ماجرای اوباما و همسایگان جنوبی

سارا ونگلدر/ ترجمه: پوراندخت مجلسی
موضع پرزیدنت اوباما در اجلاس سران دولت های آمریکایی، نشانه آن است که ممکن است ما سرانجام به عصر جدیدی در مناسبات با همسایگان مان، قدم بگذاریم. این خبر بسیار خوبی است ولی اوباما برای اینکه در مناسبات خود با کشور های آمریکای لاتین موفق باشد باید مشاوره افرادی به غیر از وزیر خارجه اش را در نظر بگیرد که همسرش از قرارداد نفتا* و سایر سیاست های تجاری حمایت می کرد! اکنون بسیاری از کشور های منطقه این قرارداد را رد می کنند.
اجلاس سران آمریکایی این فرصت را برای رهبران آمریکای لاتین ایجاد کرد که با رئیس جمهور جدید آمریکا آشنا شوند و از آن مهم تر، به اوباما این فرصت را داد که با بیم و امید های قاره ای آشنا شود که از زمان اعلام دکترین مونرو، درباره حق تاخت وتاز و اعمال قدرت در سراسر نیم کره، بار ها هدف مداخلات ایالات متحده قرار گرفته است. سخنان اوباما که گفت می خواهد بین کشور های این نیم کره «یار و شریکی برابر»باشد و «شریک فراتر یا فروتر در مناسبات ما وجود ندارد، صرفا تعهداتی مطرح است بر اساس احترام متقابل و منافع و ارزش های مشترک»، شروعی تازه را نوید می داد.
رهبران ایالات متحده پیش از این هم چنین سخنانی گفته اند ولی در بیانات اوباما نشانه هایی از تحقق مناسباتی واقع بینانه همراه با احترام دیده می شود. او اندک زمانی پیش از این اجلاس از لغو محدودیت آمریکاییان کوبایی تبار در مورد مسافرت به کوبا و فرستادن پول برای خانواده های شان سخن به میان آورد. او در مورد جلوگیری از سیل سلاح و پول به مرز مکزیک و کاستن از بازار مواد مخدر در ایالات متحده، تعهداتی را به عهده گرفت. اوباما همچنین متعهد شد وام هایی را در اختیار مشاغل کوچک در منطقه قرار دهد. همه این قول ها می تواند نشانه هایی باشد از اینکه ما از نقش خطرناک مان به عنوان تنها ابرقدرت، دستکم در آمریکای لاتین، دست برمی داریم.
این اولین سفر اوباما به آمریکای لاتین بود و به نظر می رسد که او شناخت قابل توجهی را از منطقه با خود به خانه برد. برای مثال، او همان چیزی را آموخت که خود من طی یک مسافرت مطالعاتی به آمریکای لاتین در پایان 2006 آموختم: در فقیرترین کشور های منطقه، پزشکان کوبایی به درمان مردمی اشتغال دارند که به خدمات پزشکی دسترسی اندکی دارند و یا هیچ گونه دسترسی ندارند. تداوم این کار همراه با حسن نیت، احساسی پراز تفاهم و دوستی نسبت به کوبا ایجاد کرده است. اوباما هم در کنفرانس خبری، به عنوان نتایج سفرش، به این مطلب اشاره کرد: «چیزی که به نظر من جالب می آید این است که رهبران آمریکایی وقتی از کوبا صحبت می کنند، به طور خیلی ویژه ای از هزاران پزشک کوبایی نام می برند که در سراسر منطقه پراکنده اند و بسیاری از این کشور ها به آنها بسیار نیازمندند».
من وقتی در سال 2006 در هاوانا به سر می بردم، با دکتر جوان سبالوس، مشاور معاونت سلامت عمومی کوبا مصاحبه ای انجام دادم. موضوعش این بود که چرا کوبا چنین خدمات پزشکی را ارائه می دهد و در ضمن آموزش پزشکی را به افرادی در فقیر ترین جوامع آمریکای لاتین، کارائیب و آفریقا، به عهده گرفته است؟ سبالوس ابتدا به «سعه صدر«مردم کوبا اشاره کرد و گفت: افتخار آنها به این است که به تهی دستان جهان مدد می رسانند. ولی وقتی من پافشاری کردم که کوبا امیدوار است از این کمک ها چه چیز به دست آورد؟ گفت: «همه آن چیزی که ما در ازای این کمک ها خواهانش هستیم، همبستگی است». پرسیدم همبستگی به چه دردتان می خورد؟ گفت: «سرمایه گذاری به خاطر صلح در هر حال خیلی بهتر است از سرمایه گذاری برای جنگ».
