آمریکا و گرجستان؛ راهبرد مشترک

منافع و راهبرد روسیه در قفقاز
افزایش نفوذ روسیه در گرجستان پیامد‌های منفی برای گرجستان داشته و دارد. کنترل گرجستان زمینه مناسبی برای توسعه نفوذ روسیه در سراسر منطقة قفقاز جنوبی را فراهم خواهد آورد. روسیه همچنین خواهد توانست از این طریق ایران را زیر فشار قرار داده و از طرفی مانع افزون‌طلبی‌های ترکیه در این منطقه شود. در چنین شرایطی آنکارا مجبور می‌شود همکاری‌های خود را با امریکا و اتحادیه اروپا گسترش دهد. بیرون کردن امریکا از ارواسیا، تقسیم اروپا، توافق با ترکیه، کنترل کامل منطقه قفقاز و همکاری با ایران از جمله اهداف هم‌پیوند روسیه با گرجستان و منطقة قفقاز جنوبی می‌باشد. مسکو برای تحصیل این اهداف در وهله نخست باید تلاش‌های خود را برای کنترل کامل بر قفقاز مضاعف کند.
واشنگتن در برابر مسکو
امریکا برای خنثی‌سازی مطامع‌ بلنددامنة روسیه روسیه در حوزة خارج نزدیک و تحدید سیاست خارجی تهاجمی آن به حضور در قفقاز جنوبی نیاز دارد. بنابراین یکی از اهداف اولیه امریکا پایان دادن به حضور نظامی روسیه در گرجستان است. اما واقع امر آ است که واشنگتن نمی‌تواند بطور مستقیم روسیه را زیر فشار قرار دهد. در سوی مقابل، تنها مسئله‌ای که روسیه از امریکا می‌خواهد به رسمیت شناختن حوزه‌های نفوذ این کشور به ویژه در حوزة «خارج نزدیک» است. اما پذیرفتن این شرط مسکو از سوی واشنگتن بسیار بعید بنظر می‌رسد، چرا که حوزه های نفوذ روسیه ارتباط مستقیمی با منافع امریکا دارند. لذا، واشنگتن نقطة مقابل را برگزیده و برای تضعیف روسیه تلاش کرده تا با انتخاب دیپلماسی کارآمد مواضع خود را در قفقاز تقویت کند.
منافع و راهبرد ترکیه
ترکیه دیگر بازیگر اصلی منطقه قفقاز محسوب می‌شود که همواره درصدد بوده با استفاده از رقابت امریکا و روسیه و ضعف‌های سایر رقبا، حضور و نفوذ خود را در این منطقه تقویت کند. اما افزون‌طلبی‌های آنکارا در قفقاز جنوبی مطلوب امریکا و اتحادیه اروپا نیست. با این وجود ترکیه همچنان به تلاش‌ برای توسعة نفوذ در قفقاز ادامه می‌دهد و می‌داند چگونه از موقعیت خود بین اروپا و خاور میانه استفاده کند. در سوی مقابل، امریکا تلاش کرده که به هر تقدیر ممکن از جمله از طریق عضویت ترکیه در ناتو زیاده‌طلبی‌های آن را در این منطقه مهار کند.
منافع ایران در قفقاز جنوبی
در منطقه قفقاز جنوبی دو مثلث ژئوپولیتیک (ایران- ترکیه- روسیه و گرجستان- آذربایجان- ارمنستان) وجود دارد. در شرایط حاضر، ایران و روسیه منافع مشترک را در منطقه دنبال می‌کنند. جایگاه کنونی ایران در منطقه و توسعه روابط این کشور با کشورهای حاضر در قفقاز جنوبی می تواند منافع امریکا و اتحادیة اروپا در این منطقه را به چالش بکشد. به عبارت دیگر توسعه روابط میان ترکیه و ایران به کاهش نفوذ امریکا در منطقه خواهد انجامید. بنابراین امریکا که برای برقراری روابط با ایران تلاش می‌کند، گرجستان را بعنوان سنگری مطمئن در این رابطه حفظ خواهد کرد.
