ایران مملو از گاندی‌ها و تاچرهاست

* خانم طالقانی لطفاً از بحث پرجنجال «رجال» بگویید و اینکه اظهارنظر اخیر سخنگوی شورای نگهبان مبنی بر اینکه واژه رجال سیاسی، زنان فرهیخته را هم دربرمی گیرد چه تاثیری بر انتخابات پیش رو خواهد داشت؟
** بهتر است این موضوع را با مقدمه یی مطرح کنم. تا جایی که من اطلاع دارم پس از پیروزی انقلاب آقای حسن حبیبی از جانب امام ماموریت پیدا کرده بود که پیش نویس قانون اساسی را تهیه کند. او با استفاده از قانون اساسی بعضی از کشورها از جمله فرانسه پیش نویسی را تهیه کرد که مورد بررسی مرحوم آیت الله طالقانی و چند تن از حقوقدانان قرار گرفت و سپس به شورای انقلاب فرستاده شد تا مورد بحث قرار گیرد. نظر مرحوم طالقانی درباره ماده مربوط به شرایط رئیس جمهور (اصل 115) این بود که دو شرط «مرد بودن» و «شیعه بودن» گفته نشده و چنین نیست که اگر کسی واجد شرایط باشد به خاطر نداشتن این دو شرط از شرکت در انتخابات یا انتخاب شدن محروم شود. امام هم فرمودند قانون اساسی مشکل شرعی ندارد و همین گونه باید به رای گذاشته شود. اما همزمان اختلافاتی به وجود آمد. آیت الله گلپایگانی تاکید کردند شرایط مرد و شیعه بودن رئیس جمهور باید به اصل 115 اضافه شود و من اگر شیخ فضل الله نوری این انقلاب هم بشوم، تا پای جان از اضافه شدن این شروط به قانون حمایت خواهم کرد. امام هم فرمودند که نظر ایشان هم باید لحاظ شود. سپس مجلس خبرگان قانون اساسی تشکیل شد و پیش نویس قانون اساسی مورد بررسی قرار گرفت. با مطرح شدن بحث «رجال» در قانون خانم گرجی در مجلس در مخالفت با این مساله سخنرانی کردند. با صحبت های مخالف و موافق و درگیری هایی که پیش آمد، آقایان تصمیم گرفتند از واژه رجال استفاده کنند. در واقع رجال برای موافقان معنی مرد می دهد درحالی که رجال کلمه عربی است و در متن فارسی به صورت اصطلاحی معنی می شود در واقع جمع زن و مرد است و صرفاً به معنی مردان نیست. شهید بهشتی هم در مصاحبه یی که درباره اصل 115 قانون اساسی داشتند، منظور از رجال را فرهیختگان و شخصیت های سیاسی و اجتماعی عنوان کردند و نه صرفاً مردان. شاید هم عده یی به ایشان اعتراض کردند اما آنچه مسلم است اینکه شورای نگهبان در این باره سکوت کرد. به همین دلیل من تصمیم گرفتم کار پژوهشی انجام دهم. آیات قرآن را بررسی کردم و دیدم هر جا که در قرآن صحبت از رجال شده با توجه به قرینه آن صحبت از نوع بشر بوده. در واقع این جمع رجال از باب تغلیب است، یعنی اگر یک میلیون زن و یک مرد باشند ضمیر جمع به صورت مذکر می آید. در بیشتر زبان های دنیا هم همین طور است و این مختص عربی نیست. مرحوم علامه طباطبایی نیز در تفسیر سوره اعراف در کتاب «المیزان» به همین نکته اشاره کرده اند چون در آیه یی که بهشتی ها و جهنمی ها گفت وگو می کنند نمی شود همه بهشتی ها و جهنمی ها مرد باشند. تلاش ما در تمام این مدت این بوده که این موضوع را اثبات کنیم که منظور از رجال مردان و زنان فعال سیاسی و اجتماعی هستند.
هدف من از کاندیدا شدن تاکید بر این مهم بوده و منظورم این نبوده که من توانایی اداره کشور را دارم. اگرچه با توجه به این وضعی که کشور توسط مردان اداره می شود ما بسیار بهتر می توانیم از پس این مسوولیت برآییم.
