گزارشی از نمایشگاه نقشههای قدیمی ایران
خلیج فارس، به روایت تاریخ و تصویر
گزارش: نادیا جان فدا
بانویی 44 ساله از اهالی مازندران، مسافت دریای خزر تا خلیج فارس را پیاده طی میکند تا با ریختن بطری آبی از دریای خزر به خلیج فارس، خلیج فارس را ابدی فارس بداند.
وقتی که در حال رانندگی این خبر را از رادیو شنیدم، با خود گفتم: هزار آفرین به مردم این مرز و بوم که به هیچ عنوان اجازه نمیدهد نام خلیج فارس مخدوش شود و نامی جز فارس بر این خلیج مهم و استراتژیک گذارده شود. که به خاطر این اهمیت و موقعیت شاهد جنگهای زیادی بوده است، خلیج فارس از زمانهای دور تنها به علت راه داشتن به آبهای گرم و آزاد مهم بود، و اینک به علل گوناگون در مراکز توجهات سیاسی جهان قرار دارد. و با توجه به این اهمیت فوقالعاده بسیاری تحمیل شنیدن نام آن را نیز ندارد و با اسامی جعلی از آن نام میبرند. این روزها در نگارخانه ثروت مجموعه نقشههای قدیمی و تاریخی ایران به مناسب روز ملی خلیج فارس از سوی موسسه جغرافیایی سحاب به نمایش درآمده است.
در روز نخست نمایشگاه به دیدن این نقشههای قدیمی که اسناد غیرقابل انکار تاریخی، در جهت اثبات فارس بودن خلیج همیشه فارس ما هستند، رفتم در نگارخانه کوچک،ولی زیبای ثروت، قالبهای متعددی و رنگارنگی از نقشههای جغرافیایی قدیمی که هر یک در دورهای و توسط جغرافیدانانی در دورههای مختلف و در سدههای دور ترسیم شدهاند، دیوارهای این مجموعه را آراستهاند. 33 نقشه جغرافیایی از زمانهای دور، از آن دوران که ترسیم نقشهها نه به دقت امروز، ولی گویا و راهگشا بودهاند، در این نگارخانه چشم انتظار بازدید کنندگان نشستهاند. روز نخست نمایشگاه است ولی بازدید کنندگان زیادی به دیدن نقشهها آمده اند. این نقشهها با آنچه که امروزه در نقشهها گنجانده میشود و در اطلسها میبینیم، تفاوتهایی دارند. ولی باور اینکه در دورانی که رویت زمین از آسمان مقدور نبوده است، چنین نقشههایی را تنها با استفاده از فاصله ستارگان و ... ترسیم کردهاند، قابل تقدیر و تحسین است. نقشههای عرضه شده در نمایشگاه نقشههای قدیمی ایران به شرح زیر است:
1. "ایران از نقشه پنجم آسیا": زمان سده دوم/ پانزدهم میلادی، نقشه نگار: کلادیوس بطلمیوس / ژاکوب، آنجلی آچیا جلو لو
2. "خلیج فارس" از نقشه آسیای جنوب غربی: زمان 1569 نقشه نگار: جان هویگن و ان لینشوتن
3. قطعه پنجم آسیا: ماد، هیرکانی، آشور، شوش و پارس، زمان: 1578
نقشه نگار: گرهاردمرکاتور
4. پادشاهی ایران (پرشیا)، زمان 1646
نقشهنگار: جان اسپید
5. نقشه نوین ایران، زمان: 1655
نقشهنگار: آدام لوالسئاریوس
6. ایران، زمان: 1680
نقشهنگار: فیلیپ کلوریوس
7. ایران در زمان امپراتوری پارتیان، زمان: 1698
نقشهنگار: نیکلاس دآبویل سانسون
8. نقشه جامع خلیج فارس، از مسقط تا بصره، زمان: 1699
نقشهنگار: جان تورنتون
9. ایران در زمان حکومت صفویان، زمان: سده هفتم
نقشهنگار: سیمون فان هورن
10. نقشه تاریخی ایران، زمان 1705
نقشهنگار: گییوم دولیل
11. پادشاهی ایران، زمان: 1710
نقشهنگار: پییرفاندرآ
12. نقشه هیدروگرافی خلیج فارس، زمان: 1716
نقشهنگار: انگلبرت کمپفر
13. ایران از "نقشه آسیای باستان"، زمان: 1750
نقشهنگار: ویلهلم استوکلی
14. نقشه ایران، زمان: 1724
نقشهنگار: گییوم دولیل
15. نقشه پادشاهی ایران، زمان: 1720
نقشهنگار: ژان باپیست هومان
