فرجام کنفرانس آناپولیس

نادعلی بای
این روزها بحث بر سر کنفرانس آناپولیس، تبدیل به یک موضوع داغ و جنجالی روز شده است.
سوریه اعلام کرده که به بیش از 40 کشور که قرار است در آناپولیس حاضر شوند ملحق خواهد شد. پس از آنکه آمریکا با قرار دادن مساله بلندی های جولان در دستور کار کنفرانس آناپولیس موافقت کرد، سوریه نیز موضع خود را مبنی بر عدم حضور در کنفرانس تغییر داد.
فیصل مقداد، معاون وزیر خارجه سوریه، سرپرستی هیات اعزامی دمشق را در این کنفرانس که از امروز (27 نوامبر) شروع می شود برعهده خواهد داشت.
گفت وگو درباره احیای تحرکات صلح میان اسرائیل و سوریه که بر محور بلندی های جولان می گردد به دمشق پیشنهاد شده است با این حال این موضوع هنوز در دستور کار اصلی اجلاس نیست. کارشناسان می گویند تصمیم سوریه برای اعزام معاون وزیر خارجه - به جای وزیر خارجه همچون سایر کشورهای عربی - ممکن است ناشی از احساس بلاتکلیفی نسبت به همین موضوع باشد.
طی چند سال اخیر، دولت بوش، در جهت منزوی ساختن سوریه حرکت کرده است، اما رسانه های اسرائیلی به نقل از یک مقام ناشناس آمریکایی گزارش داده اند که پس از حمله ماه سپتامبر اسرائیل به یک هدف در داخل سوریه، دولت بوش به دعوت از سوریه برای شرکت در کنفرانس صلح خاورمیانه متمایل شده است.
از نظر این رسانه ها حمله ارتش اسرائیل به هدف، تاسیسات در حال ساخت هسته ای سوریه بوده است، سبب سوخته شدن یک کارت مهم دمشق در بازی خاورمیانه شده است. به هر حال هنوز روشن نیست که مساله بلندی های جولان در چه سطحی در کنفرانس آناپولیس مطرح خواهد شد، اما به نظر می رسد که این موضوع تا حدی که بهانه لازم را برای شرکت سوریه در کنفرانس فراهم کند، مورد توجه قرار خواهد گرفت. در واقع حضور سوریه در کنفرانس آناپولیس به اندازه شرکت عربستان سعودی در آن کنفرانس دارای اهمیت است و از نقطه نظر تاثیرگذاری بر تحولات داخلی فلسطین و لبنان، اهمیت هیچ کشوری به اندازه حضور سوریه در کنفرانس آناپولیس نیست.
سوریه بر گروه های شیعه لبنان به خصوص حزب الله و امل که محور اصلی ائتلاف مخالف دولت فواد سنیوره نخست وزیر لبنان را تشکیل می دهند، نفوذ بسیاری دارد و در عین حال، با میزبانی از رهبران در تبعید گروه های فلسطینی مخالف فتح در دمشق، نقش تعیین کنندهای در مناسبات داخلی فلسطین بازی می کند.
عربستان سعودی نیز اعلام کرده که در کنفرانس شرکت خواهد کرد که نشان دهنده تلاش آمریکا در جلب حمایت اعراب از این کنفرانس است.
اما یکی از ضعف های بزرگ گردهمایی آناپولیس این است که حماس، جناح فلسطینی که کنترل غزه را از چنگ حزب محمود عباس یعنی فتح در ماه ژوئن بیرون کشید، در فرآیند شرکت داده نشده است. این نخستین ملاقات برای گفت وگوهای همه جانبه در مورد صلح خاورمیانه از سال 2000 در دوره ریاست جمهوری بیل کلینتون تاکنون است. کنفرانس آناپولیس با سخنان جورج بوش آغاز خواهد شد و پس از آن محمود عباس، رهبر فلسطینی ها و ایهود اولمرت، نخست وزیر اسرائیل سخنرانی خواهند کرد. کاخ سفید سعی کرده است احتمال پیشرفتی عمده در فرآیند صلح طی این گفت وگوها را کمرنگ جلوه دهد، با این حال اشاره کرده که این تنها آغاز مذاکرات جدی خواهد بود و همین امر نشان می دهد که نمی توان چشم انداز چندان روشن و مثبتی برای آن در نظر گرفت.
اسرائیل و فلسطینی ها در مورد سرنوشت کرانه باختری، غزه و شرق بیت المقدس که اسرائیل در سال 1967 اشغال کرده دچار اختلافات شدید و عمیق هستند. مساله اساسی دیگر سرنوشت آوارگان فلسطینی است که به زمان تشکیل اسرائیل در سال 1948 باز می گردد. بدیهی است که حکم این ملاقات حتی پیش از انجام آن صادر شده است و اکثر کارشناسان نسبت به هرگونه پیشرفت واقعی در آن بدبین هستند.
