پل‌های تعامل غرب با حماس

گردآوری و ترجمه: پوراندخت مجلسی
کابینه جدید رژیم اسرائیل – که با شرکت رهبران راست گراترین و خشن ترین احزاب تشکیل شده است - موضعی انعطاف ناپذیر در برابر فلسطین اتخاذ کرده است. بعد از گذشت چند روز از تشکیل دولت نتانیاهو هیچ علائمی از نرمش در سیاست های ضد عربی وی نمایان نشده است. ترکیب اعضای کابینه جدید اسرائیل چنان است که همه راه ها به سوی مذاکره با طرف های عربی و اروپایی را بسته است. دیپلمات های امریکایی تلاش زیادی می کنند تا این امید را در میان اعراب محافظه کار و اروپایی ها زنده کنند که نتانیاهو و وزیر خارجه عصبی مزاج او را پای میز مذاکره خواهند کشاند اما محافل اروپایی - بر خلاف امریکاییان- تحت فشار افکارعمومی خود که در ایام جنگ غزه شاهد وحشیگری ها و کشتار هایی بوده اند سیاستی تازه پیش گرفته و همراهی بی چون و چرای سیاست امریکا را کنار گذاشته اند.مهم نیست که سیاستمداران غرب چه مراوداتی با دولتمردان راستگرای تل آویو دارند، فضای سیاسی اروپا اکنون نسبت به موضوع فلسطین به کلی تغییر کرده است به گونه ای که روشنفکران و نخبگان این کشورها به چیزی کمتر از موضوع ایجاد یک دولت فلسطینی رضایت نمی دهند.
در این باره دهها گزارش و مقاله را می بینید که از ایجاد یک ساختار سیاسی جدید در سرزمین های اشغالی دفاع می کنند و بر این نکته پافشاری دارند که دولت آینده باید هم شامل فتح و هم حماس باشد. این اجماع اکنون در جهان عرب نیز شکل گرفته است همه دولت ها و بازیگرانی که تا دیروز طرح انزوا و تحریم حماس را امضا می کردند اکنون در دیدار با فرستادگان اروپا و امریکا به صراحت می گویند دیگر حل مناقشه اعراب و اسرائیل بدون حضور حماس ناممکن است همین دولت های همسو با بوش اکنون بیشترین تلاش را برای سازگاری بین سازمان های حماس و فتح به عمل می آورند.
در گزارش تازه وزارت خارجه ایالات متحده ، به کمیته امور خارجی کنگره، به نظر می رسید که گشایشی هر چند اندک، در این باره ایجاد شده است. در سخنان سخنگوی وزارت خارجه امریکا، رابرت وود، نیز اشاره های جدی به شکل گیری نظام جدید دولت فلسطینی با شرکت حماس شد، اگرچه سخنگو سعی در پنهان نگاه داشتن آن داشته است اما گزارشگران کنجکاو که از پشت صحنه دیپلماسی کاخ سفید خبر دارند آن قدر سخنگو را سؤال پیچ کردند تا سرنخ هایی به دست آورند این بخش از پرسش ها و پاسخ ها به روشنی گویای واقعیت است:
* در گزارش امروز وزیر خارجه به نظر می رسید که نرمش و انعطافی در مورد تشکیل دولت واحدی شامل حماس ایجاد شده باشد. وزیر خارجه در این گزارش اشاره ای داشته است به دولت لبنان که حزب الله در آن شرکت دارد و همچنین شرایط ایرلند شمالی. سؤال این است که چه نوع انعطافی مورد نظر شماست؟
** خیلی واضح است. موضوع بر سر آن است که حماس اگر می خواهد در مذاکرات صلح شرکت داشته باشد ، باید شرایطی را که اعلام داشته ایم بپذیرد. این امر کاملاً روشن است.
* آقای وود ! در واقع موضوع آن قدر ها هم روشن نیست.
** ممکن است برای شما روشن نباشد ولی برای ما کاملاً روشن است.
وزیر خارجه از یک طرف می گوید نمی خواهد با آنها مذاکره کند و از سوی دیگر نمونه هایی می آورد از مذاکره و کنار آمدن با دولت هایی که شامل افرادی هم هست که شما آنها را دوست ندارید . بنابراین، موضوع برای من روشن نیست.
وزیر خارجه روشن کرده است که ما به آن 3اصل پایبندیم و موضع ما تغییری نکرده است. کاری که ما سعی داریم انجام دهیم این است که این برنامه به جایی برسد و بتوانیم به راه حل تشکیل دو دولت مستقل برسیم. باز هم می گویم ما پیش از این که با حماس مذاکره ای انجام دهیم، باید نسبت به تعهدات مان توجه داشته باشیم.
