خریدهای تسلیحاتی با درآمد نفتی 203 میلیارد دلاری

محمد رضا سرمست
در حالی که درآمدهای نفتی عربستان با افزایش زیادی نسبت به سال‌های گذشته روبه‌رو بوده است بخش مهمی از این افزایش درآمدها متوجه خرید‌های تسلیحاتی به شکل انبوه شده است. بنا بر پیش‌‌بینی بانک بزرگ عربستان سعودی (SAMBA) درآمد نفتی کشور عربستان تا پایان سال جاری به 203 میلیارد دلار خواهد رسید که این رقم نسبت به 162 میلیارد دلار سال گذشته 25 درصد افزایش خواهد داشت. طبق گزارشات از 17 میلیارد دلار درآمد ماهانۀ صادرات نفت در این کشور به طور متوسط هفت میلیارد دلار آن به صورت دارایی‌‌های ارزی در بانک مرکزی این کشور اندوخته می‌‌شود. این در حالی است که در حال حاضر 37 پروژهء عظیم با ارزشی در مجموع 283 میلیارد دلار در این کشور تحت عملیات اجرایی قرار دارد.
با چنین درآمد‌هایی امیر سلطان بن‌عبدالعزیز، ولیعهد و وزیر دفاع عربستان اعلام کرده که نیروی هوایی عربستان با خرید‌های جدید و نوسازی هواپیما‌هایش باید به نیروی هوایی اول در منطقه تبدیل شود. «سلطان بن عبدالعزیز» اعلام کرده که انگلیس بیش از ‌ 200‌فروند هواپیمای جنگی قدیمی را طبق توافق‌های اخیر بین دو کشور از ریاض پس گرفته است وریاض سفارش هواپیماهای شکاری «تایفون» را به شرکت «بی.ای.ایی. سیستمز» لندن داده‌است. به گفتهء وی طبق قرارداد امضا شده با انگلیس، هواپیماهای جنگی «تایفون» از این کشور خریداری خواهد شد و انگلیس بیش از ‌ 200‌فروند هواپیمای جنگی ساخت خود و آمریکا را از عربستان تحویل خواهد گرفت.
امضای قرارداد مذکور برای مدرن کردن نیروهای مسلح عربستان سعودی چندی قبل علنی شد.گاردین ارزش قرار داد راحدود ‌ 70‌ میلیارد دلار اعلام کرده ولی یک منبع مسوول در وزارت دفاع عربستان رقم اعلام شده را اغراق‌آمیز توصیف و آن را رد کرداست. همچنین بر اساس این قرارداد انگلیس در زمینۀ آموزش نظامیان عربستان و انجام تمرین‌های نظامی با این کشور مشارکت خواهد کرد. برخی منابع تعداد هواپیماهای مذکور را ‌ 48‌فروند و برخی 72 فروند اعلام کرده و گفتند که براساس بخشی از قرارداد دولت عربستان می‌تواند درخواست خود را تا‌ 72‌فروند نیز افزایش دهد. قرارداد همکاری‌های نظامی انگلیس و عربستان در جریان سفر «جان رید» وزیر دفاع انگلیس به این کشور امضا شد.
بودجۀ ‌نظامی عربستان نیز سال گذشته با افزایش10/4‌درصدی نسبت به سال 2004 رقمی حدود ‌ 21‌میلیارد و ‌300‌ میلیون دلار بوده است. این کشور همانند سال‌های اخیر دارای بالاترین هزینهء نظامی در میان کشورهای منطقه است. ترکیه با حدود ‌ 10‌میلیارد دلار هزینهء نظامی بعد از عربستان قرار گرفته است. پس‌از این دو کشور، رژیم اشغال‌گرقدس با ‌ 7/9‌میلیارد دلار هزینهء نظامی (بدون احتساب حداقل سه میلیارد دلار کمک نظامی بلاعوض آمریکا) در ردیف سوم قرار دارد.عربستان در چارچوب قرارداد الیمامه با انگلیس به ارزش بیش از 20 میلیارد پوند همچنان خریدار بزرگ سلاح در منطقه تلقی می‌شود. عربستان در طرح جدید خود قصد دارد که برخی از اف155‌های کهنۀ خود را از رده خارج کند. با توجه به اظهارات امیرسلطان باید در انتظار خرید‌های تسلیحاتی جدید عربستان بود. ضمن آن‌که افزایش شدید قیمت نفت و افزایش درآمد‌های نفتی عربستان مقدمات لازم را برای این خرید‌ها فراهم می‌کند.
خرید‌های تسلیحاتی و امنیت چاه‌های نفت
حال سوال اصلی این است که ‌آیا چنین خرید‌هایی از دامنهء تهدیدات علیه چاه‌های نفت خواهد کاست و امنیت منابع انرژی در عربستان را بالا خواهد برد؟ هشدار جدید دولت آمریکا پاسخی منفی به این سوال را نشان می‌دهد.دولت آمریکا هشدار داده که اطلاعاتی را درخصوص احتمال تهدید حملات تروریستی علیه تاسیسات نفتی عربستان سعودی دریافت کرده ‌است.
دولت آمریکا اطلاعات جدیدی به دست آورده است که از تهدید احتمالی علیه تاسیسات نفتی مناطق شرقی عربستان از جمله تاسیسات تحت فعالیت شرکت نفت دولتی این کشور آرامکو خبر می‌دهد. این هشدار که روی سایت اینترنتی شورای امنیت خارجی وزارت خارجهء آمریکا قرار گرفته است، جزییات بیش‌تری ندارد امابه کارکنان دولت آمریکا توصیه شده که از سفر‌های غیرضروری به تاسیسات نفتی در این منطقه خودداری کنند.
