قول می‌دهم مسائل گذشته تکرار نشود

مسائل زیادی در ابعاد مختلفی در سطح روابط بین‌الملل وجود دارد. چه در فرمت روابط دو جانبه کشورها و چه در بعد دیپلماسی بین‌المللی در سازمان‌های مختلف بین‌المللی.
در حال حاضر که داریم درخصوص مثلث ایران، روسیه و غرب صحبت می‌کنیم، باید بپذیریم غرب از شکل واحدی برخوردار نیست. بین آمریکای دیروز و امروز تفاوت‌هایی وجود دارد که آقای روحانی نیز در سخنان خود به آن اشاره کردند که دارد تغییراتی نیز در آن پیدا می‌شود. درخصوص اروپا نیز باید بگویم که اکنون اروپا واحدتر شده است و مفهوم اروپای غربی نیز چندان معنی ندارد. زیرا در چارچوب مشترک سازمان اروپایی واحد قرار گرفته‌اند. اما کشورهای اروپایی هم در عین حال درخصوص روابط‌شان با سایر کشورها نظرات خاص خود را دارند. مثلا روابط روسیه و آلمان با روابط روسیه و انگلیس تفاوت بسیار زیادی دارد. ضمن اینکه درخصوص روابط ایران و روسیه با روابط ایران و ایتالیا تفاوت‌های بسیار زیادی وجود دارد.
اما مشترکات زیادی هم بین ایران و روسیه وجود دارد. در واقع از نظر جغرافیایی دو کشور ایران و روسیه، پل‌های استراتژیکی دنیا محسوب می‌شوند. در تاریخ جهان نیز چندین‌بار از پل روسیه و ایران به ارتش‌‌های متحد رفت و آمد کرده‌اند و کشورهای ما را تحت تصرف خود درآورده‌اند. پس واقعا ایران و روسیه به لحاظ جغرافیایی یکی از نقاط مهم دنیاست که به لحاظ سیاسی و اقتصادی نیز مدنظر قرار دارند. به‌خصوص ایران که از نظر سیاسی واقعا جای خاصی را در منطقه دارد. زیرا نسبت به سایر کشورهای دیگر در منطقه ایران، از نظر جمعیت، اقتصادی، نظامی، فکر علمی و... برتر است و تمام دنیا هم این را قبول دارند. البته به غیر از مساحت جغرافیایی که روسیه از ایران بزرگ‌تر است. در شرایط حاضر نیز جایگاه ایران در منطقه تغییر کرده است و عرب‌ها نیز این را به خوبی می‌فهمند. همانطور هم روسیه باز نقش بیشتری ایفا می‌کند و خواهد کرد. بنابراین با این ظرفیت‌های بالقوه و عظیمی که ما داریم، می‌توان ابعاد آن را نام برد.
اکنون مثلث ایران، روسیه و غرب برای هر دو کشور اهمیت خیلی زیادی دارد. در حال حاضر تحولات ایران در اسناد و مدارک رسمی دولت روسیه از سیاست خارجی تا بیانات نخست‌وزیر، وزیر خارجه ما، موضوع مورد بحث است. آن هم به دلیل حدت خاصی که برنامه هسته‌ای ایران دارد. یا فرض کنیم تهدیدات و چالش‌هایی که ایران با آن از سوی غرب مواجه است، روسیه هم موضع‌گیری خیلی مشخصی در برابر آنها دارد. نمونه بارز آن هم بهانه‌های غرب برای فشار وارد آوردن به روسیه از طریق نصب سیستم موشکی در اروپای شرقی است که آن را ارتباط به تهدیدات خیالی از سوی ایران می‌دهند ولی ما همیشه آن را رد می‌کنیم.
یا مذاکرات روسیه با آمریکا را ارتباط می‌دهند به امضا کردن قرارداد جامعی در مورد کاهش و لغو سلاح‌های استراتژیک که این بحث خود یکی از مطالب مهم در نشست‌ها و کنفرانس‌های سازمان ملل متحد درخصوص روسیه و غرب است. البته با توجه به تحلیل آقای روحانی در سخنانشان، هیچ‌وقت روسیه و ایران تابع این فشارهای خارجی نمی‌شوند. بنابراین، این امر خیلی طبیعی است که ما روسیه را به‌عنوان کشوری متعلق به اروپا و آسیا معرفی می‌کنیم که همان پل ارتباطی و اقتصادی و کریدور شمال و جنوب است.
پس روسیه جزو غرب هم هست، فنلاند کشوری در شمال اروپاست که در کریدور شمال و جنوب روسیه می‌تواند از منابع ما استفاده کند و مسیر آن تا اروپای مرکزی نیز در‌آینده گسترده می‌شود. در هر صورت بین روسیه و ایران اختلاف‌نظرهایی هم وجود دارد. اما بین برخی از برخوردهای ما تفاوت زیادی وجود ندارد. ولی جزئیات آن موضع‌گیری‌ها یاتاکتیک گفت‌وگو و دیپلماتیک فرق می‌کند. برخی از مسائلی که از سوی تحلیلگران و رسانه‌های گروهی خیلی بزرگ می‌شوند،‌خیلی جدیت و اهمیت ندارند.