گفته می شود در صورت عدم تغییر رویه رئیس جمهور حمله اسرائیل به ایران قطعی است. قطعاً حمله اسرائیل به ایران جنگ خاورمیانه را به دنبال خواهد داشت. کشور را نمی توان با چهار کلمه شعار اداره کرد. ما خودمان همین شعارها را اول انقلاب می دادیم اما الان 30 سال گذشته و شرایط تغییر کرده است. اگر رئیس جمهوری نتواند شرایط زمانی و مکانی را تشخیص دهد و به خواسته های مردمی که انتخابش کرده اند، توجه نکند صلاحیت ریاست جمهوری ندارد. وقتی شرایط چنین است چه اشکالی دارد یک خانم با درایت زمام امور را به دست گیرد؟ مگر خانم تاچر نبود که انگلیس را از وضعیت اقتصادی فلاکت بار نجات داد و مگر خانم گاندی ملت بزرگ هند را رهبری نکرد؟ زنانی از این دست در دنیا بسیار داریم. ما درایت را به جنسیت منوط نمی کنیم. هر انسانی، مرد، زن یا خواجه که درایت و تدبیر و اطلاعات و انگیزه خدمت او ثابت شده باشد باید بتواند انتخاب شود و البته با رسیدن به قدرت مورد پرسش هم قرار گیرد و پاسخگو باشد. یکی از مشکلات مملکت ما این است که رئیس جمهور ما پاسخگو نیست و نمی گوید بودجه های میلیاردی را چه کرده است. حتی من شنیده ام به استانداری پول می دهند که بین مردم پخش کند. نمی شود تا ابد با این اقدامات پوپولیستی مردم را فریب داد. مردم ما فهمیده هستند، رسیدگی به محرومان، هدر دادن سرمایه ملی نیست، آیا جور بدبختی هایی که با چنین کارهایی به وجود می آید را باید مردم و رئیس جمهورهای آینده بکشند؟
من خدمت آیت الله منتظری هم عرض کردم آیا وقتی مردی توانا برای اداره کشور پیدا نمی شود و اگر زنانی توانا بودند باید به دلیل جنس زن بودن کنار بروند و مردی که ناتوان است زمام امور را به دست گیرد؟ به همین دلیل من می خواستم تکلیف رجال را مشخص کنم.
* خانم طالقانی، شما تا به حال چند بار کاندیدای ریاست جمهوری شده اید؟
** فکر می کنم دو بار کاندیدای ریاست جمهوری شدم اما سال های متوالی کاندیدای شرکت در انتخابات مجلس و شوراهای شهر شده ام و همیشه رد صلاحیت شده ام.
* علت این رد صلاحیت چه عنوان شده؟
** هیچ وقت به صورت مشخص جواب نداده اند. یک سری ماده قانونی آورده اند که به نظر من این مواد به خودشان برمی گردد نه به ما.
* ائتلاف جنبش زنان ایران مطالباتی از کاندیداهای ریاست جمهوری دارند که آن را طی بیانیه یی رسماً اعلام کرده اند و خواستار تلاش رئیس جمهور برای پیوستن به کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان و اصلاح قانون اساسی در اصول 19 تا 21 و اصل 115 شده اند. نظر شما در این باره چیست؟
** اصلاح قانون اساسی که به رئیس جمهور ارتباطی ندارد. اما در مورد کنوانسیون که هم اکنون در مجمع تشخیص مصلحت مورد بررسی است، رئیس جمهور می تواند پیشنهاد دهد. اما بخشی هم به قوه قضائیه برمی گردد. من فکر می کنم اگر رئیس جمهور دیگری انتخاب شود شاید با این شرایط که مطالبات زنان روزبه روز افزایش یافته، در این راستا تلاش کند و در پذیرش کنوانسیون تاثیر داشته باشد. من فکر می کنم کنوانسیون با بومی شدن می تواند در کشور ما به اجرا دربیاید.
* منظور شما از بومی شدن چیست؟
** یعنی با توجه به فرهنگ و هویت و مطالبات فعلی ما می تواند تغییراتی بکند. مثلاً در مورد بحث برابری ارث و دیه زنان و مردان در قرآن هم در واقع صحبت از برابری است؛ زن مهریه و نفقه و اجرت المثل و حق شیر و نیمی از ارثیه دارد و مرد ارثیه کامل. یعنی خداوند هم منظورش برابری بوده. اما این اجرا نمی شود. اخیراً در مصر قانونی تصویب شده که پدر می تواند وصیت کند فرزند دخترش علاوه بر یک دوم ارث، یک سوم ارث او را ببرد که در واقع می شود همان برابری ارث. چنین راه حل هایی را ما نیز می توانیم در کشورمان اجرا کنیم. با این شرایط می شود به کنوانسیون هم پیوست که در آینده شرایط به گونه یی است و حاکمیت هم مجبور خواهد شد کنوانسیون رفع تمام اشکال تبعیض علیه زنان را بپذیرد.
