بازرگان «سازگار» بود، نه «سازشکار»

در مراسم دوازدهمین سالگرد درگذشت بازرگان عنوان شد:خبرگزاری‌ها- مراسم دوازدهمین سالگرد درگذشت مهندس مهدی بازرگان، نخست وزیر دولت موقت با حضور برخی از فعالان ملی مذهبی‌و چهره‌های سیاسی، عصر پنجشنبه در حسینیهء ‌ارشاد برگزار شد.
مجتهد شبستری، طی سخنانی در این مراسم، قدرت سیاسی را یک واقعیت اجتماعی و بشری دانست که انسان‌ها آن را پدید می‌آورند و منشا نظم اجتماعی و تاثیرگذار بر حرکت جامعه خواهد بود گفت: «قدرت‌های سیاسی می توانند با سرنوشت عظیم انسانی ارتباط سازنده یا تخریب‌کننده داشته باشند، قدرت سیاسی در صورتی می‌تواند سازنده باشد که نیازهای اساسی جامعه را برآورده کند و در خدمت جامعه باشد این قدرت مشروع است اما هرگاه قدرت سیاسی در خدمت منافع حاکمان درآید و حفظ قدرت برای عده‌ای اصالت پیدا کند، در واقع از مشروعیت می‌افتد، زیرا دیگر نیازهای جامعه را تامین نمی‌کند در حالی که قدرت سیاسی باید خادم باشد و نه مخدوم.»
به گزارش ایسنا، وی با بیان این‌که «قدرت سیاسی باید با صراحت مورد نقد قرار گیرد» گفت: «اگر قدرت سیاسی از خادم بودن به مخدوم بودن تبدیل شود زور پا به صحنه می‌گذارد و زور به جای اقناع انسان‌ها آن‌ها را به رفتار و تفکر معین مجبور می‌کند. در واقع اگر افراد جامعه میان مفهوم خدا و قدرت سیاسی و زور مرزبندی کاملاً روشنی نداشته باشند، در مقام عمل با هرکدام از این سه مقوله برخورد کاملاً متفاوتی نخواهند داشت.»مجتهد شبستری تاکید کرد: «افراد جامعه باید بتوانند آزادانه مسوولان خود را مورد پرسش و نقد قرار دهند و قدرت سیاسی را با صراحت و شجاعت نقد و عملاً آن را کنترل کنند.»
خبرگزاری مهر نیز گزارش کرده است: در ادامهء این مراسم، احمد صدرحاج سیدجوادی وزیر کشور و دادگستری دولت موقت بازرگان با ایراد سخنانی دربارهء شخصیت مهندس بازرگان، مهم‌ترین صفت بازرگان را تلاش خستگی ناپذیر برای تحقق آزادی دانست و گفت: «بازرگان مثل مصدق از اسب افتاد ولی از «اصل» نیفتاد.»
وی آنچه را که «خرافه زدایی از دین» توصیف کرد، یکی از اصول فکری مهندس بازرگان برشمرد و افزود: «بازرگان سازگار بود نه «سازشکار».»
وی پیام اصلی بازرگان را «حفظ اصالت اعتقادی و رسالت ایستادگی علیه خودکامگی و مقاومت در مقابل کج‌اندیشی‌ها و خودسری‌ها در عین التزام به قانون اساسی برای استقلال و حقوق مدنی و شهروندی برای مردم» عنوان کرد و افزود: «اما در مقابل پیام مهندس بازرگان، افرادی شعارهای احساساتی یکسویه بیان می‌کردند.»
وی معتقد است: «در شرایط کنونی از سوی جوامع بین‌المللی هشدارهایی برای ما می‌آید که کشور ما باید این هشدارها را مدنظر قرار دهد; بنابراین ما نیازمند ادامهء مشی بازرگان - که همان حراست از منافع کشور، حفظ سکون و آرامش در کشور است - هستیم و باید در مقابل نقشه‌های موذیانهء ‌صهیونیست‌ها و آمریکایی‌ها تدابیر صحیحی اخذ شود.»
صدرحاج سیدجوادی از مسئولان جمهوری اسلامی ایران خواست تا توجه بیش‌تری به حساسیت‌های کنونی منطقه داشته باشند و گفت: «باید سعی کنیم ضمن حفظ منافع کشورمان تنش‌های خارجی نیز کم‌تر شود.»
به گزارش «ایسنا»، سخنران بعدی این مراسم، سعید مدنی، فعال سیاسی بود که باعنوان «بازرگان و حقوق بشر» به ایراد سخنرانی پرداخت و با بیان این‌که افتخار نواندیشی دینی نصیب مهندس بازرگان بود، اظهار کرد: «نزدیک 30 سال پیش نواندیشان دینی هرگونه تعارض میان حقوق بشر و مضامین دینی را رد و تاکید کردند که موازین دینی و اندیشه‌های حقوق بشری موازی یکدیگر هستند اما آن‌ها اصرار داشتند که موازین حقوق بشر می‌تواند ملاکی برای نقد حاکمیت‌ها باشد بنابراین این ملاک‌ها را مورد تعرض قرار دادند.»
