«جوان» بررسی می‌کند (بخش اول)

على محمد نائینى / استاد دانشگاه
سپاه پاسداران به مثابه بخشی از هویت انقلاب اسلامی برای پاسداری و دفاع همه جانبه از اهداف، ‌ دستاوردها و عناصر اصلی تشکیل دهنده انقلاب از جایگاهی ویژه برخوردار است. این نهاد مقدس با تدبیر هوشمندانه حضرت امام رضوان الله علیه، ‌ بنیانگذار جمهوری اسلامی تشکیل و با مشی دینی، ‌ انقلابی و مردمی وارد صحنه‌های مختلف دفاع از انقلاب اسلامی شد. از این‌رو، ‌ سپاه پاسداران از رسالت و ساختاری منعطف، ‌ فراگیر، ‌ با گستره عملیاتی وسیع و همه‌جانبه برای پاسداری و نگهبانی از عناصر و وجوه اصلی تشکیل‌دهنده انقلاب اسلامی برخوردار است. بر این اساس، ‌ سپاه مأموریت و گستره عملیاتی خود را با توجه به تحول در رویکردها و طرح‌های دشمن، ‌ تغییر شرایط محیطی و تهدیدات پیش روی جمهوری اسلامی ‌ تبیین کرده است. تحول در بعد نگرشی و رفتاری در صحنه جامعه، ‌ تهاجم گسترده فرهنگی- سیاسی دشمنان در قلمرو مبانی دینی، ‌ فکری و الگوهای رفتاری جامعه، ‌ رسالت و مأموریت‌های مقابله با تهدیدات نرم دشمن را در شرایط کنونی توسط سپاه، ‌ در سطح کشور و جامعه جدی تر کرده است. بررسی مبانی مأموریت سپاه در مقابله با تهدیدات نرم و ابعاد آن، ‌ می‌تواند در دستیابی به رویکردی مشترک نسبت به مأموریت یاد شده مفید باشد. در این مقاله تلاش شده مبانی مأموریت مقابله با تهدیدات نرم به ویژه تهدیدات فرهنگی در سپاه، ‌ با بهره‌گیری از تدابیر و بیانات حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری (مدظله العالی)، ‌ قانون اساسی جمهوری اسلامی، ‌ چشم‌انداز و مأموریت‌های مصوب سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دکترین جنگ نرم دشمن‌ مورد بررسی قرار گیرد.
رسالت و بیانیه مأموریت، ‌ فلسفه ظهور یا دلیل اصلی وجود و بقا و کارکردهای اساسی یک پدیده یا سازمان را تبیین می‌کند. به عبارت دیگر رسالت و بیانیه مأموریت، ‌ تبیین کننده این است که یک پدیده با چه هدفی ظهور کرده است و برای تحقق آن هدف در چه مسیری باید حرکت کند و از چه راه‌هایی باید احتراز جوید و با چه کارکردها و وظایفی از دیگر سازمان‌ها متمایز می‌شود. بنابراین رسالت هر سازمان، ‌ همراه با وظایف اساسی آن، ‌ دلیل وجود و توجیه اجتماعی ناظر بر حیات آن را مشخص می‌کند. تشخیص و رسالت تبیین مأموریت و آرمان برای سازمان‌ها نخستین گام در برنامه‌ریزی‌های راهبردی است. بنابراین ‌ نخستین‌ مسؤولیت برنامه‌ریزان راهبردی آن است که رسالت و بیانیه مأموریت سازمان را به شیوه‌ای روشن، ‌ بدون ابهام و قابل درک تبیین کنند. از ابتدای پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران، ‌ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بر اساس دریافت‌های برگرفته از تهدیدات و با یک برنامه ریزی راهبردی مشخص با رهنمود حضرت امام خمینی(رضوان الله علیه) بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی ایران تشکیل شد و با سرعت و هوشمندی لازم در عرصه‌های مختلف مورد نیاز انقلاب حضور یافت و کارآمدی خود را به اثبات رسانید. این نقش، ‌ در پاسخ به نگرانی‌ها و چالش‌های امنیتی در حوزه‌های نظامی، ‌ سیاسی، ‌ فرهنگی برای حفظ نظام و پاسداری از دستاوردهای انقلاب اسلامی چشمگیر بود و با وجود عدم تبیین و تعریف دقیق جایگاه، ‌ کارکرد و وظایف همه جانبه سپاه در ساختار سیاسی کشور و قانونمندی ابعاد مختلف آن، ‌ در سال‌های نخست پیروزی انقلاب این نقش غیر قابل حذف بوده است.
یکی از وظایفی که همواره سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ‌ از آغاز برای خود به رسمیت شناخته و از جمله وجوه دفاع از انقلاب اسلامی به شمار می‌آید، ‌ دفاع فرهنگی و سیاسی از انقلاب اسلامی و ارزش‌های آن است. از ابتدای انقلاب اسلامی، ‌ به دلیل ضعف دستگاه‌های فرهنگی و تبلیغی کشور و هجوم همه جانبه به مبانی فرهنگی و سیاسی نظام جمهوری اسلامی، ‌ حضور سپاه در فعالیت‌های فرهنگی و مقابله با تهدیدات نرم علاوه بر دفاع نظامی و امنیتی در حد ضرورت وجود داشته است. اما نفس چنین مأموریتی و ابعاد آن برای فرماندهان سپاه و کارگزاران نظام جمهوری اسلامی همواره مورد اختلاف بوده، ‌ یا دستکم برداشت‌ها و رویکردهایی متفاوت تاکنون وجود داشته است. از جمله مواردی که مانع از تبیین ابعاد مأموریت دفاع فرهنگی- سیاسی سپاه از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن یا مقابله با تهدیدات نرم شده، ‌ مقایسه سپاه با سایر نیروهای مسلح، ‌ توسعه گسترده و قابل توجه سازمان رزم سپاه در دوران دفاع مقدس و غلبه رویکرد نظامی در این دوران به اقتضای شرایط محیطی و زمان است. همچنین با وجود مجموعه ای از سازمان‌ها و مراکز فرهنگی مسؤول (دولتی و غیر دولتی) و برخوردار از مأموریت، ‌ وظایف و ردیف‌های بودجه مشخص در برنامه سالانه کشور، ‌ کارکرد فرهنگی سپاه هیچگاه به رغم عملکرد قابل توجه، ‌ اثربخش و فراگیر آن، ‌ به صورت رسمی و قانونمند معرفی و شناخته نشده است. مجموعه موارد یاد شده موجب شده مأموریت فرهنگی به صورت خاص و مأموریت مقابله با تهدیدات نرم به صورت عام در سپاه و در کشور مورد خدشه قرار گرفته‌ یا با نگاه و نگرش‌های مختلف مواجه شود.