چون باید خوب بفهمیم که در هر مساله بحرانی که باشد، در هر کشوری که روابط یا منافعشان مورد تهدید قرار می‌گیرد، راه‌های مختلفی را هم برای حل کردن آن بحران یا مسائل ایجاد می‌کنند که پیشنهاد حل این مساله می‌تواند متفاوت باشد. ولی اگر مقصد و تمایل و اراده برای حل مساله ناعادلانه حل شود، براساس حقوق بین‌الملل، بدون اینکه استانداردهای بین‌المللی به کار برده شود و بدون اینکه نظر کشور مقتدرتر که ایدئولوژی و راه‌حل‌‌ها را ارائه می‌کند مدنظر قرار گرفته شود، ما راه‌حل‌هایی را پیدا می‌کنیم. البته روسیه از نظر موضع جغرافیایی در سمت اقیانوس منجمد شمالی خیلی به غرب نزدیک است که این امر خود می‌تواند چالش جدی را برای ما به وجود آورد.
در زمینه مساله فلات قاره هم که روسیه از منابع نفت و گاز و... برخوردار است و این خود از مسائل بزرگ در مقابل کل دنیا است. چون به هر حال در کل دنیا به استفاده از انرژی نفت و گاز نیاز دارند و این خود نیز می‌تواند مسائلی را پیش آورد. بنابراین درخصوص این مساله نیز روسیه با غرب در یک شرایط برخورد قرار دارد که من نمی‌گویم نزاع یا بحران. امیدواریم که هیچ‌وقت این بحران انرژی بین روسیه و غرب به وجود نیاید اما نوعی ناسازگاری در نوع برخورد روسیه با غرب وجود دارد. حتی در مورد دریای خزر هم برخوردهای مختلفی بین روسیه و ایران وجود دارد؛ از نظر اکولوژی، جغرافیایی، منابع طبیعی و...
اما نباید مسائل فضا را هم که در آینده چالش‌‌ها و مسائلی را برای ما پیش خواهد آورد نادیده بگیریم. چون امکان دارد که این مسائل در نهایت منجر به برخورد هم بشود. نظر به اینکه دنیا واقعا در حال تغییر است و باید این تغییرات را به خوبی بفهمیم، روسیه نیز دکترین اصلی سیاست خود و موضع‌گیری‌هایش را به روز می‌کند و آن را اصلاح می‌کند. البته این مسائل زیاد و بزرگ را می‌شود با روح تفاهم،‌همکاری و تعامل حل کرد. ما باید بیشتر و بهتر فکر کرده و طرح‌ریزی کنیم. برای حل و فصل مسائل جهان و مسائل اساسی و مهم‌تری که در پیش است، این دعوت فرمالی نیست و مربوط به نسل آینده هم هست. در واقع این خیلی نکته مهمی است و اهمیت دارد که نسل آینده از نقطه‌نظرات همکاری ایران و روسیه در منطقه و خارج از منطقه مطلع شوند. با توجه به وسعت سرزمینی و جمعیتی هر دو کشور که ما به خوبی درک می‌کنیم ایران در منطقه از اهمیت زیادی برخوردار است، اما باید این را هم در نظر داشت که هرگاه روابط ایران و روسیه با غرب بهتر یا بدتر می شود، نباید بتواند تاثیر شکننده و خراب‌کننده‌ای بین روابط دوجانبه ما داشته باشد. در واقع ما باید مسائل گازرسانی از ایران به غرب، اروپا و شاید آفریقا و چین را بین خودمان حل کنیم.
اکنون قراردادی بین روسیه با قطر و چند کشور دیگر امضا کرده‌ایم که برای هماهنگی بهتر است و این یک نوع رقابت طبیعی در زمینه صادرات و اقتصاد است که نباید به برخورد و بحران تبدیل شود. ضمن اینکه نباید تاثیر منفی در روابط دوجانبه ایران و روسیه در برداشته باشد. در واقع ذخایر گاز روسیه، ایران و چند کشور دیگر زیاد است و ما باید از آنها استفاده کنیم. بازار اروپا آنقدر بزرگ و محتاج به گاز بیشتری است که ما حتی با ساختن یک لوله بزرگ شمالی از راه دریای بالتیک قرارداد آن را هم امضا کرده‌ایم و مسیر جنوبی هم با برخی از کشورهای اروپا داریم، کافی نیست. ما می‌دانیم که در آینده باید از بازار گاز به شکلی استفاده کنیم که درآمد ما بیشتر شود و عادلانه‌تر هم شود. پس نیاز به سیستم قیمت‌گذاری گاز داریم. چرا؟ چون وقتی بازار مشترک واحد گازی در منطقه داشته باشیم، می دانیم که در تعامل بین صادرکنندگان باید قیمت گاز را تعیین کنیم که عادلانه‌تر باشد.
