رزمایش ناتو در گرجستان؛ واکنش مسکو

نویسنده: اولگ نیکی‌فوروف
روزنامة «نی‌زاوی‌سی‌مایا گازی‌یتا»
از شش می تا یک ژوئن در خاک گرجستان رزمایش ناتو زیر عنوان"Cooperative Longbow 09" برگزار خواهد شد. هرچند روسیه از مقامات ناتو تقاضای اعزام ناظران خود را در این مانور کرده، اما تا کنون فقط پاسخ مثبت شفاهی دریافت کرده است. با توجه به پیچیدگی‌های منطقه‌، پس از اعلام آمادگی ناتو برای برگزاری این مانور گمانه‌زنی‌های بسیاری در محافل دیپلماتیک و رسانه‌ای در خصوص چگونگی این تحول و نحوة واکنش روسیه آغاز شد.در واقع دو رزمایش پیشبینی شده که در پایگاه نظامی گرجستان در «وازیانی» واقع در نزدیکی تفلیس برگزار خواهد شد، که در آستانه حمله گرجستان به آستیای جنوبی، در همین منطقه مرحله پایانی رزمایش مشترک آمریکا و گرجستان زیر عنوان «پاسخ مناسب- 2008» برگزار شده بود. همین امر که این رزمایش در گرجستان با مشارکت نظامیان 18 کشور و از جمله متحدان روسیه در سازمان پیمان امنیت ‌جمعی (ارمنستان و قزاقستان) برگزار می‌شود، می‌تواند به عنوان موفقیت بزرگ آن دسته از سیاستمداران غرب تلقی شود که روسیه را به عنوان حریف بالقوه تلقی می‌کنند.
قطع‌‌نظر از ادعاهای غرب، این رزمایش ناظر بر برگزاری عملیات بین المللی صلح است. پرواضح است که عدم حضور روسیه در این رزمایش بدان معناست که هدف اصلی این مانور، جمهوری‌های اوستیای جنوبی و آبخازیا هستند که به تازگی استقلال خود را از گرجستان اعلام کرده و حتی خود روسیه است. گریگول واشادزه، وزیر امور خارجه گرجستان این واقعیت را پنهان نکرده است. به گزارش بی‌بی‌سی؛ وی با اشاره به این که این عملیات نوعی نمایش و هشدار است، مسکو، سوخومی و تسخینوالی را مخاطبین این هشدار دانسته است. حد‌اقل سه موضوع مرتبط با این مانور اسباب نگرانی و ناراحتی سیاستمداران روس را فراهم آورده است. اولاً، مسکو نتوانست دولت میخاییل ساکاش‌ویلی را منزوی کند، به این نحو که برگزاری این رزمایش به معنی حمایت کامل غرب از دولت او است.
بر خلاف ادعاهای مخالفان گرجی، غرب حاضر نیست رئیس جمهور فعلی گرجستان را قربانی کند و او را از دست بدهد. در هر حال، سیاست فعلی ساکاش‌ویلی مبنی بر همگرایی کامل با نظام سیاسی و اقتصادی غرب در راستای منافع کشورهای غربی است. ثانیاً، شرکت احتمالی متحدان روسیه در حوزة «سی‌آی‌اس» از جمله ارمنستان و قزاقستان در این رزمایش باعث تفکر و تأمل درباره پایداری اتحادیه جدید سیاسی و نظامی-اقتصادی جمهوری‌های شوروی سابق می‌شود که مسکو بر تحکیم آن تأکید دارد. بالاخره این رزمایش به کاهش سطح تنش‌ها در منطقه قفقاز جنوبی کمک نمی‌کند، و بالعکس مزیدی بر تشدید تنش‌ها است. اما سئوال اینجاست که آیا روسیه چاره‌ای جز پذیرش برگزاری این رزمایش و حضور نیروهای ناتو در مرزهای جنوبی خود دارد؟ به نظر می‌رسد، روسیه می‌تواند در این رزمایش شرکت کند، زیرا ناتو از همان ابتدای اعلام برگزای این مانور، مسکو را برای شرکت در آن دعوت کرد، تا به آن بفهماند که که این رزمایش جنبة ضد‌روسی ندارد.بعید نیست که ستاد ناتو که با ارسال دعوت‌نامه به مسکو اقدام کرده، از قبل پاسخ منفی مسکو را پیشبینی نکرده باشد. آن‌ها می دانند که سیاست و رویکرد کرملین بسیار ساده و در عین حال انعطاف‌ناپذیر است و سیاستمداران روس همچنان با ذهنیت جنگ‌ سردی تصمیم‌گیری می‌کنند. فرض کنیم که روسیه این دعوت را پذیرفته و نظامیان خود را به تفلیس اعزام می‌کرد.
عواقب در این صورت، تبعات این اقدام برای ساکاش‌ویلی فاجعه‌بار بود. این اقدام مسکو، حتی می‌توانست گرجستان را از برگزاری این رزمایش در خاک خود منصرف کند. زیرا در این صورت جنبه ضد‌روسی رزمایش که انگیزه اساسی گرجی‌هاست، از بین می‌رفت. شرکت نظامیان روس در برنامه‌ریزی این رزمایش می‌توانست خود گرجستان را به عنوان هدف عملیات ایجاد صلح‌ معرفی کند. در این صورت جنبه سیاسی رزمایش به طور کامل معکوس می شد. موضوع دعوت از مسکو برای شرکت در این رزمایش آخرین بار در سخنان جیمز آپاتورای، سخنگوی رسمی ناتو اعلام شد. در سوی مقابل، همین امر که مسکو در آخرین لحظه خواهان دریافت دعوت رسمی برای ناظران نظامی خود شد، نشان می دهد که وزارت امور خارجه روسیه گزینه‌های مختلف این مساله را تشخیص می دهد. اگر روسیه به هر شکل ممکن بتواند در مانور ناتو در گرجستان حضور یابد، بدون شک از شدت تبلیغات ضد‌روسی در این کشور و همچنین در اردوگاه غرب کاسته شده، فعالیت نظامیان گرجی در نزدیکی مرزهای روسیه کاهش می‌یابد و فشارها بر ساکاش‌ویلی افزایش خواهد یافت.