روشن است که این کمک های کوبا در روابط آن با کشور های دیگر منطقه بسیار مثثر بوده است. بسیاری از رهبران در این اجلاس بار ها موضوع عدم حضور کوبا در این اجلاس را مطرح کرده و آن را مورد انتقاد قرار دادند. اوباما پیام را دریافت کرد و به نقشی که پزشکان کوبا در منطقه ایفا می کنند اشاره ای داشت. او گفت: «این امر برای ایالات متحده یاد آور این است که روابطش با بسیاری از این کشور ها تنها در حوزه مواد مخدر است و اینکه داشتن مناسبات نظامی صرف نمی تواند شرایطی را ایجاد کند که در طول زمان تاثیری بر اعمال سیاست های مورد علاقه ما در منطقه داشته باشد.
اوباما ظاهرا برای شنیدن و حرف زدن درباره نقش گذشته آمریکا در آمریکای لاتین، آمادگی داشت. دانیل اورتگا، رئیس جمهور نیکاراگوئه، آمریکایی هایی که شورشیان کنترا را در جنگ علیه دولتش حمایت کردند، اوباما را مورد حمله قرار داد و گفت: «رئیس جمهور یک امپراتوری است». ایوو مورالس، رئیس جمهور بولیوی هم مسوولیت توطئه اخیر برای کشتن خود را متوجه آمریکا دانست. اوباما پذیرفت که نقش تاریخی ایالات متحده در منطقه در همه موارد، نمی تواند مورد تحسین قرار گیرد ولی اضافه کرد که: « می خواهم به طور قطع این موضوع را روشن کنم که من تلاش برای براندازی خشونت بار دولت هایی که به صورت دموکراتیک انتخاب شده اند، را در هرکجای این نیم کره که انجام شود کاملامحکوم می کنم. سیاست دولت ما این نیست و این سیاستی نیست که مردم ما از دولت شان انتظار داشته باشند». اگر واقعا او چنین نظری دارد برای منطقه خبر نوید بخشی است، آن هم پس از 186 سالی که دکترین مونرو پشت بسیاری از کودتا های نظامی، جنگ های چریکی و تجاوز های آشکار در این منطقه قرار داشته است.
اوباما همچنین پذیرفت که سیاست های تجاری نئو لیبرالی، نظیر نفتا که به منطقه تحمیل شده است، عمیقا مورد نفرت مردم است و گفت: «در اجلاس درباره لزوم اصلاحاتی در سیاست های مالی جهانی صحبت شد و همچنین درباره ایجاد سازمان های مالی جهانی ای که انعطاف پذیری بیشتری نسبت به نظر و رای کشور های در حال رشد داشته باشند». مسائل اقتصادی و مالی احتمالاانتقادآمیزترین نکته در روابط با آمریکا می باشد. این سیاست های اقتصادی مورد نکوهش محققان و صاحب نظران در آمریکای لاتین است، و دلیل اصلی فقر و رکود اقتصادی این منطقه در دهه های اخیرند.
من شاهد پیامد های این سیاست ها بوده ام که در یک کشور پس از کشور دیگری، بهترین زمین ها و منابع در اختیار کورپوریشن های بزرگ و یا شریکان محلی شان قرار گرفته است. هدف، مورد استفاده قرار دادن و صادرکردن محصولات آنها بوده است، در حالی که افراد محلی یا مجبورند تنها برای تامین زندگی بخور و نمیری در آن زمین ها کار کنند و یا اصلادسترسی به زمینی برای کار ندارند. این امر جنبش های مردمی را در سراسر این نیم کره به پافشاری بر این امر واداشته که زمین ها و منابع برای خود مردم مورد استفاده قرار گیرد نه برای ثروت اندوزی شرکت های عظیم. واقعیت این است که تمایل ایالات متحده برای نشان دادن قدرت خود از طریق نظامی و یا سیاست های اقتصادی خشن، دست کم بخشی از علل محبوبیت هوگوچاوز و ایوو مورالس و کاهش اعتبار و نفوذ ایالات متحده در منطقه بوده است.
آیا پرزیدنت اوباما مناسبات ما را با جنوب بر پایه احترام به دموکراسی و حق حاکمیت بازسازی خواهد کرد یا در پوششی از الفاظ زیرکانه تر و هوشمندانه تر، بر همان سیاست های ابر قدرتی آمریکا تاکید خواهد کرد؟ آینده این امر را روشن خواهد کرد.
(NAFTA (North American Free Agreement