12 سال پس از نسل‌کشی در رواندا

خوان مندز / مشاور ویژه دبیرکل سازمان ملل در جلوگیری از نسل‌کشی
جهانیان و به خصوص مردم آفریقا هنوز یکی از وحشیانه‌ترین جنایت‌های تاریخ یعنی نسل‌کشی در رواندا را از یاد نبرده‌اند. در همین زمینه خوان منذر مشاور ویژه دبیر کل سازمان ملل در جلوگیری از نسل‌کشی به بیان اقدامات سازمان ملل برای جلوگیری از چنین وقایعی پرداخته است. آن چه در پی می‌آید متن مقاله خوان مندز است که دفتر اطلاع‌رسانی سازمان ملل در تهران آن را به به زبان فارسی برگردانده و به این روزنامه ارسال داشته است.
دوازده سال قبل رواندا یکی از وحشیانه‌ترین جنایات قابل تصور را تجربه کرد. نزدیک به یک میلیون نفر به دلیل این‌ که از قوم سیاسی میانه‌روی توتسی یا هوتو بودند، قتل‌عام، یا در واقع با ساطور قطعه قطعه شدند. هنگامی که تصاویر بدن‌های مثله شده به سراسر جهان مخابره شد، جامعه بین‌المللی بی‌تفاوت ماند. در حالی که امروز درس‌های آن فاجعه دهشتناک را مرور می‌کنیم، باید تعهد خود را برای اتخاذ تدابیری قاطع به منظور تضمین جلوگیری از وقوع نسل‌کشی دیگر در زمان خود تجدید نماییم. اگر اقدام ما در رویارویی با خشونت حاصل از نسل‌کشی نیمه کاره بماند، نمی‌توانیم ادعا کنیم درس‌هایی از نسل‌کشی سال 1994 رواندا فرا گرفته‌ایم. اقدام به ویژه درباره دارفور ضروری است، جایی که تهدید نسل‌کشی به گونه‌ای گسترده همچنان قابل مشاهده است. پس از واقعه نسل‌کشی در رواندا، تنها بعد از یک سال در شهر سربرنیسا واقع در بوسنی، جهان به تمامی، باری دیگر خواستار جلوگیری از این گونه خشونت شد. با این‌ حال با وجود تعهدات بین‌المللی و قول‌های مکرر برای مسئول نگاه داشتن کشورها، پاسخ مشترکمان به این نیاز ناکافی است. انتصاب اینجانب به عنوان مشاور ویژه دبیرکل سازمان ملل برای جلوگیری از نسل‌کشی در جولای 2004 منعکس کننده تلاش آقای کوفی عنان برای تضمین این امر است که جامعه بین‌المللی اقدام پیشگیرانه انجام خواهد داد. این انتصاب به معنی آن بود که بر رابطه بین نقض نظام‌مند و گسترده حقوق بشر و تهدید علیه صلح و امنیت بین‌المللی تاکید شود. بخشی از کار من ارایه اطلاعات در مورد بدترین نوع نقض حقوق بشر یعنی آن‌هایی که مجوز عکس‌العملی از جامعه بین‌المللی را نیاز دارند، به شورای امنیت است. من اساس کار خود را بر تعهدات حقوقی جهان شمول فعلی که در کنوانسیون نسل‌کشی 1948 بیان گردیده و نه فقط اقدام به نسل‌کشی را مجازات می‌کند بلکه مانع از آن نیز می‌شود، پایه‌ریزی کرد‌ه‌ام. این تعهد حقوقی در اجلاس سران جهان 2005 در ماه سپتامبر به وسیله تعهد اخلاقی و سیاسی گسترده‌تری که از راه آن تمامی کشورهای عضو ملل متحد در حال حاضر مسئولیت حمایت از شهرودان را در مقابل نسل‌کشی، جنایات جنگی، پاکسازی قومی و جنایت علیه بشریت پذیرفته‌اند، تقویت شد. این حمایت ممکن است هنگامی که دولت‌ها مایل نیستند یا نمی‌توانند از شهروندان خود حمایت کنند شامل برخی از موارد محدود و غیر توافقی شود. به عنوان مشاور ویژه من تاکید دارم که دخالت جامعه بین‌المللی با توافق دولت مورد بحث قابل توجیه است. با این حال با وجود این تعهدات و الزامات، مردم هنوز صرفا به دلیل قومیت خود هدف خشونت و قتل قرار می‌گیرند. این مساله امروز وقیحانه در دارفور سودان در حال وقوع است. از هنگامی که مشاور ویژه شده‌ام دو بار تاکنون از دارفور دیدار داشته‌ام و اقداماتی مرتبط برای معکوس و جلوگیری کردن از خشونت در آنجا ارایه داده‌ام. با وجودی که جامعه بین‌المللی توانسته زندگی‌های بسیاری را در آنجا نجات دهد، اما فورا به انجام اقدامات بیشتری نیاز داریم عملیات کمک‌رسانی انسان‌دوستانه که در حال اجرا است، به نزدیک سه میلیون انسان که دو میلیون از آنان از خانه‌های خود رانده شده‌اند به شکلی غیر مستمر مواد غذایی می‌دهد. پاسداران صلح ماموریت کمک اتحادیه آفریقا در سودان) AMlS (در مهار خشونت و حمایت از غیر نظامیان در د ارفور کمک کرده‌اند هنوز مشکلات تدارکاتی، مالی و نقدی موجود مانع از فعالیت‌های آنان می‌شود. از همه نومیدکننده‌تر این است که دولت سودان و گروه‌های شورشی مانع از فعالیت‌های پاسداران صلح ماموریت کمک اتحادیه افریقا در سودان شده‌اند. حضور پاسداران صلح در دارفور چه به صورت AMlS یا ماموریت سازمان ملل یعنی به نحوی که اخیرا در اصول به وسیله اتحادیه آفریقا پذیرفته شد، باید قدرتمند باشد، بهتر تجهیز و حمایت شود و نیازهای مالی آن بدون تاخیر تامین شود تا تبدیل به موانعی موثر برای جلوگیری از خشونت علیه شهروندان گردد. اینک هنگام حضوری قوی است زیرا وضعیت امنیت در دارفور در حال وخیم‌تر شدن است و حملات علیه مردم غیرنظامی در حال سرایت به چاد است. همگی ما می‌توانیم برای جلوگیری از نسل‌کشی کمک موثر نماییم. سازمان‌های بین‌المللی با تبدیل تعهد به اقدام می‌توانند این کار را انجام دهند یعنی تضمین اینکه دولت‌ها به مسئولیت‌های خود در برابر شهروندان متعهد باقی بمانند. شهروندان نیز در سراسر جهان می‌توانند به رهبران خود فشار بیاورند که بیشتر از گفته‌های خود عمل کنند. خشونت علیه افراد مورد هدف صرفا به دلیل قومیت، نژاد، مذهب و ملیت آنان غیرقابل قبول است. اقدامات موثر برای جلوگیری از افزایش خشونت و تبدیل آن به نسل‌کشی حیاتی است. ما نباید منتظر شویم تا مشقت به سطوحی که 12 سال پیش در رواندا شاهد بودیم برسد. نسل‌کشی قبل از این که صدها یا هزاران قربانی بگیرد، باید متوقف گردد، ما جلوگیری از وقوع وحشت نسل‌کشی را مدیون خاطره قربانیان نسل‌کشی، خودمان و نسل‌های آتی هستیم.