ایرانى‌ها حق دارند

* آقاى نخست‌وزیر، آیا ترکیه هم از برنامه هسته اى هراس دارد؟
** این غلط است که مسائل هسته اى ایران را یک تهدید تلقى کنیم.طبعاً ایرانیها حق دارند که از انرژى اتمى براى مقاصد صلح آمیز استفاده کنند و آن را توسعه بدهند. ما هم خود را براى توسعه انرژى هسته اى آماده مى کنیم. منابع انرژى ماکافى نیست. براى توان رقابت صنعتى ما هم نیاز به این انرژى داریم.
* آیا به گمان شما، غرب سیاست درستى در مواجهه با ایران در پیش گرفته است؟
** هرکشورى باید مخالف سلاحهاى کشتار جمعى باشد. اما اگر این مخالفت تنها در مورد بعضى از کشورها اعتبار داشته باشد و براى دیگران نه، به این شکل غلط است و طبعاً باعث ایجاد حساسیت مى شود.
* آنطور که این روزها گفته مى شود بروز یک جنگ داخلى تمام عیار در عراق قریب الوقوع به نظر مى رسد. همچنین فروپاشى و تجزیه عراق هم بعید دانسته نشده است. چنین اوضاع و تحولاتى براى ترکیه چه معنایى مى تواند داشته باشد؟
** ما پنج هدف براى عراق که همزمان پنج توصیه درباره روند تحولات در این کشور است داریم: تمامیت ارضى عراق باید محفوظ بماند. منابع عراق مى بایست براى تمامى عراقیها باشد. به هیچ گروه قومى نبایستى قدرتى فراتر از دیگران داده شود. هیچ فرقه و گروه مذهبى نبایستى قدرتى فراتر از دیگران داشته باشد و بالاخره اینکه شهر کرکوک بایستى در یک وضعیت ویژه اداره شود.
* شهر نفت خیز کرکوک توسط کردها اداره و مورد بهره بردارى قرار مى گیرد. شمال عراق کردنشین و از مدتها قبل به صورت خودمختار اداره مى شود. اگر در این منطقه یک دولت کرد ایجاد شود چه اتفاقى مى افتد، آیا براى حفظ منافع ترکیه و حمایت از ترکهاى عراقى حق مداخله در امور این منطقه را به خود مى دهید؟
** من گفتم که چه پیشنهادات و توصیه هایى براى عراقیها دارم. دورنماى دیگرى نسبت به مسائل عراق مى تواند نادرست باشد.
* ترکیه یک اقلیت کرد هم دارد. اگر عراقیها از پیشنهادات و توصیه هاى شما پیروى نکنند و خودشان یک دولت خودمختار کرد در شمال عراق تأسیس کنند، آن وقت چه؟
** در حال حاضر چیز بیشترى دراین باره گفتن ، مداخله در امور داخلى عراق است. مردم عراق باید خودشان براى آینده شان تصمیم بگیرند. اما به عنوان برادر و کشور همسایه عراق این وظیفه ماست که پیشنهاداتى به آنها بدهیم تا بتوانند در مدت زمانى کوتاه به صلح و آزادى دست پیدا کنند.
* به نظر مى رسد ترکیه مى خواهد در بعضى مناقشات در منطقه خاورمیانه و رویارویى هاى غرب با جهان اسلام - به طور مثال مناقشه بر سر چاپ کاریکاتورهاى توهین آمیز به پیامبر اسلام در مطبوعات غربى - به گونه اى نقش میانجى را برعهده بگیرد.
**ما درمنطقه اى زندگى مى کنیم که بسیارى از تمدنها در تعامل با یکدیگر هستند. از یک سو ما کشورى اروپایى هستیم و از طرف دیگر با آسیا مناسباتى داریم. علاوه براین، سمت و سوى نگاه ما مسائل خاورمیانه است. این امر مسؤولیتهایى را برعهده ما مى گذارد. ما باید در مورد ضرورى ترین مسائل دست به اقدام بزنیم و هرکارى که از دستمان برمى آید انجام دهیم و هدف ما خاورمیانه اى است که در آن دموکراسى تحکیم و تثبیت شده باشد.
در خاورمیانه، در بالکان و در قفقاز ، موضوع بر سر تثبیت آزادى ، حقوق بشر، دولت مبتنى بر قانون و آزادى مذهبى است. این مأموریت تاریخى ماست. این یک روند طبیعى است که از طرف کسى به ما تکلیف نشده است.
* از چندین سال قبل کسى نمى توانست ابداً پیش خود مجسم کند که یک حزب در ترکیه با پیشینه و زمینه اى اسلامى بتواند قهرمان روند گرایش به اروپا شود. آیا حزب شما (عدالت و توسعه) مى تواند مدلى براى دیگر کشورها در خاورمیانه باشد، مدلى که ارزشهاى محافظه کارانه و اعتقادات و باورهاى مذهبى را با دموکراسى و اقتصاد بازار به هم پیوند دهد؟
**پیش از اینکه به این سؤال جواب بدهم مى خواهم این نکته را روشن کنم که این ادعا که حزب ما داراى ریشه هاى اسلامى است نادرست است. حزب ما یک حزب جدیدالتأسیس در سال 2001 میلادى و نتیجه سالیان متمادى تجربه اندوزى در سیاست ترکیه است.
