امکا‌ن‌سنجى تحریم کره شمالى

تنها یک هفته پس از آزمایش هسته اى کره شمالى شوراى امنیت سازمان ملل روز یکشنبه قطعنامه تحریم این کشور را صادر کرد. این قطعنامه در شرایطى توسط اعضا صادر شد که درباره کارآمدى آن چون و چراهاى جدى وجود دارد.
در حالى که چین اجازه نداد در قطعنامه صادر شده کلمه اى در مورد کاربرد زور علیه پیونگ یانگ آورده شود حتى کره جنوبى هم که از سیاست تحریم شوراى امنیت حمایت مى کرد دیروز اعلام کرد که پروژه ایجاد منطقه صنعتى مشترک با کره شمالى ادامه خواهد یافت.
شواهد و قراین در مورد سیاستهاى چین از هم اینک احتمال کارآمدى تحریم هاى شوراى امنیت علیه کره شمالى را با ابهام روبرو کرده است. پکن نگران است موج عظیم مهاجرت مردم از کره شمالى، حضور نیرومند ایالات متحده در منطقه و فشار اقتصادى، ثبات سیاسى کره شمالى را تهدید کند.
دولت چین به این نتیجه رسیده است دستیابى کره شمالى به تسلیحات هسته اى خطرناک است اما سقوط حکومت این کشور خطرناک تر و بدتر است.
الکساندر نیل مسئول برنامه آسیایى انستیتو مطالعات دفاعى و امنیتى بریتانیا دیروز به رویترز گفت: چین احتمالا با همسایه دارنده تسلیحات هسته اى خود مدارا خواهد کرد تا ثبات سیاسى کره شمالى آسیب نبیند. موج شکاف پیرامون تحریم کره شمالى دیروز بجایى رسید که جاناتان پولاک کارشناس مسایل کره گفت: ما الان در وضعیتى هستیم که همه فقط درباره اینکه چه تحریم هایى را نمى توانند اعمال کنند صحبت مى کنند، ولى هیچ کسى نمى گوید که چه کارى مى توان انجام داد.
واقعیت این است که متاثر ازحالت شناور و گذارگونه مناسبات جهانى و نیز ناشى از تحول و بى ثباتى موجود در توازن قواى بین المللى که وضعیتى شبیه یک نظم آنارشیک را پدیده آورده بسیارى از قطعنامه هایى که در این سال ها از جمله با تلاش واشنگتن از تصویب شوراى امنیت گذشته اند نیز فرمول بندى هاى چندپهلو و قابل تفسیر داشته اند و هر کشورى توانسته است متناسب با خواست و منافع خویش تفسیرى سخت و یا نرم از آن به دست دهد. به عنوان تازه ترین موارد در این زمینه مى توان به قطعنامه هایى اشاره کرد که درباره بحران دارفور، پایان جنگ اسراییل و حزب الله و بحران هسته اى ایران صادر شده اند. قطعنامه مربوط به دارفور هنوز هم به خاطر مخالفت دولت سودان که حمایت ضمنى کشورهایى همچون چین را هم با خود دارد امکان اجرا نیافته است و در مورد بحران هسته اى ایران هم قطعنامه صادره با انبوهى از برداشت هاى متفاوت و تایید و انکارها مواجه است.
قطعنامه یکشنبه شب مبنى بر اعمال تحریم ها علیه کره شمالى هم گرچه ابتدا با تلاش چین و روسیه از تندى و حدتش کاسته شده بود اما قبل از آن که مرکب تصویب آن هم خشک شود هر دو کشور یادشده کوشیدند تفسیرى باز و غیرتعهدآور از آن به دست دهند، به ویژه رهبران چین تاکید کرده اند که بازرسى محمولاتى که از طریق مرز مشترک این کشور با کره شمالى رد و بدل مى شوند امر دلبخواهى است و پکن به چنین اقدامى خود را مقید نمى داند. با توجه به منافع اقتصادى، سیاسى و استراتژیکى که چین در کره شمالى دارد این موضع چندان هم تعجب آور نیست. به رغم ناخشنودى پکن از آزمایش هسته اى کره شمالى این کشور کماکان براى چین به عنوان منطقه اى حائل با کره جنوبى عمل مى کند. حجم منافع اقتصادى چین در کره شمالى هم به آن حد است که بسیارى این کشور را ایالت چهارم در جنوب چین تلقى مى کنند. رهبرى پکن از این نیز بیم دارد که تحریم هاى سفت و سخت و ایزوله کردن بیشتر رهبرى کره شمالى مى تواند به بى ثباتى و لرزان شدن پایه هاى حکومت آنها بینجامد روندى که هم احتمالا موجى از آوارگى در کل منطقه را دامن خواهد زد و هم آینده سیاسى کره شمالى و موضع چین در آن را در معرض ابهام و خطر قرار خواهد داد.
