دارایی روسیه مقابل 7 قدرت بزرگ اقتصادی

روسیه نهایت تلاش خود را به عمل آورده است که از ریاست دوره‌ای خود بر نشست‌های گروه هشت کشورهای صنعتی، بهره‌برداری‌های لازم را به عمل آورد.
اجلاس سال 2006 سران کشورهای گروه هشت که 15 تا 17 ژوئیه (24 تا 26 تیرماه) در شهر سن پترزبورگ روسیه برگزار می‌شود، دستور کار اصلی خود را بحث در مورد امنیت انرژی قرار داده است. هفت کشور صنعتی بزرگ عضو این گروه شامل آمریکا، ژاپن، کانادا، فرانسه، انگلیس، آلمان و ایتالیا، وارد کننده و مصرف کننده اصلی انرژی در میان کشورهای جهان هستند. این قدرت‌های بزرگ صنعتی به رغم همه اقدام‌های امنیتی که از سال 1937 تا به حال برای تامین انرژی مورد نیاز خود به عمل آورده‌اند، شاهد آن هستند که در شرایط کنونی تهدیدهای سیاسی- اقتصادی ملموس و مشخص تامین نیاز حیاتی آنها به نفت و گاز را به خطر انداخته است. در میان کشورهای گروه هشت، روسیه تنها عضوی است که نفت و گاز صادر می‌کند.
در راستای بهره‌برداری از همین موقعیت و ریاست دوره‌ای بر گروه هشت کشورهای صنعتی جهان است که در هفته‌های اخیر رئیس‌جمهوری روسیه ابراز خوش‌بینی کرد که مذاکرات با سازمان جهانی تجارت برای عضویت مسکو در این سازمان در ماه ژوئیه به مرحله نهایی برسد. "ولادیمیر پوتین" گفت"روسیه می‌تواند قبل از اجلاس گروه هشت کشور پیشرفته صنعتی جهان، در سن‌پترزبورگ، پروتکل ناظر بر این عضویت را امضا کند. آمریکا تنها کشور عضو سازمان جهانی تجارت است که با عضویت روسیه مخالف است. آمریکا سابقه رعایت حقوق بشر در روسیه، نحوه کنترل منابع مهم انرژی این کشور، رعایت حق مالکیت معنوی و محدودیت‌هایی که روسیه برای شرکت‌های خارجی که در این کشور فعالیت بازرگانی دارند قائل شده را مورد سوال قرار داده است.
روسیه 10 سال است که منتظر پیوستن به سازمان جهانی تجارت است و از اینکه پیشرفتی در روند عضویتش در این سازمان حاصل نشده ناخرسند است. آماری که اخیراً انتشار یافته حاکی از آن است که در سه ماهه اول سال 2006 در مقایسه با همین مدت در سال گذشته، اقتصاد روسیه 5/5 درصد رشد داشته است.
رشد تولید ناخالص داخلی این کشور در سال 2005 معادل 6/4 درصد و در سال 2004 معادل 7/2 درصد بود. درگیری های مسکو با غرب برای برنامه هسته ای ایران و سوابق ناخوشایند آن در امر دموکراسی، آزمایشی برای رهبری اش در گروه هشت و جلسه آتی آنهاست و روسیه همچنان به تلاش خود برای تثبیت جایگاه بین المللی اش ادامه خواهد داد. تبلیغات روسیه در گروه هشت از این به بعد، نه تنها بر سیاست انرژی متمرکز خواهد بود، بلکه شامل مبارزه با بیماری ها و جنگ علیه تروریسم نیز می شود.
روسیه به علت مشکلات تسلیحاتی و پیوستن به بازار آزاد، سال ها تنها جزیی از گروه هشت بود، نه یک عضو کامل و در حالی که هنوز هم جزو 10 اقتصاد بزرگ دنیا نیست، اما موفق شد به خاطر مولفه های دیگر چون قدرت نظامی و سیاسی خود، در سال 1998 به گروه هفت کشور صنعتی بپیوندد، با این حال تا همین اواخر در جلسات وزیران مالی این گروه شرکت نمی کرد. واقعیت این است که روسیه به ندرت وضع اقتصادی خوبی داشته و بدهی 91 میلیارد دلاری این کشور نیز نکته مهمی است که نباید از آن غافل بود. گروه هشت که اعضایش را کشورهای فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، انگلیس، آمریکا، کانادا و روسیه تشکیل می دهند بدون مقر ثابت، بودجه و کارمندان دائمی است و نهادی یگانه و غیر رسمی است که به منظور مقابله با چالش های جهانی از طریق مذاکره و اقدام عملی تاسیس شده بود، در اواخر دهه 1970 مسائل سیاسی را نیز به دستور کار خود اضافه کرد و در چند سال اخیر مسائلی نظیر کمک به کشورهای در حال رشد، امنیت جهانی، صلح خاورمیانه و بازسازی عراق در دستور کار اجلاس این گروه قرار داشته است. گروه هشت به خاطر توان سیاسی و اقتصادی خود می تواند بر بسیاری از ارگان های جهانی تاثیر بگذارد.
علی ایحال روسیه در شرایطی میزبانی اجلاس گروه هشت و پیشبرد بحث حساس امنیت انرژی بین سران کشورهای عضو این گروه را به عهده گرفته که مدعی است در حل این مسئله معماگونه می تواند نقش اصلی را داشته باشد.
