تکنولوژی جدای از فرهنگ نیست

* جناب آقای ابراهیمی با توجه به روند رو به رشد فناوری ارتباطات و اطلاعات در جهان، گسترش این فناوری در کشورمان ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟
** همان طور که می دانید ایران از فروردین 73 وارد شبکه اینترنت شد و در آن زمان طرحی به تصویب رسید که تلاشی برای ایجاد فرآیندی ساخته شده و در عین همسویی اهداف اجرایی روشن و تبیین شده ای در سطح کشور بود. این طرح به نام طرح توسعه کاربری فناوری ارتباطات و اطلاعات ( تکفا ) نام گرفت. که با همکاری شورای عالی اطلاع رسانی، وزارت پست سابق، سازمان مدیریت آن زمان چارچوب نظری آن منطبق با برنامه های بین المللی بود و ده هدف را دنبال می کرد که بعضی از اهداف آن عبارت بودند از :
ارتقاء و کارایی خدمات، تشویق و گسترش مشارکت الکترونیکی مردم، تقویت نشر اطلاعات، ایجاد فرصتهای شغلی ارزش افزا، دسترسی سریع مردم بهاطلاعات، گسترش سواد دیجیتالی، گسترش زیر ساخت های نوین، گسترش فرهنگ ملی و خط فارسی در محیط دیجیتال .
هدف نهایی این طرح آماده سازی بستر تکنولوژی برای حضور همه جانبه در عصر ارتباطات به منظور نیل به توسعه فرهنگی، اقتصادی و توسعه اجتماعی فرصت ها در جهت تحرک بخش خصوصی به عنوان محور کلیدی، ایجاد زیر ساخت ها و سطح دسترسی مناسب به اطلاعات انبوه و تولید و ساماندهی محتوا و اطلاعات الکترونیکی کشور که تحت عنوان طرح ( تسما ) در سال 85 به تصویب رسید. طرح اولی ظاهرا با شکست مواجه شده بود و به خاطر همین در پی این بودند محتوایی که وارد چرخه اینترنتی میشود را ساماندهی کنند. به همین دلیل تکفا نیمه کاره رها شد و طرحی که از سال 85 تقریبا پی ریزی شده و هنوز کاملااجرایی نشده تسما است.
* شما گفتید زیر ساخت ها به بلوغ کامل نرسیده چگونه می توان زیر ساخت ها را به بلوغ کامل رسانده و این طرح را به طور کامل پیاده کرد؟
** همان طور که می دانید زیر ساخت های IT شامل سه بخش اصلی سخت افزار، نرم افزار و شبکه هستند. در بخش سخت افزار ما با مشکل عمده ای مواجه هستیم، از جمله مشکلات ما تولید سخت افزار هایی است که برای شبکه ها کارایی داشته باشند. مثلاما هنوز سرورهای بزرگی که بتوان از آن برای سایتهای بزرگ ملی استفاده کرد را نداریم. در بخش نرمافزارها هنوز از سیستم عاملی استفاده می کنیم که به جرات می توان گفت حق کپی رایت آن پرداخت نشده است. ویندوز مهمترین سیستم عاملی است که در ایران از آن استفاده می شود. به ندرت ویندوز اورجینال یا رجیستر شده را شما می توانید پیدا کنید و این نشان می دهد که ما در سطح ملی نتوانسته ایم کار مثبتی انجام دهیم. گرچه دانشگاه های ما به دنبال این هستند که بتوانند یک سیستم عاملی را طراحی کنند که بتوان در شبکه های ملی آن را مورد استفاده قرار داد. هنوز طراحی آن سیستم ها تمام نشده، در مراحل اولیه هستیم و به نتیجه نرسیده است. شبکه ها هم هنوز وابسته به خارج از کشور هستند. اکثر شبکههای ما، در خارج از کشور هستند. تعدادی که در داخل کشور داریم بسیار محدودند و ضریب اطمینان آنها بسیار پایین است که هر چند وقت یکبار با مشکل مواجه می شوند .