من مجددا تاکید می‌کنم که روسیه و ایران کارهای مشترک زیادی با هم در پیش دارند. و تاکید می‌کنم بر چیزهایی که ممکن است در گذشته روابط بین ما منفی بوده باشد و شوروی هم به تنهایی مقصر نبوده است. زیرا اوضاع کلی دنیا خیلی روی روابط بین دو کشور اثرگذار است. من به‌عنوان سفیر روسیه می‌توانم تاکید کنم و قول بدهم که از مسکو چه در امروز و چه در آینده، شما همیشه خواهید دید که آمادگی برای همکاری و هماهنگی هرچه بیشتر وجود دارد.
احتمال راه‌اندازی نیروگاه بوشهر
الکساندر سادوونیکوف، سفیر فدراسیون روسیه در تهران ضمن بررسی روابط دو جانبه روسیه و ایران سپس به مساله نیروگاه هسته‌ای بوشهر نیز اشاره کرد. وی با اشاره به حضور خبرنگاران در این نشست یک روزه گفت: «برای اینکه خبرنگاران درخصوص اخبار نیروگاه هسته‌ای بوشهر نیز تشنه نمانند باید بگویم که ساختمان این نیروگاه تمام شده است و الان در مرحله مهم و خیلی حساس این نیروگاه هستیم.» وی سپس به تشریح ساخت و تکمیل این نیروگاه پرداخت و گفت که در زمینه ساخت و تکمیل نیروگاه هسته‌ای باشد، غرب هم مقصر است. ما زمانی که قرارداد تکمیل نیروگاه هسته‌ای بوشهر را امضا کردیم، که 85 درصد ساختمان آن که قبلا توسط غربی‌ها در زمان قبل از انقلاب ایران ساخته شده بود، آماده بود. اما ما برخی از قسمت‌های آن نیروگاه را منفجر کردیم تا دستگاه‌های ساخت روسیه را براساس تکنولوژی که برای این نیروگاه داریم، نصب کنیم. البته زمان زیادی را برای تغییر شکل آن نیروگاه از دست دادیم؛ برای تطبیق دادن به آن طرحی که ما داشتیم. البته تاخیر هم به دلیل مسائل اقتصادی بود و بحران شدید که در سال 1988 روسیه داشت. بنابراین آغاز به کار یا استارت تکمیل نیروگاه هسته‌ای بوشهر کند بود و از نظر تامین مالی مسائلی پیش آمد. ضمن اینکه طرف ایرانی هم به حق سختی‌هایی داشت. آقای روحانی نیز درست فرمودند که ما باید به پیش نگاه کنیم. در همین هنگام حسن روحانی، رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک که میزبان سفیر روسیه بود و طی سخنان افتتاحیه خود خطاب به ایشان گفت که طبق مذاکرات انجام شده در کرملین قرار بود که قرار داد تکمیل نیروگاه هسته‌ای بوشهر در سال 2004 بسته شود ولی به 2005، بعد 2006، سپس 2007 و دوباره به 2008 و سرانجام به سال 2009 کشیده شده است، آیا بسته شدن این قرارداد در 2009 قطعی است؟!» سفیر روسیه نیز اذعان داشت: «همین، ما داریم برای راه‌اندازی آماده می‌شویم. ما باید تست کنیم که برخی تجهیزات که سال‌ها پیش نصب شده و برخی چیزهای دیگر که از کشورهای تولیدکننده به ما تحمیل کرده‌اند، در تست آن با هیچ آسیب یا تهدیدی مواجه نشویم. ما باید آن را رعایت کنیم.»
سفیر روسیه سپس به ادامه صحبت‌های خود در این زمینه پرداخت و تاکید کرد که البته سوخت نیروگاه هسته‌ای بوشهر آماده است و ما تست‌های تمرینی را انجام می‌دهیم و به زودی رآکتور را به راه می‌اندازیم. ما مساله ساخت بلوک دوم، سوم، چهارم این نیروگاه را هم در مذاکرات متخصصین مطرح خواهیم کرد. روابط ما با غرب، تاریخ و خصوصیات خودش را دارد و ما خیلی به غرب وابسته هستیم. این وابستگی در دنیا وجود دارد. دیر یا زود ایران هم که روسیه طرفدار آن بوده، هستیم و خواهیم بود، باید در آن روابط کل جهانی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و... به‌طور کامل برگردد و با امکانات و اختیارات مساوی با کشورهای دیگر از این امکانات بین‌المللی برخوردار شود. روسیه همیشه از این موضع‌گیری پشتیبانی می‌کند.