گزارش اخیر آمریکا در حالی منتشر می‌شود که در اسفند ماه گذشته، انجام عملیات تروریستی در بزرگ‌ترین پالایشگاه جهان در عربستان موج بزرگی از نگرانی را ایجاد کرد و باعث افزایش قابل توجه قیمت نفت شد. در آن زمان در بیانیه‌ای منسوب به القاعده در یکی از سایت‌های اینترنتی، این تشکیلات مسوولیت حملۀ انتحاری به پالایشگاه نفت عربستان را برعهده گرفت.
کارشناسان معتقدند؛ تهدیدات اسامه بن‌لادن که وعده داده بود پالایشگاه‌نفت کشورهای حوزهء خلیج فارس را مورد هدف قرار دهد، امکان دست داشتن القاعده در این حمله را تشدید می‌کند. اهمیت این موضوع به‌حدی بود که کمی پس از این حمله، وزیر دارایی آمریکا از ماموران امنیتی عربستان سعودی برای جلوگیری از حملۀ تروریستی به تاسیسات نفتی و «نجات دادن جهان از یک فاجعۀ نفتی» تشکر کرد.
کارلوس گوتیرز، وزیر دارایی آمریکا نیز در سفرش به عربستان در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرده بود که دستاورد پلیس عربستان در پیشگیری از حملۀ تروریستی به تاسیسات نفتی ابقیق، جهان را از یک فاجعهء نفتی غیر قابل اجتناب نجات داد.
به اعتقاد وی شفافیت کامل مقامات عربستان در رابطه با این اتفاق، تاثیر مثبتی بر آرام کردن بازارهای جهانی و پیشگیری از یک فاجعه داشت. گوتیرز تاکید کرده بود عربستان که از بزرگ‌ترین ذخایر نفت جهان برخوردار است طی سال‌های پیشین تلاش گسترده در مبارزه با تروریسم و مقابله با دشمنانی که قصد از بین بردن منابع و ظرفیت‌های طبیعی این کشور را داشته‌اند، انجام داده است.
روزنامۀ الاهرام مصر نیز در آن زمان نوشت که در بیانیه‌ای که از شبکهء القاعده به دست آمده، دستور داده شده است که اعضای این شبکه باید به خطوط لولهء نفتی عراق و عربستان حمله کنند. در این بیانیه القاعده اعلام کرده بود که تعطیلی عرضهء نفت بهترین راه برای وارد آوردن خسارت به اقتصاد آمریکا و بی‌ثباتی در خانوادهء پادشاه عربستان است.
روزنامۀ الوطن -چاپ کویت- نیز در خبری مشابه آورده بود که قوانین مربوط به «جنگ القاعده علیه صلیبی‌ها» و دولت‌های حامی آمریکا در سندی تحت عنوان «حکم حمله به منابع نفتی» با امضای عبدالعزیز بن رشیدالعنزی که سال 2005 در عربستان دستگیر شده، آمده است.
بعد از آن‌که شبکۀ القاعده در حمله به تاسیسات نفتی عربستان در اسفند گذشته با شکست مواجه شد، قول داد که حملات بیشتری را در پاسخ به درخواست اسامه بن لادن، رهبر این شبکه آغاز خواهد کرد.
در مقابل ولیعهد عربستان، اعلام کرده که عرضۀ نفت از سوی این کشور با وجود حملات تروریستی اخیر، مورد تهدید قرار نگرفته و در شرایط امن قرار دارد. وی در پاسخ به این سوال که آیا تاسیسات نفتی عربستان همچنان مورد تهدید حملات تروریستی هستند، اعلام کرده باید به تمامی کسانی که از نفت عربستان بهره‌می‌برند، اطمینان بدهم که عرضۀ نفت ما در وضعیت ایمنی به سر می‌برد.
عربستان سعودی که بزرگ‌ترین صادر کنندهء نفت جهان به شمار می‌رود در ماه فوریه با حملات شبه نظامیان القاعده برای تخریب پالایشگاه ابقیق مواجه شده بود که این امر باعث نگرانی کشور‌های مصرف کننده از احتمال ایجاد وقفه در صادرات نفت این کشور شده‌بود.این کشور که حدود یک چهارم از کل ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد در حال حاضر روزانه حدود 5/9 میلیون بشکه در روز نفت تولید می‌کند و از ظرفیت تولید معادل_3/11 میلیون بشکه در روز برخوردار است و با توجه به پروژه‌های چند میلیارد دلاری عربستان برای افزایش ظرفیت تولید، این کشور سعی می‌کند که ظرفیت تولید نفت‌خام خود را تا سال 2009 به 5/12 میلیون بشکه در روز برساند.
اما در مجموع رویدادهای مذکور نشان می‌دهد که خرید‌های تسلیحاتی و نوع سلاح‌هایی که خریداری می‌شوند، نمی‌توانند کمکی به دولت آل‌سعود در برابر تهدیداتی چون القاعده و تلاش آن برای بی‌ثبات کردن تولید نفت در این کشور کنند اگر چه در مقابل القاعده نیز هنوز نتوانسته است ضربه ای اساسی و بنیادی به تاسیسات نفت عربستان وارد کند.