* جایگاه رسانه های الکترونیک در رشد فناوری ارتباطات و اطلاعات کجاست؟
** رسانه های نوین و الکترونیک خود معلول فناوری ارتباطات و اطلاعات هستند. مثلاPODCAST را بگذاریم، فضای وبلاگ را با صوت و آهنگ پر می کند و خود محصول دیجیتال شده صداست که می توان آن را در وب استفاده کرد.
اگر بخواهیم بگوییم رسانه های الکترونیک چقدر از فضای جدید استفاده می کنند که این امر درست است. کلید پیشرفت در فناوری وابسته به تفکیک پذیری فناوری در زندگی است.
عصر اطلاعات که در آغاز هزاره سوم و پایان دهه 90 شروع شد زمینه را برای افزایش فناوری های جدید فراهم کرد.
گره خوردگی ابزار ارتباطی و اطلاعاتی در این دوره به طرز غیر قابل باور ضمن توسعه درونی بر پیشرفت دیگری نیز تاثیر گذار است، به گونه ای که فناوری ارتباطی در خدمت سیستم اطلاعاتی قرار گرفت، اینترنت بزرگترین مولود گره خوردگی ابزارهای اطلاعاتی است. اینترنت خود مهمترین شاخص توسعه است.
* معضلات و مشکلات IT در ایران موضوع این مصاحبه نیست و ماهم بسیاری از این مشکلات را می دانیم اما آیا حرکتی در سطح کلان برای رفع این مشکلات انجام می شود؟
** همان طور که در سوال قبلی هم گفتم در سه سطح سخت افزار، نرم افزار و شبکه می توان به آن پرداخت. اکنون که برنامه پنجم توسعه می خواهد اجرا شود ، به IT توجه نشده و هیچ تبصره و بندی برای آن در نظر گرفته نشده است. در برنامه توسعه پنجم هم هیچ جایگاهی برای آن در نظر گرفته نشد و تعریف نشد .و صاحب نظران به دنبال این هستند که این بحث را وارد برنامه پنجم کنند.
* آقای ابراهیمی، از آنجایی که رسانه الکترونیک، جدای از مباحث تکنولوژیک نیازمند مباحث فرهنگی نیز می باشد آیا بسته فرهنگی لازم برای استفاده از رسانه های الکترونیک وجود دارد؟
** اصولاورود هر ابزار رسانه ای به کشور ابتدا با تردید مصرف کننده مواجه شده است. ورود رادیو تلویزیون حتی عکس با تردید مصرف کننده مواجه بودند و مردم در ابتدا استقبال مناسبی از آنها نداشتند.
رسانه های جدید از یک سو با ایجاد بستر نشر آسان و گسترده محتوا و تعامل دوسویه نافذ و فراگیر هستند در مقیاس جهانی ما فرصتی استثنایی برای نشر فرهنگ ایران پدید آورده، ما می توانیم از یک سو از این رسانه ها استفاده کنیم و فرهنگ خود را گسترش دهیم ولی از سوی دیگر فرهنگ ملی ما با سیل عظیم فرهنگ و محتوای بیگانه مواجه است. در این زمینه کارهایی انجام شده است، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با ایجاد مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه های دیجیتال، سعی کرده فضای دیجیتالی را دسته بندی و ساماندهی کند .
* شما گفتید هر وسیله ای که وارد کشور می شود از همان ابتدا با تردید مصرف کننده مواجه می شود حتی رادیو و تلویزیون. چگونه می توان این تردید را از بین برد و اعتماد و اطمینان لازم را در مصرفکننده ایجاد کرد و او را متقاعد ساخت تا از محصولات به نحوی که فرهنگ و ارزش های ملی و مذهبی مان زیر سوال نرود، استفاده کند و به این طریق مانع نفوذ فرهنگ غربی در فرهنگ بومی و ملی خود شویم؟
** هر رسانه ای، هر ابزار و تکنولوژی که وارد می شود لاجرم فرهنگ آن هم همراه با کالایا محصول وارد می شود و جدای از هم نیستند. تنها کاری که ما میتوانیم انجام دهیم این است که آنها را بومی کنیم. فرهنگ هر تکنولوژی با خود تکنولوژی همراه است. ما می توانیم زمینه استفاده صحیح آن را در کشور با استفاده از آموزش رسانه ای و ... به مردم بیاموزیم. تکنولوژی جدای از فرهنگ نیست و می شود راه صحیح آن را به مردم آموخت .
