هر حال حضور دولت، چنین مواردی را در بر می‌گیرد.
* به نظر شما به عنوان عضوی از کمیسیون فرهنگی مجلس، آیا مشکل پوشش مناسب جامعه ما، فقط به عدم لباسهای مناسب بر می‌گردد یا موضوعات دیگری را در این ناهنجاری دخیل می‌دانید؟
** سؤال بجایی است. قطعاً مشکلات دیگری هم در این مسأله دخالت دارند، ولی این مشکل، یعنی عرضه نشدن لباسهای مناسب، از عوامل اصلی این معضل است که فضا و زمینه را برای بدحجابی فراهم می‌کند. اگر در مورد این عارضه ریشه‌یابی درستی صورت گیرد، مشخص می‌شود که یکی از دلایل رو آوردن به پدیده عریانی یا خودنمایی، عقده‌های روانی و یا اشکالات عاطفی است که وجود دارد. طبیعی است که خیلی از معضلات این گونه با بعضی از مشاوره‌ها و راهنمایی‌ها قابل حل است، ولی اگر بعد از حل این موضوع، لباس مناسبی در جامعه برای استفاده این قبیل افراد وجود نداشته باشد، بدیهی است که جواب لازم را از کار خود نخواهیم گرفت. ما نمی‌گوییم که ریشه و عامل اصلی این معضل فقط نبود لباسهای مناسب است، ولی قبول داریم که این فقدان به آن معضل کمک می‌کند. ما اعتقاد داریم که جوانهای ما بشدت به فرهنگ کشور خود علاقه‌مندند و خیلی از مشکلات با صحبت قابل حل است. ولی اگر بعد از صحبت، همین جوانها بخواهند به بازار مراجعه کنند، ما چیزی در بازار نداریم که سلیقه آنان را تأمین کند. اتفاقاً در این طرح، ساختاری تدارک دیده شده که نه فقط برای افراد جامعه در بیرون از منزل، بلکه حتی برای مهمانی‌ها، کوهنوردی، دانشگاه و جاهای مختلف هم طراحی لباس صورت گیرد.
* گفتید که عده‌ای در پی ایجاد ابهام و شبهه در مورد این طرح هستند. به اعتقاد شما مقاومتهایی که در برابر این طرح صورت گرفته، بیشتر جنبه سیاسی دارد یا فرهنگی؟
** بیشتر نظرات مخالفان، حرفهای فرهنگی بوده، ولی مقابله سیاسی هم دیده‌ایم. حرف من این است که ما وقتی شعار استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی را به عنوان محور شعارهای خود قلمداد می‌کنیم، باید بدانیم که فقط منظور استقلال اقتصادی نیست، بلکه استقلال فرهنگی هم برای ما اهمیت خاصی دارد. علاوه بر این با عملیاتی شدن این طرح، و با توجه به ماهیت اشتغال‌زایی آن، بخش دیگری از استقلال اقتصادی هم محقق می‌شود. ما اگر به درستی بتوانیم پیگیر این طرح باشیم، خواهیم توانست حتی در بخش اقتصاد لباس، صادر کننده هم باشیم و یا اگر صادر کنننده هم نباشیم، دست کم خواهیم توانست جلوی واردات لباس را بگیریم. از بحث استقلال اقتصادی که بگذریم، موضوع استقلال سیاسی هم در پی این طرح خواهد بود. من بارها مثال زده‌ام که گاندی، رهبر هندوستان وقتی احساس کرد در کشورش حتی پارچه و لباس هم تحت استعمار انگلیسی‌هاست، برای اینکه دست استعمارگر انگلیس را از هندوستان قطع کند، به مردم کشورش می‌گوید که ما باید خودمان تولید کننده پارچه باشیم. بعدها می‌بینیم که پارچه‌ای با مارک خود گاندی تولید می‌شود که هنوز هم در بازارها وجود دارد.
پس توجه به این طرح و کمک برای تحقق آن، ابعاد دیگری از استقلال را برای ما به ارمغان خواهد آورد. متأسفانه باید عرض کنم خیلی از کسانی که مخالف این طرح هستند، به استقلال فرهنگی کشور توجه لازم را ندارند. ما از یک سو می‌گوییم که در بحث فرهنگی، باید با اطلاع رسانی و با بحث‌های علمی و منطقی مردم را به طرف فرهنگ اصیل خود سوق دهیم. تصور کنیم که مردم را به سوی فرهنگمان گرایش داده‌ایم و حال قرار است متناسب با گرایشی که پیدا کرده‌اند، لباس متنوع و متناسب خود را انتخاب کنند. سؤال این است که آیا به درستی پاسخ لازم را برای این گرایش خواهیم داشت؟
* این طرح هم اکنون در چه مرحله‌ای قرار دارد و اصولاً برای اجرایی کردن آن، چه موانعی را در پیش روی خود احساس می‌کنید؟
** طرح در کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی به تصویب رسیده و قبل از آن هم در کمیته زنان و خانواده کمیسیون مذکور مطالعات کارشناسی روی آن صورت گرفته است. این نکته را هم اضافه کنم که چون در فرآیند کار از نظر صاحب نظران و اصناف و مشاغل مرتبط با طرح استفاده کرده‌ایم، قبل از تشکیل این کمیته‌ها در کمیسیون فرهنگی مجلس، از اثرات آن ارتباطات، استفاده برده‌ایم، یعنی طراحان لباس حتی قبل از کارهای ما، شروع به طراحی لباسهای لازم بر مبنای طرحهای ایرانی و اسلامی کرده‌اند. اتفاقاً این طراحی‌‌ها بسیار متنوع و در عین حال پوشیده و وزین هستند. این طراحان، حتی اکنون هم قادر به ارائه طرحهای خود هستند، ولی مشکل اصلی آنها این است که می‌خواهند طرحهای خود را با پارچه مناسب عرضه کنند که قطعاً این کار بر ایشان پرهزینه خواهد بود. پس برای اینکه استفاده از این مدها برای عمومی مردم مقرون به صرفه باشد ما به تسهیلات بانکی احتیاج داریم و این عمده‌ترین مشکل طراحان ماست.
به هر حال پس از تصویب درکمیسیون فرهنگی، طرح مزبور را تقدیم هیأت رئیسه مجلس کردیم و در دستور کار عادی مجلس شورای اسلامی قرار گرفته بود که احتمال داشت حتی یک سال بعد، در نوبت رسیدگی قرار گیرد. ما به خاطر در خواست‌های مردمی و ضرورتی که احساس می‌شد، با امضای پنجاه نماینده مجلس درخواست کردیم که این طرح در اولویت قرار بگیرد وقتی که در صحن علنی مجلس مطرح شود، قطعاً نواقص کار به نحو شایسته‌ای مرتفع می‌شود. در این طرح دولت موظف است که ظرف مدت معینی، زمینه‌های اعطای تسهیلات را فراهم نماید تا طراحان و متخصصان از این تسهیلات استفاده کرده و مردم هم ان‌شاء‌الله از این تولیدات زیبا، متنوع و مقرون به صرفه استقبال کنند.