در سطح جهانى توجیه پکن براى داشتن روابط فشرده با کره شمالى این است که بسط تجارت و همگرایى هاى اقتصادى بهتر مى تواند زمینه ساز ادغام بیشتر کشورها در نظام بین المللى شود تا تحریم و تهدید. در همین حال کره جنوبى هم که متحد آمریکا به شمار مى رود از این بیمناک است که توقف مناسبات اقتصادى و کمک هاى مالى و غذایى به کره شمالى این کشور را بى ثبات کند و هزینه انسانى، سیاسى و مالى سنگین این بى ثباتى بر دوش برادران جنوبى بیفتد.
محدودیت‌هاى ساختارى
صرف نظر از مواضع کشورهاى مختلف در قبال قطعنامه شوراى امنیت این که با نظام اقتصادى و سیاسى بسته کره شمالى اصولا تحریم ها تا چه حد کارآیى و تاثیر داشته باشند سوالى است که کمتر کسى مى تواند پاسخى قطعى و روشن به آن بدهد. حتى در مورد لیبى نیز بسیارى معتقدند که بیش از آن که تحریم ها به تغییر موضع رهبرى این کشور در سیاست هاى بین المللى و نیز به افشا و رهاکردن برنامه هسته اى آن بینجامد تحولات جهانى و مطمئن شدن نسبى قذافى از عدم تلاش غرب براى متزلزل کردن پایه هاى حکومت لیبى بود که چنین چرخشى را در مواضع آن به وجود آورد.
ابهام در مورد حد موفقیت قطعنامه تحریم علیه کره شمالى شاید بازتاب و تداوم تردید و ابهامى باشد که نسبت به تاثیر و کارآیى سیاست دولت بوش در مهار کشورهایى مانند کره شمالى بروز یافته است. اگر دولت کلینتون توانسته بود با مذاکره مستقیم و برخى امتیازات اقتصادى، سیاسى و انرژى پیونگ یانگ را به صرف نظرکردن از برنامه هاى هسته اى وادارد دولت بوش با اتخاذ سیاست سختگیرانه عدم مذاکره مستقیم با رهبرى کره شمالى، نهادن نام این کشور در فهرست کشورهاى عضو «محور شرارت» عملا کیم جونگ ایل و رژیم او را در از سرگیرى برنامه هسته اى دستیابى به سلاح اتمى و دهن کجى آشکار به قرارداد منع گسترش این گونه سلاح ها جرى و پیگیرتر کرد. پس از تجربه ناموفق حمله به عراق آزمایش هسته اى کره شمالى نیز به یک معنا شکست دیگرى براى سیاست واشنگتن در قبال کشورهاى عضو «محور شرارت» تلقى مى شود.
اما اقدام دولت بوش در عقد قرارداد بزرگ هسته اى با هند که هنوز ان پى تى را هم امضاء نکرده است، پشتیبانى موافقت ضمنى و یا سکوت در قبال دراختیار داشتن زرداخانه هاى اتمى توسط کشورهایى مانند پاکستان و اسراییل و نیز نسبى کردن قبح شکنجه حقوق بشر در گوانتانامو و ابوغربب مواردى هستند که این اقتدار را دچار خدشه و نزول کرده و در کنار عوامل دیگر به میدان دارى کم و بیش فزونتر کشورهایى همچون چین و روسیه در مناسبات و روندهاى بین المللى و نیز سرکشى و امتناع دولت هایى همچون سودان، کره شمالى و... در عرصه جهانى انجامیده است.