* گاهی می خواهیم شیوه و روشی را به مردم بیاموزیم اما مخاطب اطمینان لازم را ندارد تا به روش پیشنهادی ما عمل کند چون تردید دارد و اطمینان لازم حاصل نشده؛ چگونه می توان تردید مخاطب را از بین برد و اطمینان و اعتماد را جایگزین آن کرد؟
** کاملادرست است. مخاطب اعتمادش به سنت ها بیشتر است. در بحث رسانه ها همیشه مخاطبین ما اعتماد بیشتر را به رسانه های سنتی دارند. همین حالااگر در نظر بگیرید اخبار رادیو، تلویزیون بیشتر مورد وثوق مردم است و مردم بیشتر قبول دارند تا رسانههای جدید مثل سایت های اینترنتی. اگر خبری از تلویزیون پخش شود مردم بهتر آن را می پذیرند تا این که یک خبر را در سایت ببینند. اینکه بتوانیم اعتماد مردم را به رسانه های جدید افزایش دهیم نیاز به زمان بیشتر دارد. ما باید طی پروسه زمانی مردم را به رسانهها و اخباری که آنها منتشر می کنند کم کم عادت دهیم. اگر طی مدت زمان خاصی اخبار سایت ها معتبر باشند، مردم هم گرایش پیدا می کنند و آن اخبار هم می توانند مورد قبول و اطمینان مردم قرار گیرد و گرنه که رسانه های سنتی جای خود را در این زمینه حفظ می کنند.
* با این اوصاف چه تعریفی برای سواد رسانه ای می توان در نظر گرفت و با وجود درصد قابل توجه جوانان در عرصه اجتماع چطور می توان سطح سواد رسانه ای را افزایش داد؟
** همان طور که می دانید واژه سواد رسانه ای اولین بار در سال 1965 توسط مارشال مک لوهان کانادایی اندیشمند ارتباطات، در کتاب “برای درک رسانهها” مطرح و به کار برده شد که البته تعریف دقیقی ارائه نکرد و چنین بیان داشت که: “زمانی که دهکده جهانی فرا رسد باید انسان ها به سواد رسانه ای دست یابند” .اگر بخواهید که تعریف دقیقی از سواد رسانهای به شما بگویم این است که سواد رسانه ای مهارتی است برای درک واقعیت ها و آنچه رسانه ها به مخاطبین خود تزریق می کنند(شناخت کدهای رسانه ها. )
برای افزایش سطح سواد رسانه ای می توانیم از ارائه برنامهها برای مخاطبین خود استفاده کنیم یعنی تشریح برنامه ها برای مخاطبان و تفسیر و نقد برنامه ها و استفاده از تحلیلگران وکارشناسان. در این بحث می توانیم بگوییم که سواد رسانه ای نوعی مهارت برای بهبود زندگی در استفاده از رسانه است.
بومی سازی محتوای رسانه برای فهم بهتر خروجی رسانهها می تواند به ما کمک کند که جوان ها بهتر و بیشتر رسانه های جدید را درک کنند و سواد رسانهای آنها را از این طریق افزایش دهیم. چرا که افراد با سواد رسانه ای در برابر اطلاعات رسانه ای کمتر آسیب پذیرند .
