* شما از تجربهء خود در مالزی دربارهء نقش توسعهء تجاری چه فراگرفتید؟
** تجارت باید بخشی از روند توسعه باشد، بنابراین ما تلاش بسیار کردیم تا بخش خصوصی را ارتقا دهیم. من قویاً از اصلاح بازار، حذف نظارت دولت، خصوصیسازی و تمام موارد اقتصاد جهان کنونی حمایت میکنم. ولی برای انجام چنین مهمی ما نیاز به تجارت پاسخگویی داریم، ما در این رابطه نقایص جدی را بررسی کردیم. با توجه به تجارب من، تجارت میتواند به سمت رفیق بازی، فساد و سایر فعالیتهای ضعیف در نبود مطبوعات آزاد، جامعهء مدنی پرتلاش و اعمال قانونی موثر متمایل شود.
* آیا فساد به وسیلهء تجارت داخلی هدایت میشود یا شرکتهای بینالمللی نیز در آن نقش دارند؟
** فساد اساساً داخلی است ولی نقش شرکتهای چند ملیتی را نمیتوان نادیده گرفت. غالباً در زمینهء فساد آشکار و صریح سوالی مطرح نیست.برای مثال، هنگامی که استانداردهای کاری یا استثمار منابع طبیعی مطرح میشود حمایت نامحسوس فعالیتهای ناخوشایند به چشم میخورد. برخی شرکتهای بینالمللی هنگامی که به پایان اهداف مالی موردنیاز برای کار با دولتهای سرکوبگر میرسند وارد فعالیتهای نامناسب میشوند.
* برخی میگویند درخواست نظر و ایدهء غربیها دربارهء مسایلی همچون محیطزیست، حقوق بشر و دموکراسی برای کشورهای در حال توسعه اشتباه است. نظر شما چیست؟
** برخی از تصور ارزشهای آسیایی استفاده میکنند تا کار دولتهایی را توجیه کنند که از دموکراسی پاسخگویی، نیاز به مطبوعات آزاد و جامعهء مدنی آزاد حمایت نمیکنند.
برخی نیز میگویند امنیت و توسعه بر آزادی و دموکراسی مقدم است. من هیچکدام از این عقاید را قبول ندارم. قطعاً باید متغیرهای منطقهای برای چگونگی روند تجاری وجود داشته باشد، ولی پاسخگویی، حقوق بشر جهانی و سیستم قضایی مستقل و آزادی مطبوعات ارزشهای غربی یا اروپایی نیستند. آنها ارزشهای جهانی تلقی میشوند که ما باید به آن احترام بگذاریم.
هنوز، افرادی وجود دارند که میگویند اشتباه است کشورها یا NGO های غربی کشورهای در حال توسعه را وادار کنند تا استانداردهای کاری یا زیستمحیطی را که ثمرهء جوامع رشد یافتهء صنعتی است، بپذیرند چرا که این کشورها هنوز در حال رشد و توسعه هستند.
اقتصادهای نوظهور نباید از لابیهای اروپایی یا آمریکای شمالی کپیبرداری کنند. در مالزی ما منطقهای به نام ساراواک داریم که حدود 81000 میلیون متر مربع آن از درخت جنگلی پوشیده شده است. گروههای بسیار افراطی محیطزیست با حق استفاده و بهرهبرداری از این درختان مخالف هستند. این وضعیت تقریباً به همان اندازه که مقامات محلی ساراوک اجازهء قطع بیش از حد درختان این منطقه را صادر کنند اشتباه است. با توجه به نیاز و در نظر گرفتن مصالحزیستمحیطی، درختان باید مورد بهرهبرداری قرار گیرند.
* آیا هیچ شرکتی که شما در مالزی با آن در ارتباط بودید، توانسته به دلیل تعهداتشان نسبت به پاسخگویی و احساس مسئولیت اجتماعی شما را تحتتاثیر قرار دهد؟
** شرکتهای اینتل و موتورولا که هر دو شرکتهای سرمایهگذاری بزرگی هستند، به دلیل مشارکت فنآوری، سرمایهگذاری در آموزش محلیان و بهدلیل فعالیت تجاری شفاف و بدون ابهام به ذهن من میرسند.
* و کدام شرکتها شما را ناامید کردهاند؟
** متاسفانه تعداد این شرکتها آنقدر زیاد است که درست نیست نام آنها برده شود. آنها برنامههایی را برای دستیابی به منافعشان و کسب سود و حمایت مالی در مالزی به اجرا گذاشتند. وقتی من آنها را به یاد میآورم که از طریق کانالهای رسمی دولتی به اهداف خود دست یافتند بسیار سرخورده میشوم. هنگامی که با چنین مواردی برخورد میکنم احساس میکنم هنوز به معیارهای قوی برای مبارزه با فساد و معرفی آن نیاز داریم. در سال 1997 هنگامی که من در تلاش برای چنین هدفی بودم شرایط جوری پیش رفت که من روانهء زندان شدم.
* آیا شرکتهای غربی که شما روابط تجاری با آنها داشتید در آن زمان به کمک شما آمدند؟
** خیر. بسیاری از سازمانهای خصوصی و حقوق بشر پروندهء مرا دنبال کردند ولی وقتی من از زندان بیرون آمدم تعدادی از بازرگانان ابراز همدردی کردند.