نگاهی به روابط تهران و قاهره

با توجه به سفر از پیش اعلام نشده علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان به قاهره برای مذاکره با مقامات مصری، پرداختن به مسایلی هم‌چون مناسبات دو کشور، موقعیت ژئوپولتیک و حساس مصر و ایران به ویژه در جهان اسلام و عرب، تحولات جدید و چشم‌انداز روابط آتی دو کشور و ابعاد سیاسی امنیتی آن خالی از لطف نیست. آن چه که مربوط به حوزه روابط سیاسی و دیپلماتیک میان ایران و مصر به شکل جدید آن می‌شود، مربوط به زمان قاجاریه است. در این زمان (سال 1848 میلادی) دولت وقت ایران تصمیم گرفت که در هر یک از شهرهای ممالک عثمانی که دارای منافع تجاری است، کنسولگری ایجاد نماید و هشت سال پس از این تصمیم یعنی در سال 1855 میلادی، برای اولین بار مبادرت به اعزام یک مامور موقت به عنوان مصلحت‌گذار از استانبول به قاهره نمود. در سال 1921 میلادی، سرکنسولگری ایران در قاهره تبدیل به سفارت گردید. (سال استقلال جمهوری عربی مصر)
به رغم مناسبات خانوادگی که در این زمان میان پادشاهان دو کشور وجود داشت، روابط سیاسی میان ایران و مصر در سال 1960 قطع شد، اما در پی درگذشت جمال عبدالناصر در سال 1970، پروتکل برقراری روابط میان ایران و مصر امضا شد. به دنبال مرگ جمال عبدالناصر، انورسادات (یکی از معاونانش) جانشین وی گردید. انورسادات به تدریج از سیاست‌های عبدالناصر عدول کرده و بالاخره در سال 1979 (سال پیروزی انقلاب اسلامی ایران) با رژیم صهیونیستی قرارداد کمپ دیوید را امضا نمود.
مناسبات سیاسی ایران و مصر به دلیل امضای قرارداد کمپ دیوید در سال 1979 میلادی از سوی مصر و به دنبال صدور فرمان حضرت امام خمینی به وزیر خارجه وقت ایران قطع گردید. اگرچه روابط طرفین از مقطع زمانی فوق به طور کامل قطع گردید، با این حال این روابط مراحل مختلفی را پشت سر گذاشت و عوامل دیگری نیز در تیرگی مناسبات بین دو کشور در طول دهه 80 و 90 میلادی دخیل بودند که پاره‌ای از این عوامل به شرح زیر می‌باشند: پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، دولت مصر به شاه مخلوع ایران پناه داد و پس از مرگش اجازه دفن وی را در خاک مصر داد. با وجود آن که انورسادات، صدام را آغازگر حمله عراق به ایران خوانده و موضعی منفی نسبت به وی اتخاذ کرده بود، با این حال پس از کشته شدن وی، مبارک در جهت بهبود هر چه سریع‌تر روابط با عراق تلاش نمود و تا آنجا پیش رفت که با تمام توان در کنار عراق ایستاد. تا آنجا که مصر حتی به اعزام نیروهای نظامی و حضور مستقیم در جبهه‌های جنگ علیه ایران و در کنار عراقی‌ها همت گمارد و این موضوعی بود که سال‌ها بعد حسنی مبارک به آن بصورت رسمی اعتراف کرد.
وی در گفت‌وگو با روزنامه‌ فیگارو گفت: عراقی‌ها فراموش نمی‌کنند که در جنگ علیه ایران، 18 هزار سرباز مصری با آنها همراهی کردند؛ اگرچه بعد از جنگ، صدام بی‌رحم شده بود و هر روز بین پنج تا 10 تابوت شهروندان مصری که به وسیله عراقی‌ها به قتل رسیده بودند، وارد مصر می‌شد. حمایت مصر از ادعاهای امارات بر سر جزایر سه‌گانه ایرانی تلاش مصر برای حضور و گسترش نفوذ امنیتی خود در منطقه خلیج فارس که با مخالفت جدی جمهوری اسلامی ایران روبرو گشت. ترس مصر از همکاری ایران با جنبش‌های اسلامی مصر و... در پی پایان یافتن جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، مصر در مرحله اول در جهان عرب با مشکل افزون‌طلبی‌های عراق مواجه شد و در مرحله بعدی که با اشغال کویت آغاز شد، با مرزبندی‌های جدید سیاسی مواجه گردید. این موضوع قاهره را وا می‌داشت تا در جهت تغییر هم پیمان‌های منطقه‌ای خود گام بردارد. از این رو و با توجه به جایگاه ایران در منطقه و نقش آن در تحولات جهانی و منطقه‌ای، مصر را بر آن داشت که در جهت بهبود روابط با ایران گام بردارد. ایران نیز در مقام تنش‌زدایی گام برداشت، با این حال پس از افتتاح دفاتر حفاظت منافع دو کشور این روند با کندی نسبی مواجه گردید.