* خانم طالقانی کارشناسان درباره اصول 19 تا 21 قانون اساسی می گویند که در این اصول صحبت از حقوق برابر زن و مرد شده اما مشروط شده به حفظ موازین شرعی و با وجود این تبصره هر کسی می تواند تفسیر خود را از موازین شرعی داشته باشد و نابرابری ها از همین جا به وجود می آید. نظر شما در این باره چیست؟
** همین طور است. در خیلی موارد برابری زن و مرد مشروط شده به آیین نامه دولت یا موازین شرعی و ما الی ماشاءالله موازین شرعی داریم و آقایان می خواهند نظر خودشان را بر دیگر نظرات غلبه دهند. باید جریاناتی که دلسوز این مملکت و دین هستند و صرفاً به دنبال گروه و دسته خود نیستند قوانینی را به تصویب برسانند که جامعیت داشته باشد. گام بعدی هم بسترسازی است. متاسفانه در آموزش و پرورش و صدا و سیما فرهنگ سازی نمی شود. رسانه ها باید جامعه را آماده کنند برای اینکه همه حقوق یکدیگر را رعایت کنند. همه قوانین را بشناسند و اجرا کنند.
* آیا صحبت شما در مورد بومی کردن کنوانسیون همین شائبه را به وجود نمی آورد؟
** ما احتیاج داریم که قبل از هر چیز جامعه مدنی داشته باشیم. در جامعه مدنی گفت وگو صورت می گیرد. باید گفت وگو کنند، کارهای آماری دقیق انجام دهند و به صورت کاملاً علمی تصمیم بگیرند که وضع چه قانونی برای این جامعه بهتر است و جامعه را به سوی سلامتی و توسعه آن هم توسعه پایدار سوق می دهد.
* شما پیشتر پیشنهاد ایجاد وزارتخانه زنان را داده اید. لطفاً درباره طرح کلی که در این باره در ذهن تان است توضیح دهید.
** الان ما مرکز امور زنان داریم اما پاسخگو نیست. این مرکز بودجه می گیرد و برای خیریه ها و عفاف و مسائلی از این دست خرج می کند اما پاسخگو نیستند. اما اگر این مرکز تبدیل به وزارتخانه شود و وزیر داشته باشد، وزیر مجبور به پاسخگویی خواهد بود. بودجه ها را هم باید برای برقراری «برابری حقوق زن و مرد» خرج کند. بر کلمه برابری تاکید می کنم و منظورم عین هم بودن نیست.
* خانم طالقانی شما مشخصاً به چه دلیلی کاندیدا می شوید؟
** البته بنده این دوره کاندیدا نمی شوم و دلیل آن را توضیح خواهم داد. سال 76 آقای جنتی اعلام کردند 9 زن کاندیدای ریاست جمهوری شدند که یکی انصراف داده و هشت تای دیگر جزء رجال سیاسی نبوده اند. دوره قبل هم آقای الهام گفتند منظور از رجال صرفاً مردها نیستند. الان هم آقای کدخدایی یک تعارف سیاسی کرده اند و حالا که قرار است زن ها که نیمی از جامعه هستند پای صندوق های رای بیایند، گفته اند منعی برای کاندیداتوری زنان وجود ندارد. و حتماً اگر زنی کاندیدا شود، خواهند گفت رجل سیاسی نبوده و رد صلاحیتش خواهند کرد. در این دوره من مشخصاً اعلام کرد ه ام کاندیدا نمی شوم. مهم ترین دلیل من برای شرکت در انتخابات چالش با شورای نگهبان و روشن کردن تکلیف رجال بود که خوشبختانه امروز دولتمردان، شورای نگهبان و جامعه نسبت به این قضیه حساس شده اند. گفتاری در این زمینه شکل گرفته، در این باره مقاله و گزارش نوشته می شود و جنبش زنان هم در این مورد فعال شده است. به نظر می رسد این چالش کم کم دارد به نتیجه می رسد. دلیل اصلی من برای کاندیدا شدن ایجاد موجی پایدار درباره حق زنان برای رئیس جمهور شدن بود و قصدم رئیس جمهور شدن نبود. البته اگر زمانی ببینم کشور در خطر است و به حضور من نیاز هست، ممکن است بیایم اما در شرایط کنونی احساس نمی کنم به حضور من نیاز است. اکنون گفتمان حضور زنان در عرصه انتخابات شکل گرفته و خانم های جوان تر به میدان آمده اند و فعلاً نیازی به حضور من نیست. من به هدفی که داشتم، تقریباً رسیده ام.