* اما شما شخصاً پیشینه اى اسلامى دارید.
**اینکه من یک مسلمان معتقد هستم بدین معنا نیست که حزب من یک حزب اسلامى است. از وقتى که ما حزب عدالت و توسعه را تأسیس کردیم در اساسنامه آن نوشتیم که این حزب، حزبى نیست که بر اصول مذهب متکى باشد. مبنا و اساس این حزب بر انسانگرایى است. فلسفه ما این است. «انسانها علاقه دارند پیشرفت کنند و با پیشرفت آنها دولت هم رشد و پیشرفت مى‌کند».
* آیا مى توانید به دیگر احزاب و گرایشهاى سیاسى در خاورمیانه تجربیاتتان را منتقل کنید؟
** خوشحال مى شویم به آنها کمک کنیم.
* در مورد مسائل قبرس - اتحادیه اروپا از ترکیه مى خواهدکه فرودگاهها و بنادرش را به روى کشتى هاى قبرسى باز کند. چرا از این امر سرپیچى مى‌کنید؟
**وقتى در سال 2004 در داووس سوئیس با دبیرکل سازمان ملل کوفى عنان ملاقات داشتم از او درخواست کردیم که روند اتحاد مجدد دو بخش قبرس را آغاز کنند و به او گفتیم که ما در این امر یک قدم جلوتر از یونانى هاى قبرس خواهیم بود. تصور ما این بود که روند اتحاد دوباره این کشور وضعیتى که براى هر دو طرف سود و منفعت داشته باشد به همراه بیاورد.
* اما اکنون بیشتر به نظر مى رسد دو طرف خود را متضرر مى‌بینند.
**در حال حاضر قبرسى هاى شمالى (ترکهاى قبرس) بازنده هستند. با ترکهاى قبرس غیرمنصفانه رفتار مى شود. ما اعلام کردیم که در مورد طرح عنان هرگونه کمک و پشتیبانى که بتوانیم مى دهیم جدا از اینکه بعضى از موارد در طرح عنان در تضاد با منافع ترکهاى قبرس است و آن را نقض مى کند، به خود قبولاندم که به آن رأى مثبت بدهیم. در یک رفراندوم 65 درصد ترکهاى قبرس به طرح رأى مثبت دادند و 75درصد یونانیهاى قبرس جواب منفى. بنابراین روشن شد که ترکها صلح مى خواهند و یونانیها نه و با این همه کماکان این ترکهاى قبرس هستندکه با وضع تحریم هاى اقتصادى منزوى مى شوند.
* قبرس اکنون عضو اتحادیه اروپاست و شما در حال مذاکره بر سر عضویت در این اتحادیه هستید.
**کشورهاى عضو اتحادیه اروپا بر سر حرفشان نمى ایستند. ما براساس معاهده گمرکى حقوقى داریم. در سال1996 ما عضو معاهده گمرکى و یونانیهاى قبرس در اول ماه مه2004 عضو اتحادیه اروپا شدند. ما به این وضعیت نه نگفتیم، با آنکه مى توانستیم از عضویت در معاهده گمرکى خوددارى کنیم. اما همچنین عنوان کردیم که تا وقتى که انزواى ترکهاى قبرس فسخ نشود اجازه نخواهیم داد پروتکل الحاقى که ما را ملزم به بازگشایى بنادر و فرودگاههایمان مى کند در پارلمان ترکیه تصویب شود. به این امر هم پایبندیم. تا وقتى که تحریم ها علیه قبرس شمالى باطل نشده اند، بنادر و فرودگاههایمان را بر روى یونانیهاى قبرس باز نخواهیم کرد. هزینه اش هم هر چه مى خواهد، باشد. این را به رئیس جمهور یونانیهاى قبرس «تسوس پاپادوپولوس» هم گفته‌ام.
* آیا ارزش دارد؟ این مسائل تنها نمادین هستند. هیچ اهمیت واقعى ندارند.
**این موضوع بسیار مهم است. چرا پاپادوپولوس سفت و سخت بر سر موضعش علیه ترکهاى قبرس پابرجاست. آنها با رفراندم گفته اند که ما طرح عنان را نمى پذیریم. ما هم چیزى که اتحادیه اروپا از ما درخواست مى کند را نمى پذیریم به چه دلیل اتحادیه اروپا عضویت ترکهاى قبرس را آنطور که در طرح عنان هم پیش بینى شده نمى پذیرد؟ اینطور به نظر مى رسد که گویى اتحادیه اروپا در زیر فرمان کشور کوچک قبرس است. ما اخیراً دوباره یک نقشه راه براى صلح که حاوى ده نکته عینى وملموس بود به آنها پیشنهاد کردیم و باز هم هیچ جواب مثبتى از طرف یونانیها نشنیدیم.
