جدال بغداد و اربیل بر سر نفت شمال

مترجم: مرضیه خادم شریف
کردهای عراقی پس از جنگ جهانی اول و تقسیم شدن امپراتوری عثمانی با اعراب عراق اتحادی را شکل دادند و شروع به زندگی در سرزمینی کردند که هیچ‌گاه در آن احساس آرامش نکردند. کردها می‌گویند، بیش از آن‌که از نفت بخش شمالی سرزمین عراق بهره‌مند شوند، قربانیان آن بوده‌اند.
تحت حکومت رژیم بعثی، کردها از داشتن شغل در صنعت نفت کشور محروم شدند و این در حالی بود که هزاران خانواده مجبور شدند تا خانه و کاشانهء خود را که در نزدیکی کرکوک شهر غنی از نفت قرار داشت ترک کنند. این حس بی‌عدالتی در دولت مرکزی موجب شد تا تعدادی از مقامات کرد عراق هفتهء گذشته در جلسه‌ای دربارهء دورنمای نفت منطقه با گروهی از مدیران بین‌المللی انرژی در لندن دیدار کنند.
عراق ذخایر نفتی اکتشاف نشده زیادی دارد، ولی آشوب و عدم اطمینان قانونی موجب شده تا شرکت‌های خارجی تمایلی به سرمایه‌گذاری در این بخش نداشته باشند.
اکنون با توجه به قانون جدید سرمایه‌گذاری خارجی در صنعت نفت که قرار است در ماه اکتبر در پارلمان منطقهء کردستان در اربیل به تصویب برسد، آشتی حورامی، وزیر جدید منابع طبیعی کردستان، به شرکت‌کنندگان حاضر در نشست لندن گفته است که دولت منطقه‌ای کردستان این اختیار را دارد که تحت قانون حاکم بر منطقه دست به اکتشاف ذخایر نفت و گاز جدید بزند و از آن‌ها بهره‌برداری کند. وی گفته است، قصد کردها این است که با همکاری مشترک با دولت مرکزی از منابع انرژی موجود در منطقه بهره‌برداری کنند.
حورامی گفت، ‌هرچند که ذخایر نفتی شمال عراق به بزرگی و وسعت میادین نفتی جنوب در اطراف بصره نیست، ‌ولی این منطقه از توان بالقوهء خوبی برخوردار است و برآورد شده که ذخایر نفتی آن در حدود 45 میلیارد بشکه و ذخایر گاز طبیعی آن نیز 100 تریلیون فوت مکعب است. حورامی همچنین طرح دومین خط لولهء صادرات نفت از کرکوک به بندر جیهان در ترکیه را مطرح کرد. این خط لوله قرار است در اختیار و تحت کنترل کردهای منطقه باشد و در نتیجه از حملات خرابکاری در امان خواهد بود و از حمایت بیش‌تری نیز برخوردار است.
حورامی به حاضران در جلسه اطمینان داد که طرح‌هایش براساس قانون اساسی جدید فدرال عراق بوده و در آینده نزدیک از نظر قانونی اجرایی خواهد شد. تاکنون فقط تعداد اندکی از شرکت‌های اکتشافی مستقل در منطقهء کردستان شروع به فعالیت کرده‌اند. دولت محلی کردستان قراردادهای مشترک تولید نفت را با شرکت DNO ، شرکت نفت نروژی، به امضا رسانده است. این شرکت در حال فعالیت حفاری نفت در منطقهء زاخو است و همچنین دولت محلی کردستان برای عملیات اکتشاف نفت در منطقهء «تق‌تق» قراردادهایی را با شرکت «پت‌اویل» و «جنل انرژی» ترکیه به امضا رسانده است.
حورامی همچنین گفت، تفاهم‌نامهء همکاری با شرکت‌های مستقل به امضا رسیده است و دولت محلی کردستان در نظر دارد تا قراردادهای تولید مشترک نفت را در ماه اکتبر به امضا برساند و همچنین مذاکره با چندین شرکت بزرگ نفتی را آغاز کند.
وی گفت، براساس قانون، درآمدهای حاصل از نفت منطقهء کردستان با دولت مرکزی مشترک خواهد بود.
این در حالی است که وزیر نفت دولت فدرال، حسین شهرستانی، در گفت‌وگو با روزنامهء الصباح گفت: «این وزارتخانه هیچ قرارداد سرمایه‌گذاری در زمینهء نفت را با مقامات دولت محلی کردستان به امضا نرسانده است.»
حسین شهرستانی که از حمایت منطقهء شیعه‌نشین عراق برخوردار است، تاکید می‌کند: «قراردادهایی که بدون تایید دولت مرکزی به امضا رسیده باشد باید فسخ شود و قراردادهای بهره‌برداری، تولید و صادرات نفت باید در اختیار وزارت نفت عراق باشد.»
قراردادهای جدید نفتی باید تا تصویب قانون جدید هیدروکربن که احتمالائ در سال‌‌آینده به تصویب می‌رسد، منتظر بمانند. مقامات وزارت نفت در بغداد به فهرست سیاه شرکت‌های نفتی اشاره کردند که در حال حاضر با منطقهء کردستان همکاری می‌کنند.کشمکش بین بغداد و کردها بر سر منابع انرژی شمال عراق زنگ‌خطری را برای گروه اقلیت سنی کشور به صدا درآورده است. بسیاری از رهبران سنی معتقد هستند که عدم تمرکززدایی از صنعت نفت عراق، همان طور که در قانون اساسی، پیش‌بینی شده آخرین توطئه از تقسیم عراق بر سر بخش شمال کردنشین و جنوب شیعه‌نشین که هر دو این مناطق سرشار از نفت است و همچنین بخش مرکزی سنی‌نشین است که هیچ‌گونه درآمدی ندارد.