* سؤال این نیست که آیا می خواهید با حماس کنار بیایید، سؤال این است آیا با دولتی کنار خواهید آمد که به نوعی، حماس در رهبری آن شرکت داشته باشد؟ و آیا با مسئولان چنین دولت واحدی صحبت می کنید؟ همان طور که در لبنان کنار آمدن با دولت ائتلافی را پذیرفتید؟
** فعلاً که دولت واحدی وجود ندارد. ما شرایطی برای حماس قرار داده ایم که اگر بپذیرد می تواند بخشی از راه حل باشد، من نمی خواهم حدس بزنم و یا پیش بینی کنم که در آینده چه پیش خواهد آمد و روابط ما چگونه خواهد بود. اکنون بسیار زود است صحبت در باره دولت واحدی که هنوز وجود ندارد. ...
با وجود این که تیم اوباما - کلینتون، رسماً از کنار موضوع فلسطین گذشته اند، رسانه هایی چون رویتر و بی بی سی ، با استناد به نشانه های مختلف ، گفت و گوی ایالات متحده با حماس را غیر قابل اجتناب دانسته است. این نشانه ها از این قبیل اند: یک مشاور ارشد اوباما اخیراً امضای خود را زیر نوشته ای گذاشته است که شامل یک پیشنهاد عملی در مورد حماس است نسبت به پیشنهاد های دیگری که در این مورد شده است. هری زیگمن که در راس محققان طرفدار دولت قرار دارد،از این پیشنهاد حمایت کرده است و بر این اعتقاد است که «نشانه های زود هنگامی» وجود دارد که دولت جدید این توصیه ها را می پذیرد و نومیدی کسانی را که طرفدار کنار آمدن با حماس اند، سبب نخواهد شد.
آقای زیگمن می گوید: واکنش به این توصیه در دیداری که چندین عضو ارشد کابینه اوباما در آن شرکت داشتند -از جمله فرستاده امریکا به خاورمیانه، جورج میشل - «بسیار مثبت» بوده است. در ضمن مارتین ایندیک یکی از سفیران پیشین ایالات متحده در اسرائیل که مشاور هیلاری کلینتون در مبارزات انتخاباتی اش بوده است، معتقد است «هر فرایند صلحی که حماس را کنار بگذارد، محکوم به شکست است».
اگر آتش بسی بین حماس-اسرائیل برقرار شود و فتح و حماس با هم به توافق برسند امریکا باید با دولت واحد فلسطینی کنار بیاید و تماس در سطحی را مجاز بداند. در این گزارش تاکید شده است: از وقتی باراک اوباما به قدرت رسیده است، حماس دیدار کنندگان و فرستادگان بین المللی بیشتری از غرب داشته است. آن طور که یوسف احمد یک مشاور نزدیک به رهبران حماس می گوید، آنها شجاعت بیشتری برای تماس با حماس یافته اند. گروه قانونگذاران بریتانیایی و اروپایی به طور مستقل به خاور میانه رفته اند و ملاقات های خود با خالد مشعل رهبرتبعیدی حماس در دمشق را در ماه های اخیر علنی کرده اند. آقای یوسف می گوید نه تنها نروژی ها به عنوان دوستان نزدیک امریکایی ها با حماس دیدارهای طولانی داشته اند، بلکه اکنون به نظر می رسد اینگونه هیات های نمایندگی ها از امریکا چراغ سبز در یافت کرده اند.
خالد مشعل در ماه مارس ، در یک مصاحبه با ریپبلیکا گفت: اوباما زبانی جدید نسبت به منطقه اختیار کرده است. مشعل اضافه می کند: «تا آن زمان که این ادبیات جدید پیش در آمدی برای یک تغییر واقعی در سیاست امریکا و اروپا بشود، برای ما دشواری های زیادی در پیش است.
چند نفر از مقامات در دولت اوباما به ظاهر پشتیبان تنش زدایی با حماس و حزب الله هستند، از جمله جان برنان، جانشین مشاور امنیت ملی و دان شاپیرو. گفته می شود حتی مشاور در امور خاور میانه دولت جدید امریکا، در این مورد نظر مثبتی دارد.
آیا اوباما این شهامت را دارد که آنچه را امریکایی ها همانند اروپایی ها لازم می بینند انجام دهد؟ البته او با نشان دادن عدم اشتیاق به ملاقات با دو لیدر جدید تندروهای اسرائیل، شاید به نحوی، نظر خود را به آنها گفته است ولی اولین گام مؤثر می تواند این باشد که به مردم بگوید از کوشش هایی که متحدان عرب و غیر عرب او برای هماهنگ کردن حماس و فتح انجام می دهند، قدر دانی می کند و یا چیزی در این حدود که می تواند اشاره ای باشد به پذیرش سازمان حماس که برگزیده فلسطینی ها در انتخاباتی آزاد بوده است.