ناتو شصت ساله؛ ضعیف‌تر از همیشه

احسان ابطحی
باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات متحده دیروز در آستانه برگزاری نشست سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ـ‌ناتو ـ مه قرار است به مناسبت شصتمین سالگرد تاسیس این سازمان برگزار شود با نیکلا سارکوزی رئیس‌جمهور فرانسه در شهر استراسبورگ دیدار و گفت‌وگو کرد. این دیدار در شرایطی برگزار می‌شود که قرار است فرانسه بار دیگر به عضویت کامل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی درآید، ناتو 60 سال پیش برای جلوگیری و گسترش اتحاد جماهیر شوروی تاسیس شد.
بع گزارش روزنامه نیویورک‌تایمز، اوباما که در اولین سفر عمده خارجی خود به اروپا سفر کرده است پس از شرکت در نشست سران گروه 20 در لندن وارد استراسبورگ شد. سران گروه 20 در لندن توافق کردند تا به اقتصاد کشورهای در حال توسعه کمک کنند، به گسترش و تحریم تجارت جهانی متعهد شوند و امور مالی کشورهایشان را منظم کرده و نظارت سختگیرانه‌‌تری بر آن داشته باشند. سران این کشورها همچنین اعلام مردند که 1000 میلیارد دلار به بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول کمک خواهند کرد.
نشست ناتو که امروز و فردا در استراسبورگ برگزار می‌شود بر موضوع جنگ در افغانستان متمرکز خواهد شد. این جنگ اولین ماموریت ناتو در خارج از اروپا به شمار می‌رود که شکست ناتو در این ماموریت به فروپاشی آن منجر شود.
واشنگتن پیش از این تاکید کرده که انتظار دارد متحدانش بیش از گذشته در جنگ افغانستان مسئولیت بپذیرند.
به گزارش خبرگزاری رویترز رابرت گیبز، سخنگوی کاخ سفید که در پرواز لندن به استراسبورگ و در جمع خبرنگاران سخن می‌کفت تاکید کرد که اوباما، رئیس‌جمهور ایالات متحده در فرانسه درباره «همکاری قوی‌تر با اروپا با همتایان خود دیدار خواهد کرد، اما در این همکاری باید مسئولیت‌های دوجانبه وجود داشته باشد.» گیبز در ادامه تاکید کرد: «ما باید درک کنیم که تهدیدهای واقعی در جهان وجود دارد.»
این درحالی است که جنگ در افغانستان مانند جنگ عراق که در سال 2003 میلادی با حمله ایالات متحده به این کشور آغاز شد با تظاهرات مردمی و مخالفت‌ةای عمویم مواجه نشد. با این حال روز پنجشنبه درگیری‌هایی در شهر استراسبورگ میان پلیش و حدود 1000 تظاهرکننده به وجود آمد. این تظاهرکنندگان قصد داشتند تا وارد مرکز شهر شوند اما با شلیک گاز اشک‌آور از سوی نیروهای امنیتی مواجه شدند. شماری از تظاهرکنندگان که برخی از آنان نقاب به صورت زده بودند، برای مقابله با گاز اشک‌آور سطل آشغال‌ها را آتش زدند و بعضی از جایگاه‌های ایستگاه اتوبوس را تخریب کردند. خبرگزاری آسوشیتدپرس هم دیروز گزارش داد که پلیس فرانسه 300 نفر از تظاهرکنندگان را دستگیر کرده که 107 نفر آنان همچنان در بازداشت به سر می‌برند.
تظاهرکنندگان ضد ناتو از محلی که از آن به عنوان «اردوگاه صلح» نام می‌بردند تظاهرات خود را آغاز کرده و به سوی حومه شهر استراسبورگ راه‌پیمایی کردند. این در حالی بود که تدابیر شدید امنیتی از سوی پلیس حتی در حومه شهر استراسبورگ برقرار شده بود.
شمار زیادی از 30000 افسر پلیس در شهر استراسبورگ همچنان در حالت آماده‌باش به سر می‌بردند و در نزدیکی مرز با آلمان در نزدیکی شهرهای کل و بادن‌بادن که درگیری‌هایی در آنجا انجام شده است، مستقر شده‌‌اند.
قرار بود اوباما پس از دیدار دیروز با سارکوزی به بادن‌بادن در خاک آلمان که در فاصله تنها چند کیلومتری مرز فرانسه قرار دارد رفته و در آنجا با آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان دیدار کند. نشست رسمی سران کشورهای عضو ناتو امروز در شهر استراسبورگ فرانسه آغاز خواهد شد. اما در حالی که اوباما تلاش می‌کند که مسئولیت جنگ با القاعده و متحدان این شبکه تروریستی یعنی طالبان را برعهده بگیرد، تعدادی از نزدیکان او تاکید کردند که او قصد دارد تا جهت‌گیری جنگ در افغانستان را به یک جهت‌گیری منطقه‌ای تبدیل کند. رئیس‌جمهور آمریکا قصد دارد برای اجرای این برنامه، امنیت را در پاکستان، همسایه جنوبی افغانستان، تقویت کند. این در شرایطی است که نیروهای القاعده در خاک پاکستان مخفی می‌شوند و از خاک این کشور برای انجام عملیات تروریستی علیه نیروهای خارجی مستقر در افغانستان استفاده می‌کنند.
باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات متحده قصد دارد استراتژی اعمال شده در عراق از جمله افزایش نیروهای نظامی و برنامه‌های ضدتروریستی را که در این کشور به نتایج مثبتی منجر شده، در افغانستان اجرا کند. پیگیری برنامه جامع افزایش نیروها و کمک به تقویت نهادهای مدنی و همچنین تقویت دولت این کشور از جمله برنامه‌های باراک اوباما در افغانستان به شمار می‌رود.