مدنی با بیان این اعتقاد که «ما امروز می‌توانیم با استناد به ملاک‌های حقوق بشر به نقد وضعیت موجود بپردازیم»، خاطرنشان کرد که قصد ندارد نسبت به آنچه نقض آیین کیفری، بازنشستگی اجباری اساتید دانشگاه‌ها، لغو مجوز انتشار نشریات دانشجویی و دانشجویان ستاره‌دار می‌نامید، اظهار نظر کند و در عین حال بهترین زمان سخن گفتن نسبت به این مسایل را مراسم سالگرد مهندس بازرگان دانست.
وی با بیان این‌که «دربارهء حقوق اجتماعی و اقتصادی به عنوان حق بشری کم‌تر سخن گفته شده است» با استناد به آمار و شواهد خود وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور را نسبت به گذشته ضعیف‌تر دانست و به اقلام وارداتی در کشور اشاره و اعتقاد خود را این‌گونه بیان کرد که به این ترتیب پول نفت به جای این‌که بر سر سفره‌های ایرانیان آورده شود، بر سر سفره‌های چینی‌ها، ژاپنی‌ها و دیگر کشورها می‌رود.
مدنی گفت: «عدالت یک مفهوم اخلاقی است بنابراین نمی‌توان ادعای عدالت داشت و حقوق بشر را نقض کرد. ناقضان حقوق بشر نمی‌توانند ادعای عدالت کنند که اگر این کار را کنند دروغگویانی در مقابل ملت هستند.»فرشته بازرگان، فرزند مهندس بازرگان نیز در این مراسم حضور داشت و ضمن گرامیداشت یاد و خاطرهء ‌پدرش، به مسایل اجتماعی و اقتصادی کشور پرداخت.
به گزارش ایلنا; فرشته بازرگان گفت: «مرحوم بازرگان همیشه فراتر از شعارها، یادآور ارزش‌‌هایی بود که مردم به خاطر آن انقلاب کرده بودند. با توجه به معیارهای مقبول، نگاهی گذرا به جامعهء فعلی هر ناظر صاحبدلی را به تحیر و تاسف وامی‌‌دارد. مرحوم بازرگان در زمان خود حکیمانه نسبت به چنین وضعیتی هشدار و انذار می‌‌دادند.»
وی در توصیف شرایط اجتماعی و سیاسی کشور گفت: «در جامعهء ما حق و ناحق چنان درهم تنیده است که تشخیص سره از ناسره به غایت مشکل است.»
فرشته بازرگان همچنین در پاسخ به برنامهء «صدای آمریکا» که گفته بود بازرگان یکی از عاملان تعطیلی دانشگاه‌‌ها بوده است، تصریح کرد: «من به شدت این نوع اظهارات را تکذیب می‌‌کنم. خصوصیات اخلاقی و رفتارهای سیاسی مرحوم بازرگان خود بهترین شاهدی است در ناصحیح بودن این مدعا چرا که ایشان با هر تعطیلی و تسویه حسابی به‌‌خصوص در دانشگاه‌‌ها مخالف بودند.»
به گزارش مهر، در این مراسم مصطفی کتیرایی، وزیر مسکن دولت موقت نیز به ایراد سخنرانی و تجلیل از بازرگان پرداخت. وی بازرگان را اسوهء اخلاق و ایران دوستی توصیف کرد که نیم قرن از عمر خود را در راه استقلال کشور و مصالح ملی و مبارزه با استبداد و استعمار سپری کرد.
ایلنا نیز گزارش داد: علی جابری، یک عضو نهضت آزادی ایران نیز با اشاره به اندیشهء مهندس بازرگان، بسیاری از تفکرات وی را پاسخگوی مشکلات امروز جامعهء ایران دانست و گفت: «تا زمانی که اکثریت مردم صالح نباشند، اصلاح لایه‌‌های بالای حکومت نمی‌‌تواند پایدار باشد.»وی با اشاره به تفکرات مرحوم بازرگان در این باره افزود: «ایشان معتقد بودند تا زمانی که جامعهء ما صالح نباشد و فساد اخلاقی در آن برطرف نشده باشد، اگر قدرت به دست صالحین هم بیفتد، موجبات تباهی از داخل مردم می‌‌جوشد و آن جامعه تباه می‌‌شود.»
جابری اضافه کرد: «حفظ قدرت در نظر مرحوم بازرگان مایهء احیای حق نبود زیرا ایشان قدرت بی حد و حصر را عامل استبداد می‌‌دانستند و معتقد بودند نظارت بر قدرت، مانع استبداد است. عملکرد بازرگان در تلفیق فعالیت‌‌های دانشگاهی، سیاسی و اجتماعی ثابت می‌‌کند که می‌‌توان در راه احیای حق قدم برداشت و لزوماً در پی قدرت نبود.»
وی با بیان این‌که «نیاز به افکار بازرگان در جامعهء امروز ما مشهود است»، گفت: «تعادل و جسارت در گفتن عقاید خارج از شعارها و احساسات یکسویه، از دیگر_ ویژگی ‌های مرحوم بازرگان بود که در دوران جنگ ایران و عراق توصیه‌‌های ایشان مبنی بر عدم ادامهء جنگ بعد از فتح خرمشهر موید همین خصوصیت اخلاقی بود.»