* آینده رسانه های الکترونیک را در جهان و ایران چگونه ارزیابی می کنید؟
** ما در دهه 80 با موضوعی به نام جامعه اطلاعاتی مواجه شدیم و این جامعه اطلاعاتی موردتوجه اندیشمندان، سیاستمداران و جامعه شناسان قرار گرفت. جامعه اطلاعاتی را از جهات گوناگون بررسی کرده اند وجهه فناوری، اقتصادی، فرهنگی که فرصت برای بحث پیرامون این مباحث وجود ندارد ولیکن اگر بخواهیم آینده را از این بعد پیش بینی کنیم ؛ می توانیم بگوییم که حدود بیست سال آینده روزنامه های الکترونیک کاملاجایگزین روزنامههای چاپی خواهد شد، خبرهای تازه، اطلاعات عمومی ،آگهی ها وارد رسانه های آن لاین میشوند و بخش های زنده در این رسانه ها به قدری فراگیر می شوند که دیگر جایی برای روزنامه های چاپی نخواهد ماند، ممکن است این نگرانی پیش آید که، افرادی که در رسانه های چاپی اشتغال دارند چه سرنوشتی خواهد داشت. بهترین گزارشگران خبری، سردبیران، طراحان خبری به سوی نشر الکترونیک پیش می روند و هر سر دبیر می تواند خبرهای سرویس جهانی را مانیتور کند و اخبار را به طور زنده و آن لاین رصد کند .
* نقش دانشگاه ها و مراکز آموزشی در ترویج رسانه های الکترونیک چیست؟
** در کنار رسانه ها، مراکز آموزشی نقش مهمی در این زمینه دارند. از طریق آموزش های تخصصی و ارتقای دانش حرفه ای، توسعه فضا وامکانات سخت افزاری و نرم افزاری، جذب دانشجویان مستعد، برگزاری نشست ها وسمینارهای تخصصی، کارگروه های تخصصی می تواند در ترویج رسانههای الکترونیک کمک کند. تجربه ای که من در دانشگاه ها داشتم نشان داده که دانشجوها بسیار به این حوزه علاقمند هستند و ما اگر بتوانیم امکانات مناسبی در اختیارشان قرار دهیم می توانند رشد کنند. اگر شما سایت ها و وبلاگ های مختلف را بررسی کنید ملاحظه خواهید کرد که اکثر این وبلاگ ها را دانشجویان راه اندازی و اداره میکنند. من کمتر وبلاگی را دیده ام که غیر دانشجویی باشد. اکثر وبلاگ نویسان دانشجویانی هستند که در زمینه علمی، فرهنگی، اقتصادی و ... اطلاعات خود را به صورت فردی و گروهی از این طریق نشر می دهند که استفاده درست و خوبی از رسانه الکترونیک شده است.
* پس شما تجربیات فعلی در این عرصه را مثبت می دانید؟
** بله. کاملا! جوانان ما بسیار علاقه مندند. کشور ما در حال حاضر جزء ده کشوری است که در زمینه وبلاگ فعال است یعنی وبلاگ هایی که در کشور تولید می شوند یک سیر صعودی دارند و ما جزء چند کشور اول در این زمینه هستیم.
* نزدیک ایام انتخابات ریاست جمهوری هستیم، آیا رسانه های الکترونیک می توانند نقش موثر خود را در فضای سیاسی ایفا کنند؟
** در زمان های حساس رسانه های الکترونیک رشد سریعتری می توانند داشته باشند. در انتخابات ریاست جمهوری دوره گذشته هم این رسانه ها بسیار مورد توجه کاندیداها بودند و تبلیغات اینترنتی و نظرسنجیهای اینترنتی بسیار موثر بودند. در این دوره هم به نظر من این اتفاق افتاده و خواهد افتاد و احتمالاشاهد مناظره های آن لاین هم خواهیم بود. تبلیغات اینترنتی دوباره اتفاق خواهد افتاد. توجه بیشتر کاندیداها به این بخش معطوف است و از این رسانه استفاده می کنند.
چون می دانند مخاطب رسانههای جدیدی مثل اینترنت، جوانان هستند و از این طریق می توانند آنها را تحت تاثیر قرار دهند و آرای مورد نیاز را به سمت خود بکشانند.
* باتشکر از وقتی که در اختیار ما قرار دادید.
** من هم متشکرم.