با این همه این احتمال وجود دارد که افزایش نیروهای آمریکایی در افغانستان به 68000 نفر تا پایان امسال، عملیات ضدتروریسم در این کشور را به عملیاتی آمریکایی تبدیل کند. این در شرایطی است که در حال حاضر حدود 38000 نیروی آمریکایی در افغانستان حضور دارند و عملیاتی که در سال‌های گذشته در این کشور انجام شده به طور مستقیم میان نیروهای آمریکایی و نیروهای متحد این کشور تقسیم شده است. با این حال قرار است تا پایان امسال تعداد نیروهای آمریکایی در افغانستان از تعداد نیروهای متحد در این کشور بیشتر شده و حدود دو برابر آن شود.
متحدان ناتو در هفته‌های اخیر دست‌کم در حرف از برنامه‌های اوباما و استراتژی او استقبال و حمایت کرده‌اند با این وجود نیروهای متحد آمریکا قرار است تعداد بسیار کمی نیروی دیگر به افغانستان اعزام کنند که همین موضوع نشان‌دهنده وجود اختلافات اساسی در سازمان پپمان آتلانتیک شمالی ـ‌ناتو ـ است.
به گفته برنامه‌ریزان نظامی ناتو، نیروهای متحد در افغانستان از نظر مالی کمک‌های خود را افزایش خواهند داد اما نیروهای جدید نظامی آنان چندان افزایش پیدا نخواهند کرد. بسیاری از نیروهای جدید سرباز نخواهند بود و بیشتر نیروهایی هستند که از آنان برای آموزش پلیس افغانستان استفاده خواهد شد، موضوعی که از پایه‌های اصلی استراتژی جدید اوباما در افغانستان به شمار می‌رود. اما در این میان واقعیت دیگری وجود دارد که نیروهای نظامی اروپایی که قرار است به افغانستان اعزام شوند تنها برای تامین امنیت انتخابات ریاست جمهوری افغانستان که قرار است تابستان امسال برگزار شود به این کشور اعزام خواهند شد و قرار نیست به طور دائم در افغانستان مستقر شوند.
جنگ در افغانستان باعث شد تا ناتو برای اولین بار به فصل پنجم خود متوسل شود، فصلی که خواستار اتحاد نیروهای دفاعی همه اعضا در شرایط حمله می‌شود. این نشانه مهمی برای حملات از ایالات متحده پس از حملات یازدهم سپتامبر به نیویورک و واشنگتن به شمار می‌‌رفت و ثابت کرد که حفظ این اتحاد در ظاهر همواره بیشتر از کارآمدگی آن مدنظر اعضا بوده است. این در حالی است که پارلمان کشورهای عضو می‌تواند در مورد اعزام نیروهای نظامی که به کشورهای دیگر تصمیم‌گیری کند و عملا فصل پنجم پیمان ناتو را که یکپارچگی اعضا در شرایط حمله است و بی‌تردید مهم‌ترین بخش آن به شمار می‌رود تحت‌الشعاع قرار دهد.
چارلز کاپچن، از اعضای شورای روابط خارجی آمریکا در واشنگتن در همین‌باره به نیویورک‌تایمز می‌گوید: «اوباما، به عنوان نامزد انتخابات، انتظار داشت تا اروپا تعداد نیرو.های نظامی در افغانستان را افزایش دهد اما اکنون این واقعیت وجود دارد که سهم بزرگ اروپا در افغانستان به نیروهای آموزش پلیس، کمک‌های اقتصادی و کمک به توسعه این کشور خلاصه می‌شود.»
رابرت گیتس، وزیر دفاع ایالات متحده و جان هاتن، همتای بریتانیایی او اخیراً آشکارا هشدار داده‌اند که عملکرد برخی از نیروهای اروپایی بیانگر آن است که سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ـ ناتو ـ به سوی تبدیل شدن به اتحادی دوگانه پیش می‌رود. در واقع ناتو به کشورهایی مانند بریتانیا، کانادا، فرانسه و لهستان که می‌خواهند و می‌توانند بجنگند در مقابل کشورهایی که به دلیل افکار عمومی کشورهایشان نمی‌خواهند و یا نمی‌توانند وارد جنگ شوند، تبدیل شده است.
این در حالی است که دیروز و در آستانه نشست ناتو، اوباما به شدت از نیکلا سارکوزی، همتای فرانسوی خود ستایش کرد و فرانسه هم در اقدامی متقابل و در ژستی سیاسی موافقت کرد تا برای کمک به واشنگتن یک زندانی زندان گونتانامو را بپذیرد. باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات متحده در نخستین روزهای ریاست جمهوری‌اش دستور تعطیلی زندان گوانتانامو را صادر کرده بود.
اوباما سارکوزی را رهبری بزرگ دانست و او را در بسیاری از زمینه‌ها شجاع توصیف کرد. سارکوزی هم در مقابل گفت که اوباما در ماه ژوئن دوباره به اروپا بازخواهد گشت تا با پیاده‌روی در ساحل نرماندی شصت و پنجمین سالگرد D-Day را که طی آن نیروهای آمریکایی و متحدان این کشور در این ساحل فرود آمدند را جشن بگیرند. سارکوزی در این‌باره گفت که فرانسه هیچگاه لطف ایالات متحده را فراموش نخواهد کرد. نیروهای متحد نرماندی روز ششم ژوئن 1944 و در جریان جنگ جهانی دوم در ساحل نرماندی فرود آمدند که در نهایت عملیات این نیروها به پایان اشغال فرانسه از سوی آلمان منجر شد.