* یک ژنرال ارشد ترک قرار است آگوست آینده رئیس ستاد ارتش شود. از هم اکنون وى را به علت دست داشتن در توطئه علیه کردها در منطقه آناتولى شرقى به باد انتقاد گرفته اند. آیا وى آنطور که پیش بینى هم شده بالاترین مقام ارتش کشور مى شود؟ چه کسى تصمیم مى گیرد؟ چه کسى این قدرت را دارد، ارتش یا سیاست؟
**روند تصمیم گیرى به این ترتیب است که وزیر دفاع و نخست وزیر شخصى را به کابینه پیشنهاد مى دهند. کابینه هم معمولاً وى را براى این پست در نظر مى گیرد. فرد مذکور باید مورد تأیید رئیس جمهور باشد. بنابراین رئیس جمهور حق وتو دارد.
* پس چه کسى تابستان رئیس ستاد ارتش مى‌شود؟
** تاکنون تصمیمى در این باره اتخاذ نشده است. ما در حال رایزنى هستیم. ارتش ما طبعاً سلسله مراتب مشخصى دارد و این را باید در نظر بگیریم. سلسله مراتب ارتش یک عامل مهم در روند تصمیم گیرى است. این مطلب به طور روشن در قانون اساسى تصریح شده و بنابراین هیچ مشکلى وجود ندارد.
* زنان شاغل بسیار کمى به نسبت دیگر کشورها در ترکیه وجود دارد. همچنین تنها4درصد نمایندگان در مجلس ترکیه زن هستند. این کشور حتى از بعضى از کشورهاى عربى در زمینه سهم زنان در سیاست پایین تر است. آیا براى مقابله با چنین وضعیتى اقداماتى صورت مى‌گیرد؟
**تا انتخابات بعدى ترکیب پارلمان کاملاً طور دیگرى به نظر خواهد رسید. شما باید این مطلب را در نظر بگیرید، وقتى ما در سال2002 به صحنه انتخابات قدم گذاشتیم تنها 13ماه از عمر حزب ما مى گذشت. ما وقت کافى نداشتیم تا کاندیداى زن معرفى کنیم. اما در حال حاضر یک سازمان زنان در حزب تشکیل داده ایم. حزب ما 5/2میلیون عضو دارد که از این تعداد800هزار نفر زن هستند. در حوزه هاى شغلى تعیین کننده و اساسى در ترکیه به طور مثال در میان آموزگاران، آرشیتکتها، مهندسین ودانشگاهیان زنان بیشترى به نسبت بعضى از کشورهاى اروپایى مشغول فعالیت هستند.
* آیا در ترکیه ضوابطى وجود دارد که بر اساس آن زنان محجبه با موانعى در امر تحصیل در دانشگاه مواجه شوند و یا اجازه نداشته باشند با روسرى در پارلمان حضور یابند؟ آیا این مسأله براى حزب شما دردسرساز نیست؟ آیا بنا ندارید این قانون را ملغى کنید؟
** ابداً قانونى وجود ندارد. موضوع فقط بر سر واقعیت است. در بین مردم مسأله آزادى در پوشش هیچ مشکلى نیست.
* در یک نظرسنجى 75درصد ترکها موافق (حجاب) بودند.
**بله اما مؤسسات هنوز به اتفاق نظرى درباره این موضوع نرسیده اند و ما هم نمى خواهیم در میان جمعیت تنش و اختلاف ایجاد کنیم. این مشکل حل مى‌شود.
* چه زمانى؟
** در این مورد باید کمى صبر داشته باشیم.
* در بسیارى از کشروهاى عضو اتحادیه اروپا وعلى الخصوص اتریش، بارها علیه عضویت ترکیه، با این ادعا که این کشور اسب ترواى آمریکا در اروپاست دلیل آورده مى شود. هم اکنون فیلمى با نام «دره گرگها» که فیلمى سیاسى بر ضد آمریکایى هاست در سینماهاى ترکیه نمایش داده مى شود و مردم هم بسیار علاقه مند شده اند. در حال حاضر این سؤال مطرح است که ترکیه چه کشورى است؟ یک اسب ترواى آمریکایى و یا سرزمینى عمیقاً ضدآمریکا ؟
** من نمى خواهم در جریانات و دعواى اروپایى ها و آمریکا دخالت کنم. اروپاییها معمولاً ما را همانطور که مى خواهند مى بینند. اما من به آنها مى گویم باید ما را به عنوان یک دوست به حساب بیاورند و در نظر بگیرند، یک دوست واقعى.
* این فیلم را دیده‌اید؟
**بله.
* به نظرتان چطور بود؟
**تهیه کنندگان فیلم مى خواسته اند فیلمى بسازندکه به قلب مردم نفوذ کنند و احساس آنها را برانگیزند و از این نظر هم موفق بوده اند. آنطور که رسانه ها منتشر کرده اند تاکنون بیش از5/4 میلیون نفر فیلم را دیده اند. این یک رکورد در تاریخ سینماى ترکیه است.