پوتین، برای ایفای نقش هژمونیک خود در حل معمای تامین بین المللی انرژی، هم ذخایر بزرگ انرژی روسیه را به رخ مخاطب های غربی و آسیایی می کشد و هم به ایفای نقش سیاسی پیچیده ای در هر دو جبهه غربی و آسیایی روی آورده است. روسیه با برخورداری از 30 درصد کل ذخایر شناخته شده گاز جهانی، مقام اول ذخایر گاز دنیا را دارد. علاوه بر این 14 درصد ذخایر کمیاب اورانیوم جهان، 10 درصد ذخایر نفت جهان و 20 درصد از ذخایر ذغال سنگ جهان نیز در تملک روسیه است. بنابراین بخش مهمی از ذخایر تمام شدنی انرژی جهان در دست روسیه است. در حال حاضر بخش اصلی واردات گاز کشورهای صنعتی اروپا از ذخایر گازی روسیه تامین می شود و این کشور از نظر صادرات سایر ذخایر انرژی خود، از جمله نفت و اورانیوم، به کشورهای صنعتی نیز، سهم قابل توجهی دارد.
روسیه، در میان هشت کشور عضو، تنها کشور مصرف کننده مهم انرژی است که بیش از نیاز مصرفی اش گاز و نفت تولید می کند و بخش مهمی از این تولیدات خود را صادر می کند. از نظر سیاسی نیز روسیه تنها کشوری است که در دو جبهه بندی غرب و آسیا فعال است و نقش ایفا می کند. از یک سو در گروه هشت، با کشورهای صنعتی مصرف کننده غربی و ژاپن هم جبهه است و از سوی دیگر در سازمان های همکاری شانگهای با مصرف کننده بزرگی نظیر چین موضع سیاسی مشترکی اتخاذ کرده و ائتلافی سیاسی به وجود آورده است. هم جبهگی با تولید کننده دیگری مثل قزاقستان در سازمان همکاری شانگهای و با مصرف کننده دیگری مثل هند در حاشیه این سازمان، دست پوتین رئیس جمهور روسیه را برای مانور روی مسئله حساس تامین انرژی در مقابل غرب بازکرده است. موضوعیت یافتن امنیت انرژی برای کشورهای گروه هشت از آن رو است که بین کشورهای یاد شده، تجانس تولیدی و مصرف یکسانی وجود ندارد و تاثیرات ناشی از افزایش قیمت نفت در چند سال اخیر بر روند رشد اقتصادی آن کشورها تبعات مختلفی به دنبال داشته و در عین حال با توجه به اینکه عمده محصول این بازار استراتژیک، مورد نیاز کشورهای صنعتی است، این موضوع در حال حاضر اهمیتی مضاعف یافته است. از آنجا که خرید ارزانقیمت نفت در کسب مازاد اقتصادی نقش مهمی ایفا می کند، ثبات قیمت نفت برای کشورهای توسعه یافته از درجه اهمیت بالایی برخوردار است. در خارج از گروه هشت، مصرف نفت و گاز چین و هند، دو کشور بزرگ آسیایی، هماهنگ با رشد سریع اقتصادی آنها، با آهنگ شدیدتری از اروپایی ها افزایش می یابد و با همین آهنگ وابستگی آنها به واردات نفت و گاز بیشتر می شود. طی سال 2004 میلادی، واردات نفت چین 21 درصد افزایش یافت و این کشور در حال حاضر از لحاظ مصرف نفت بر ژاپن سبقت گرفته و بعد از آمریکا، به دومین کشور مصرف کننده بزرگ نفت در میان کشورهای جهان تبدیل شده است. چین به تجربه دریافته است که غرب، بخصوص آمریکا، در عالم رقابت تجاری که با او دارند، از مشکل تراشی برای دستیابی این کشور به نفت و گاز مورد نیازش ابایی ندارند. آمریکا حتی از انتقال تکنولوژی و امکانات نفتی شرکت های خود به چین دریغ می کند. با این اوصاف، چین که می رود به بزرگترین کشور مصرف کننده نفت و گاز در جهان تبدیل شود، از نظر تامین انرژی، زمینه مساعدی برای همکاری با غرب نمی بیند و برای تامین نفت و گاز وارداتی خود سیاست جداگانه و خاصی را دنبال می کند. چین نیز به دلیل ایجاد یک وزنه تعادل سیاسی-نظامی آسیایی در مقابل غرب، به اتفاق روسیه سازمان همکاری شانگهای را به وجود آورده است. نکته آخر اینکه ساختار شرکت های نفتی روسیه نسبت به دوران اتحاد جماهیر شوروی سابق چندان تغییری نکرده است. عمده سهام شرکت های نفتی روسیه، دولتی است و در انحصار شرکت هایی همچون گازپروم، لوک اویل و یوکاس قرار دارند. در گذشته قیمت پایین نفت شرکت های روسی را برای سرمایه گذاری در زمینه انرژی ترغیب نمی کرد، لذا سطح تولید نفت در طول سه سال اخیر انگیزه سرمایه گذاری در بخش انرژی روسیه از طرف سایر اعضای گروه هشت مهیا شده است. با توجه به مباحث ذکر شده پیرامون قدرت چانه زنی روسیه در موضوع مهم و حیاتی تامین امن و بدون خطر انرژی برای کشورهای صنعتی و در حال صنعتی شدنی چون چین و هند می توان خاطر نشان ساخت که ولادیمیر پوتین برگ برنده های خوبی در دست دارد که می تواند با رو کردن آنها و بازی ماهرانه به امتیازی از کشورهای صنعتی خصوصاً آمریکا بپردازد.