16.امپراتوری ایران، زمان 1753
نقشه نگار : ژیل روبرت دوواگوندی
17.خلیج پارس، زمان: 1760
نقشهنگار: گریت دوهان
18. نقشه خلیج فارس، زمان: 1764
نقشهنگار: ژاک نیکلاس بلن
19.. نقشه آسیا، زمان: قرن هیجدهم
نقشهنگار: سانسون
20. ایران در زمان صفویه، زمان: 1769
نقشهنگار: تو بیایی کنرادی لوتری
21. خلیج پارس، زمان: 1770
نقشهنگار: گییوم نیکلاس دولاهای
22.خلیج پارس: (سینسوس پرسیکوس)، زمان: 1772
نقشهنگار: سی. نیبور
23. نقشه ایران نوین و امپراتوری افغانها، زمان: 1807
نقشهنگار: ادامه مانتل
24. شرق (ایران)، زمان: 1821
نقشهنگار: سیدنی هال
25. نقشه امپراتوری اسکندر، زمان: 1822
نقشهنگار: 501. بروئه
26. نقشه عمومی ایران و ترکیه آسیایی، زمان: 1822
نقشهنگار: 501. بروئه
27. خلیج پارس، زمان: 1833
نقشهنگار: جان ویلیام نوری
28. نقشه آسیای غربی در برگیرنده ایران، ترکیه آسیایی، کابل و عربستان، زمان: 1850
نقشهنگار: ج. اندرویو کوژون
29. ایران، زمان: 1850
نقشهنگار: ارو دوور
30. ایران، زمان: 1851
نقشهنگار: تالیس و شرکاء
31. خلیج پارس، زمان: 1871
نقشهنگار: یوانس وان کوئلن
32. ایران، زمان:سده نوزدهم
نقشهنگار: تامسون
33. ایران و توران، زمان: 1860
نقشهنگار:اشتوئل پناگل
در میان این همه سند تاریخی که یک کلام فریاد میزنند: " خلیج فارس همیشه تاریخ، فارس بوده است."
احساس غروری بیحد و حصر میکنم.
برایم جالب است که بدانیم این همه نقشه، جالب و بعضاً منحصر بفرد از کجا آمده است.
محمدرضا سحاب، رئیس مؤسسه جغرافیایی سحاب میگوید: مؤسسه سحاب را پدربزرگ من تأسیس نموده و پس از او پدرم و حال من به امور مؤسسه رسیدگی میکنیم. این مؤسسه در امر تهیه نقشه، پژوهش جغرافیا و انتشارات کارتوگرافی در جهان شناخته شده است و امسال هفتاد و یکمین سال فعالیت خود را پشت سر میگذارد.
سحاب درباره چگونگی جمعآوری نقشهها توضیح میدهد: پدرم علاقهای عجیب به جمعآوری نقشههای ایرانزمین داشت. وی نه تنها در ایران، بلکه در سفرهای متعددی که به خارج از کشور و به خصوص به اروپا داشت، تنها حواس خود را معطوف به پیدا کردن نقشههای جدید از دستفروشان و مراکز نشر کتب جغرافیایی و هر جایی که امکان داشت، میکرد.
به گفته سحاب بیش از 2300 نقشه در مؤسسه سحاب موجود است که نقشههای موجود در این نمایشگاه از میان آنان انتخاب شدهاند، چرا که محدودیت مکانی اجازه نمایش تعداد بیشتری را نمیداد.
از وی که برق ایراندوستی در چشمانش موج میزند، علت برپایی این نمایشگاه را جویا میشوم. میگوید: تمامی این اسناد و مدارک دال بر این اصل است که خلیج فارس، خلیج فارس است نه خلیجی با نام جعلی. تمامی این مدارک و شواهد ما را در اثبات ادعای فارس بودن خلیج یاری میکند. چرا نباید نظیر این نمایشگاه نه تنها در چنین مکان محدودی، بلکه به کمک دولت در نمایشگاهی بزرگ که حتی امکان نمایش تمامی 2300 نقشه موجود در مؤسسه را داشته باشد، برپا شود؟ جالب است که برخی با خرج میلیونها دلار در تلاش هستند تا عنوان جعلی و غیرواقعی مورد نظر خود را به جهانیان بقبولانند، ولی ما از صرف کمترین هزینهها در این راستا دریغ میورزیم؟ باور کنید که من و امثال من که مردمان عادی هستیم، آنچه در توان داشته و داریم، انجام دادهایم. معلوم است که برای مقابله با پروژهای که صرف دلارهای فراوان برنامهریزی شده است، باید اندکی سرکیسه را شل کرد.