با اینکه رایس در مورد دستاوردهای احتمالی کنفرانس خاورمیانه با خوشبینی صحبت می کند، انتظارات در سطح پایین است. گزارش هایی وجود دارد مبنی بر اینکه در وزارت خارجه آمریکا بجز رایس، هیچ مقام ارشد دیگری، به عنوان مثال اسدیون هدلی و الیوت آبرامز در شورای امنیت ملی، روی این موضوع کار نمی کنند. عدم دخالت آبرامز و سکوت سازمان های طرفدار اسرائیل در ایالات متحده درباره کنفرانس نشان می دهد که رایس در پی وادار کردن اسرائیل به پذیرش راه حلی سریع نیست.
طی گفت وگوهای استراتژیک ایالات متحده-اسرائیل در هشتم ماه نوامبر، مقامات اسرائیلی برای تعدیل محدودیت های امنیتی در مورد فلسطینیان تحت فشار ایالات متحده قرار نگرفتند. در شرایطی دیگر نیز محتمل است که این کنفرانس پیش درآمدی برای یک کنفرانس و توافق دیگر در سال 2008 باشد. ولی مقامات ایالات متحده نگران آنند که این کار گویای ضعف سیاسی ایالات متحده باشد.
اما در مجموع می توان پیش بینی کرد که کنفرانس آناپولیس به نتیجه روشنی نخواهد رسید، موضوعاتی که برای به نتیجه رسیدن تلاش انجام شود فهرست بلندبالایی را تشکیل می دهد و مذاکراتی که برای تدارک دیدن گردهمایی آناپولیس انجام گرفت بسیار با دشواری انجام گرفت.
نتیجه کنفرانس باید کشوری به نام فلسطین باشد که به شهروندانش احساس عدالت و آزادی، امنیت بدهد. نوشتن چنین جمله ای روی کاغذ آسان است اما به نتیجه رساندن آن در عمل خیلی سخت تر. علت این است که مردم هر دو طرف احساس می کنند اگر دشمن آنها برنده شود، آنها باخته اند.
این روزها همه از نیاز به وجود کشور فلسطینی صحبت می کنند، سوال این است که چه نوع کشوری؟ اگر این کشور حاکمیت ملی نداشته باشد، از لحاظ ارضی متحد نباشد و از لحاظ اقتصادی و سیاسی قابل دوام نباشد نه برای فلسطینی ها و نه دیگران صلحی در کار نخواهد بود. اسرائیل باید از بخش اعظم زمین هایی که از زمان جنگ 1967 خاورمیانه در کرانه باختری اشغال کرده است خارج شود که این یعنی تخلیه شهرک های یهودی نشین.
اسرائیل همچنین باید امتیازات ملموس و جدی در بیت المقدس بدهد و به فلسطینی ها حق حاکمیت نه فقط بر اردوگاه های پناهندگان و حومه های عرب نشین در شمال شرق شهر بدهد، بلکه در مکان هایی که به بیت المقدس ویژگی و اهمیت می بخشد، یعنی درست در قلب مکان هایی که برای مسلمانان، مسیحیان و یهودیان مقدس است و در منطقه محصور (دیوار کشیده شده) موسوم به «شهر قدیم» نام دارد حق حاکمیت برای فلسطینیان به رسمیت بشناسد. اما اعضای مجلس رژیم صهیونیستی از قبل لایحه ای با هدف جلوگیری از چنین رویدادی تدوین کرده اند.
حداقل کاری که برای قرار دادن فلسطینی ها پشت سر فرآیند صلح می توان انجام داد این است که اسرائیل رفت و آمد آزادانه در کرانه باختری را برای آنها راحت تر کند و از تخصیص زمین های آنها به شهرک سازی برای یهودیان دست بردارد. اما به موفقیت رساندن گردهمایی آناپولیس و مذاکراتی که فرض می شود پس از آن ادامه خواهد یافت، غیرممکن به نظر می رسد.
چرا که مهمترین طرف فلسطینی یعنی حماس که بیشترین آراء فلسطینیان را در همه پرسی بدست آورد در این کنفرانس حضور ندارد و علاوه بر آن دو طرف هم چندان آمادگی برای عمل به مطالبات طرف مقابل ندارند و حتی اگر آمادگی و توان پرداخت بهای صلح را داشته باشند - که مسلم نیست - خیلی چیزها می تواند به خطا برود. نمایش آناپولیس، پایان خوشی برای کارگردان آن- آمریکا - نخواهد داشت.
سردبیری: شماره صفحه سند در اصل سند هم موجود نمی‌باشد.