واتیکان، دنیای اسلام و غرب (بخش سوم)

سیاست نگاه به شرق

سیاست نگاه به شرق «واتیکان، پس از حدود پنجاه سال معارضه و سپس کوشش برای حصول «همزیستی مسالمت‌آمیز» با دولت‌های بلوک کمونیست، اکنون با سفر از کشوری به کشور دیگر و همگام با دگرگونی‌های داخلی و جوامع کمونیست، تغییر پذیرفته است. سیاست خارجی واتیکان در برابر شرق، از دهه هفتاد به بعد، مبتنی بر چهار ملاحظه است:

1.از آن جا که سیاست قدیمی انعقاد CONCORDAT، مدلی قابل استفاده در شرق نبوده و از سویی دیگر سیاست محدود ساختن قدرت کلیسا در شرق اعمال می‌گردد، واتیکان سعی بر تغییر فضای روابط به سوی «تشنج‌زدایی» در روابط دولتی و تلاش در برانگیختن احساسات مردم کاتولیک به شکلی محافظه‌کارانه دارد.

2. برای موارد مختلف راه‌حل‌های موضعی و موردی اتخاذ شده است. واتیکان هرگز روابط دیپلماتیک خود را با شرق قطع و تقاضای برقراری روابط را رد ننموده است.

3. واتیکان از هر فرصتی همانند کنفرانس امنیت و همکاری در اروپا منعقده در سال 1975 در هلسینکی برای تشنج‌زدایی و توازن قوا فعالانه بهره جسته و برای کسب آزادی‌های مذهبی در بلوک کمونیست فعالیت داشته است.

4. ایجاد و بسط روابط با دولت شوروی از اولویت برخوردار است؛ گرچه حصول این هدف بسیار مشکل می‌نماید.

در 25 ژوئن 1966 موافقتنامه‌ای بین واتیکان و یوگسلاوی به امضا رسید. در 30 ژوئن 1967 نیکلای پادگورنی، صدر هیأت رئیسۀ شوروی، دیداری خصوصی با پاپ داشت. در تابستان 1973 کاردینال کازارولی با وزرای خارجۀ دول اروپایی شرقی در هلسینکی دیدار کرد. در نهم ژوئن 1977 پاپ «کادار» رئیس دولت مجارستان و دسامبر «گیرک» رئیس حزب کمونیست لهستان را به حضور پذیرفت.

در 12 ژانویه 1979، پاپ ژان پل دوم پیشنهاد ایجاد روابط دیپلماتیک بین واتیکان و همۀ دولت‌ها را ارائه کرد و 24 ژانویۀ همان سال آقای «آندره گرومیگو» برای پنجمین بار از واتیکان دیدار نمود. پاپ ژان پل دوم در سخنرانی مبسوط خود در 18 مهر ماه 1361 هـ.ش در مراسمی به مناسب تقدیس کشته شدن کشیش لهستان «تاکسیمیلان ماریا کولبه» با دقیق‌ترین و حادترین موضع‌گیری علیه بلوک شرق، با کوبیدن کامل فاشیسم و نازیسم اعلام داشت کلیسا به خاطر آزادی فردی و اجتماعی و آزادی‌های سیاسی و ارزش‌های انسانی همواره تلاش نموده و به مبارزۀ خود برای پاسداری از ارزش‌های معنوی ادامه خواهد داد. کلیسای کاتولیک در لهستان برای حفظ و بسط آزادی‌های فردی و جمعی تلاش نموده و در کنار جنبش اتحاد همبستگی قرار گرفته و مدعی است تا احقاق حق کارگران، تلاش خود را ادامه خواهد داد. اما روشن شد که کلیسای کاتولیک و هماهنگ با آن سیاست غرب و به ویژه امپریالیسم آمریکا، ظاهراً سر به مبارزه با تجدید آزادی‌های فردی در لهستان و دنیای کمونیست نهاده و در حقیقت برای نوعی ادغام سیستم الحادی شرق به سیستم مصرف‌گرای غرب در تلاشند! در این تحولات هماهنگی سیاست‌های غرب و به ویژه امپریالیسم آمریکا و دستگاه واتیکان را نباید نادیده انگاشت. آن، یک زمینه‌های مادی و نظامی و این یک زمینه‌های مذهبی و اعتقادی را فراهم می‌کند.

در منطقه خاورمیانه هماهنگی سیاست‌های غرب و صهیونیسم و نقش دیپلماسی واتیکان، نمونه بارزتری است. این در حالی است که پاپ ژان پل دوم، جهان اسلام و مسیحیت را به گفت‌وگو دعوت می‌کند و اظهار می‌دارد: «مایلم به انحای ممکن، به توسعۀ روابط روحانی مسیحیان و مسلمانان یاری نمایم. نماز و روزه در هر دو مذهب از احترامی عمیق برخوردارند و به تردیدها در جهانی که خطر سقوط در ماده‌گرایی آن را تهدید می‌کند خاتمه دهند. روابط مبتنی بر احترام متقابل و اشتیاق ما به خدمت به ابنای بشر ما را وا می‌دارد که برای ارتقای صلح و عدالت اجتماعی و ارزش‌های اخلاقی و آزادی حقیقی انسان مشترکاً تلاش نماییم.

با وجود این، دیپلماسی واتیکان بر اساس سنت و تجربۀ خویش، آن چه را که شفاهی اعلام داشته، در بوته صداقت به مرحله عمل نگذارده است.

آمار اندک تعداد نمایندگی‌ها دیپلماتیک مقیم واتیکان، گوشه‌ای از اهمیت دیپلماسی واتیکان را نشان می‌دهد. در کل، هفتاد و شش سفارت و شش وزیر مختار و یک نمایندۀ مستقیم رئیس‌جمهوری، نمایندگی دیپلماتیک نزد پاپ دارند.

از 76 سفارت، چهارده کشور اسلامی نزد واتیکان نمایندگی در سطح سفیر دارند: جمهوری اسلامی ایران، اندونزی، ترکیه، لبنان، کویت، مغرب، سوریه، امارات عربی متحده، عراق، سودان، تونس، نیجریه، بنگلادش و پاکستان.

دو دولت کمونیست یوگسلاوی و کوبا دارای سفرای مقیم هستند.

شش وزیر مختار عبارتند از وزرای مختار:‌ موناکو، مالتا، سان مارینو، لیتوانی، رومانی و چکسلواکی. نماینده‌ای از طرف رئیس‌جمهوری آمریکا نیز در واتیکان مقیم است. و طبیعی است که به موازات این، نمایندگی‌های واتیکان در بیش از 80 کشور جهان، حضور سیاسی - فرهنگی چشم‌گیری داشته باشند. ...          ادامه دارد...