سحاب به چاپ اطلس خلیج فارس از سوی مؤسسه سحاب که به کمک وزارت خارجه صورت پذیرفته اشاره میکند و میگوید: این اطلس بسیار جامع در دو جلد و در 600 صفحه به چاپ رسیده است. هر چند که چاپ آن از سال 79 تاکنون طول کشیده، ولی حالا زمان آن است که با چاپ آن در تیراژی وسیع، نسخهای از آن را برای تمامی کتابخانههای جهان فرستاد تا برای همه علاقمندان در سراسر جهان قابل دسترسی و مطالعه باشد. به راستی در زمانهای که برخیها به مؤسسههای معتبر جغرافیا در سراسر جهان مانند "نشنال جغرافی" مبالغی هنگفت میپردازند تا افکار واهی آنان را مورد تصدیق قرار دهند، چرا نباید با صرف هزینهای معقول و مناسب و با انتشار چنین اطلسها و نقشههایی و برپایی نمایشگاههای اطلاع دهندهای، ادعای بر حق خود را به اثبات برسانیم؟
محمدرضا سحاب خاطرهای را نقل میکند که بسیاری شنیدنی است: در زمانی که بحث بر سر مسئله اروند رود میان ایران و عراق مطرح بود، دکتر ولایتی در نشستی در عراق با استناد به همین نقشهها و اطلسها که در آن ادعای ایران از طریق اسناد تاریخی تأیید میشد، نتیجه دلخواه را کسب کرد و طرف عراقی را مجبور به پذیرش نمود. همان طور که در زمان دبیر کلی خاویار پرز دکوئیار بر سازمان مللف چنانچه در مکاتبات نام خلیج فارس، حتی به اشتباه خلیج عرب یا تنها خلیج ذکر میشد، نامههای فوق پس فرستاده میشد و باید مکاتبات مجدد از سر گرفته شده و نام خلیج فارس تصحیح میگشت.
خانم ثروت عجمی، مدیر نگارخانه ثروت در پاسخ به سؤالم مبنی بر علت برپایی نمایشگاه نقشههای باستانی در نگارخانهاش میگوید: به نظر من به جز هنر و نقاشی، میتوان هدفهای بلندتر و والاتری در نظر داشت و فکر میکنم که علاوه بر اینکه ترسیم نقشه، خود نوعی هنر است. حسن وطن پرستی نیز چنین حرکتی را شایسته میداند.
به گفته وی، سال پیش نیز نگارخانه ثروت شاهد برپایی نمایشگاهی با عنوان "ایران، سرزمین آریایی" بود که با نمایش آثار قبل از اسلام و دوران هخامنشی، میزبان عده کثیری از مردم بوده است.
ثروت ادامه میدهد: پس از نمایشگاه سال پیش علاقهای خاص به برپایی نمایشگاهی مجدد در جهت نمایش اسناد مربوط به مملکت و سرزمین آبا و اجدادی خود، پیدا کردم. به همین سبب از یکسال پیش با آقای سحاب مشورت کرده و با وجود سفری که به خارج از کشور داشتم، دست به کار برپایی این نمایشگاه شدم. همانطور که میدانید 35 نقشه آنتیک و قدیمی از قرن 15 تا 19 در این جا به نمایش در آمده و خوشبختانه استقبال خوب بوده است. تبلیغات این نمایشگاه به صورت شخصی بوده و متأسفانه رسانهها حمایت و همکاری لازم را صورت ندادهاند. این جای تأسف فراوان دارد، چرا که خلیج فارس متعلق به همه ماست و باید که همگی در اثبات به حق بودن نام پارسی آن بکوشیم. به نظر من فقط نقاشی و خط و مجسمه، هنر محسوب نمیشود، ترسیم یک نقشه نیز گونهای از هنر است؛ هنری که بیانات آن، زنده کننده یک ملت است. سالن نگارخانه مملو از جمعیت مشتاق تاریخ ایران زمین است که هر یک در گوشهای و مقابل نقشهای با یادآوری تاریخ پرفراز و نشیب این سرزمین که زمانی از مدیترانه تا هند وسعت داشته، غرق در تفکرند. ای کاش چنین نمایشگاههایی در سراسر جهان برپا شود تا همگان در همه جای دنیا بدانند خلیج فارس همیشه فارس خواهد بود، ایران همیشه ایران است و ایرانی همیشه آزاده و سربلند.
* برای دیدار از نمایشگاه میتوانید تا هجدهم اردیبهشت ماه از ساعت 15 تا 18، به گالری ثروت واقع در بولوار آفریقا ـ خیابان بابک مرکزی ـ اولین بن بست سمت چپ ـ شماره 35 مراجعه کنید.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
