ناتو و مخاطرات جدید

سیدبهزاد اخلاقی
نشست ناتو در استراسبورگ فرانسه و کهل آلمان در حالی طی روزهای سوم و چهارم آوریل برگزار شد که سران کشورهای عضو، پنجشنبه گذشته در لندن برای حل بحران اقتصادی گردهم آمده بودند و در رابطه با چالش‌های پیش روی خود به بحث و تبادل‌نظر پرداختند. جلسه سران از آن جهت حائز اهمیت بود که رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده برای نخستین بار در میان همیپمانان کشورش در ناتو حاضر شده بود و پیش‌تر در رابطه با حل بحران افغانستان به عنوان اصلی‌ترین چالش پیش روی آن سازمان سخنرانی‌هایی را ایراد کرده بود که به مزاج بسیاری از رهبران اروپایی ناتو از جمله آلمان خوش نیامده بود. آمریکایی‌ها از همپیمانان خود خواسته بودند یا نیروهای خود را در افغانستان افزایش دهند یا به کمک‌های مالی، دین خود را نسبت به جنگ با تروریسم به مفهوم آمریکایی آن ادا کنند. فرانسه که اکنون به عنوان یکی از اعضای ناتو میزبان اجلاس سران است به درخواست اوباما پاسخ مثبت داده و اعلام کرده بود حاضر است نیروهای نظامی بیشتری را به جبهه اول جنگ با تروریسم اعزام کند. یکی دیگر از مباحث مهم مطرح شده در اجلاس سران، بحث جانشینی یاپ دی‌هوپ شفر دبیر کل ناتو است که به خواسته بسیاری از کشورهای عضو باید از سمت خود کناره‌گیری کند.
اکنون ناتو پنج گزینه برای جانشینی سفر در نظر دارد که آندرس فوگ راسموسن نخست‌وزیر 56 ساله دانمارک که به خاطر حمایت از توهین به پیامبر اسلام(ص) مورد انتقاد شدید کشورهای مسلمان قرار دارد گزینه اول، پیتر مک کی وزیر دفاع سابق کانادا گزینه دوم و رادسلاو سیکورسکی وزیر خارجه لهستان، جان استور دبیر کل حزب کارگر نروژ و همچنین سولمون پاسی وزیر خارجه اسبق بلغارستان به عنوان گزینه‌های دیگر جانشینی یاپ دی هوپ شفر مطرح هستند.
شگفت آنکه در جریان برگزاری نشست سالگرد ناتو، هنوز هم مشخص نبود دبیر کل آینده سازمان کیست. اینگونه مسائل معمولاً از ماه‌ها پیش روشن می‌شود. تأخیر در انتخاب کاندیدای رهبری سیاسی ناتو یکی از نشانه‌های بارز مشکلات بیمارگونه این سازمان است. ناتو در تلاش است از اتحادیه‌ای نظامی به یک اتحادیه سیاسی ـ‌ نظامی جهانی تبدیل شود اما هنوز نتوانسته وحدت لازم را در سایه ایدئولوژی جدید ایجاد کند و هنوز هم نظریات قدیم یا همان خط فکری دهه 80 میلادی بر آن حاکم است.
تا یک هفته پیش از برگزاری این نشست در کهل و استراسبورگ، کاندیدای اصلی این سمت آندرس فوگ راسموسن، نخست‌وزیر 56 ساله دانمارک بود.
ستون‌های اروپایی ناتو یعنی بریتانیا، آلمان و فرانسه همگی از راسموسن حمایت می‌کردند اما ترکیه، بزرگترین عضو مسلمان ناتو با راسموسن مخالف و از انتخاب یک دانمارکی به عنوان کاندیدای این مقام بسیار ناخشنود بود. علت اصلی این مخالفت نیز به جریان انتشار کاریکاتور اهانت‌آمیزی از پیامبر اسلام در سال 2005 بازمی‌گردد. راسموسن هنوز همانند زمان وقوع این جریان از محکوم کردن روزنامه‌های کشورش خودداری می‌کند. رجب طیب اردوغان، ‌نخست‌وزیر ترکیه اعلام کرد که کشورهای مسلمان ـ که فهرست دقیق آنها را ارائه نداد ـ‌ از وی درخواست کرده‌‌اند انتصاب راسموسن را که به روال معمول ناتو باید به اجماع آرا انجام شود، وتو کند.
تمامی این مسائل آینده ناتو را با ابهامات فراوانی مواجه کرده است. اکنون و با کنار گذاشتن تعارفات مرسوم نشست‌های ناتو مانند سخنرانی درباره پایبندی به اصول بنیادی آن، نقش آینده ناتو در همکاری اروپا ـ آتلانتیک، ‌اصلاحات نوین در این سازمان و خدمات و دستاوردهایش برای کشورهای دیگر، آنچه باقی می‌ماند مسائلی جدی و لاینحل در برنامه کار ناتو است. این مسائل شامل سیاست ناتو درباره افغانستان، وضعیت و چشم‌انداز همکاری ناتو و روسیه و ایجاد استراتژی جدیدی برای متحدان است که جلسه سران پاسخ روشنی به آنها نداد.
اوباما، ‌رئیس‌جمهور ایالات متحده نیز ظاهرا نسختین سفر خود را به اروپا در ادامه همین هدف و به منظور مذاکره درباره وارد کردن نیروی جدیدی از اروپا به جنگ با طالبان در افغانستان انجام داد. آمریکایی‌ها از همیپمانان خود در این قاره درخواست کردند که 4 هزار سرباز و تجهیزات نظامی دیگر به افغانستان ارسال کنند. فارغ از اینکه مسأله بغرنج کنونی که اروپا و حتی جهان را رنج می‌دهد، عدم وجود استراتژی مشخص ناتو درباره افغانستان است که آن نیز به نوبه خود از مشخص نبودن استراتژی ایالات متحده ناشی شده است.
در حال حاضر رابطه روسیه و ناتو بستگی تام به موضوع افغانستان دارد و این دو مسأله آگاهی دارد که بدون همکاری روسیه و باز کردن جاده‌ةا و خطوط هوایی این کشور برای رساندن ذخایر به نیروهای حاضر در افغانستان، دستیابی به پیروزی در کوتاه مدت امکان‌پذیر نیست. اعتماد و اتکا به روسیه که از قضا به نشست مذکور دعوت نشده بود، همچنان برای اعضای ناتو دشوارتر از پیش به نظر می‌رسد. این مشکل در وهله اول ناشی از این است که ناتو قصد خود را مبنی بر گسترش سازمان تغییر نداد و در وهله دوم، ایالات متحده کماکان از لغو برنامه‌های خود برای ایجاد سیستم‌های دفاعی موشکی در اروپا سر باز می‌زند.