ترکیه؛ فضای مه‌آلود در حوزه سیاست خارجی

 کاظم جلالی / مخبر کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس
مقامهای آمریکایی در رده‌های مختلف اخیراً سفرهای گسترده‌ای را به کشورهای مختلف جهان و بخصوص منطقه خاورمیانه آغاز کرده‌اند تا بتوانند به یک اجماع جهانی برای محدود کردن جمهوری اسلامی ایران در فعالیتهای هسته‌ای‌اش دست پیدا کنند.
آخرین این سفرها، سفر رایس وزیر خارجه آمریکا به ترکیه بود که روز گذشته انجام شد. ترکیه به عنوان کشوری که رابطه‌ای نزدیک با جمهوری اسلامی ایران، کشورهای اروپایی و ایالات متحده دارد، برای دو طرف یک کشور بزرگ و مهم محسوب می‌شود. از یک طرف در این کشور تمایلات دینی و اسلامی در متن زندگی مردم وجود دارد و حتی دولت کنونی ترکیه هم بیشتر گرایشهای خود را به توده مردم نزدیک کرده و از طرف دیگر، ترکیه‌خواهان عضویت در اتحادیه اروپاست و لذا باید بیشتر خود را با منویات آمریکاییها و بخصوص اروپاییها مطابق کند تا بتواند به عنوان عضو اتحادیه اروپا پذیرفته شود.
رایس و قبل از آن مقامهای مختلف آمریکایی، در سفر خود به ترکیه از یک سو به دنبال اجماع جهانی علیه ایران بودند و از نگاه دیگر شاید قصد دارند از ترکیه به دلیل اینکه روابط نزدیکی با ایران دارد به عنوان یک ظرفیت دیپلماتیک برای مطلع کردن جمهوری اسلامی از تبعات تصمیم‌گیریهای خود، استفاده کنند.
اما با توجه به عضویت ترکیه در ناتو، طبعاً هرچه وضعیت پرونده هسته‌ای ایران حساس‌تر شود، نوع تصمیم‌گیری برای چنین کشورهایی نیز سخت‌تر خواهد بود چون ترکیه از یک طرف به دلیل همسایگی و ارتباطهای نزدیک خود با ایران بویژه در مسایلی چون عراق باید محاسبه کند که روابطشان با ایران دچار خدشه نشود و بتواند از منافع ناشی از گسترش روابط دو کشور همچنان برخوردار باشد.
ولی از طرف دیگر، با توجه به این که یکی از آرمانها و آرزوهای ترکیه عضویت در اتحادیه اروپاست، طبیعتاً با توجه به نوع روابط ما با اتحادیه اروپا، به هر میزان که روابط ایرن دچار گسست شود، به همان اندازه تأثیر مستقیمی بر روابط ترکها با ایران خواهد داشت. لذا به نظر می‌رسد دولتمردان ترکیه در تصمیم‌گیری دچار دشواریهای زیادی باشند.
با همه این احوال آمریکاییها به صورت گسترده سفرها و مذاکرات خود را انجام می‌دهند و در ترکیه رفت‌وآمد زیادی دارند. ولی در اینکه چنددرصد از اهدافشان محقق می‌شود، تردید بسیاری وجود دارد. بویژه آنکه فضای عمومی جامعه در ترکیه ضدآمریکایی و ضداسراییلی است و کسانی که دولت ترکیه را در اختیار دارند این فضا را درک می‌کنند و به راحتی نمی‌توانند در راستای منافع آمریکا و اروپا حرکت کرده یا اظهارنظر جدی داشته باشند.
این مسأله فقط شامل ترکیه نمی‌شود و اساساً در منطقه خاورمیانه، آمریکا با مشکل جدی نفرت از خود مواجه است و یکی از دلایل نفوذ کلام احمدی‌نژاد در میان مردم منطقه نیز همین موضوع است. لذا اگرچه سفرهای مقامهای آمریکایی با کثرت زیاد انجام می‌شود اما موفقیت آن زیاد نیست چون جو عمومی علیه سیاستهای آمریکاست و همین موضوع مسؤولان کشورها را در حمایت از آمریکایی‌ها دچار مشکل جدی کرده است و آنها نمی‌توانند حداقل در ظاهر مخالف افکار عمومی داخلی خود حرکت کنند. به همین دلیل، آمریکایی‌ها با انجام این سفرها نمی‌توانند به اهداف از پیش ترسیم شده خود دسترسی پیدا کنند.