منافع آمریکا و اروپا
در صورتی که امریکا نتواند نفوذ خود در قفقاز را حفظ کند مجبور می شود سیاست جدیدی در قبال روسیه را به مرحله اجرا بگذارد. از طرفی روسیه در راستای گسترش شکاف میان کشور‌های اروپایی تلاش خواهد کرد که یکی از ابعاد آن سعی برای گسترش نفوذ خود به اروپای شرقی خواهد بود. در این راستا، تضعیف موقعیت امریکا در لهستان تحقق برنامه‌های روسیه در این منطقه را تسهیل خواهد کرد. این احتمال نیز وجود دارد که فرانسه از منافع امریکا در لهستان حمایت نماید و روابط خود را با انگلیس توسعه دهد. به هر حال، حفظ موقعیت امریکا در اروپا بستگی به نفوذ این کشور در قفقاز دارد. در مجموع می‌توان گفت که ایران و گرجستان برای امریکا نقاط اتکایی هستند که نقش واشنگتن در اروپا را تقویت خواهند کرد.
عناصر راهبرد‌های آمریکا و مراحل آتی
مهار روسیه و بیرون انداختن ترکیه از بازی‌های قفقاز یکی از اهداف بلند مدت امریکا در منطقة قفقاز است. بنابراین دیدگاه آتی امریکا را می‌توان اینگونه ترسیم کرد؛
1- مهار روسیه
الف) روند همگرایی گرجستان و اکراین را به ناتو مورد حمایت قرار خواهد داد.
ب) در خصوص کرد‌های عراق با ترکیه همکاری خواهد کرد.
2- مهار ترکیه
الف) مواضع خود را در گرجستان تقویت کرده، همکاری نظامی را با این کشور توسعه خواهد داد.
ب) به همکاری خود با اسرائیل ادامه خواهد داد.
ج) با ایران یا همکاری یا اینکه به این کشور حمله خواهد کرد.
د) از حل مناقشه قره باغ بر اساس طرح ترکیه و روسیه ممانعت به عمل خواهد آورد.
3- دفاع از اروپا
الف) همکاری‌های خود را با ناتو حفظ می‌کند.
ب) روسیه را مورد فشار‌های مستقیم انرژی قرار خواهد داد.
ج) روسیه را از درون تضعیف خواهد کرد.
4- کنترل اروپا
الف) یکپارچگی اروپا را حفظ خواهد کرد.
ب) مواضع خود را در لهستان و اکراین تحکیم خواهد بخشد.
5- تقویت ایران
الف) برای انتقال، انرژی از مسیر‌های مورد تایید ایران حمایت خواهد کرد. (آذربایجان– ارمنستان- ایران و ترکیه)،( آسیای مرکزی- ایران– ترکیه)، (آسیای مرکزی- ایران- خلیج فارس)
ب) تحریم های اقتصادی علیه ایران لغو خواهد کرد.
6- کنترل ایران
الف) مواضع خود را در گرجستان تقویت خواهد کرد.
ب) از تبدیل ایران به کشوری هسته‌ای ممانعت خواهد کرد.
ج) ایران را به کودتا یا جنگ تهدید خواهد کرد.
7- توسعه نفوذ در آسیای مرکزی
الف) از ایران بعنوان همسایه افغانستان استفاده خواهد کرد.
ب) عملیات افغانستان را به پایان خواهد رساند.
حقیقت این است که گرجستان در راهبرد های امریکا از جایگاه ویژه برخوردار است. گرجستان عامل مهمی برای حضور امریکا در قفقاز و قفقاز نیز عامل مهمی در پیشبرد سیاست امریکا در اروپا است. در صورتی که مواضع امریکا در قفقاز تضعیف شود، روسیه و ترکیه برای پیشبرد اهداف خود تلاش خواهند کرد. البته این دو کشور نمی‌توانند بر کل منطقه تسلط یابند و مجبور می‌شوند حوزه‌های نفوذ را بین خود تقسیم کنند. در چنین شرایطی روسیه منطقه جواختی و ترکیه نیز آجارا را زیر کنترل در خواهند آورد. با این‌حال امریکا توانایی لازم را برای حفظ موقعیت خود در قفقاز جنوبی بخصوص در گرجستان دارا می باشد. امریکا با گسترش همکاری با گرجستان و سیاست معقول با همسایگان این کشور، تنها قدرتی است که می تواند گرجستان را از منجلاب امروز بیرون بیاورد.