جایگاه و اهمیت انتخابات خبرگان رهبرى

رسول سنایی راد
از جمله انتخابات‌هاى سه‌گانه‌اى که در 24 آذرماه برگزار مى شود، انتخابات خبرگان رهبرى است که با توجه به اهمیت و جایگاه خطیر آن در نظام جمهورى اسلامى، در این نوشتار به اختصار و اجمال به معرفى و توضیح آن مى‌پردازیم:
الف ـ ویژگى‌ها و وظایف عمده خبرگان رهبرى: در نظام جمهورى اسلامى رهبرى ولایت فقیه در طول حاکمیت خداست که این حق براى اجراى احکام الهى به انبیا و اوصیاى آنان مى رسد تا در زمین اقامه قسط و عدل کنند و پس از آن به فقهاى جامع الشرایط منتقل شده است.
حضرت امام خمینى(ره) معمار بزرگ جمهورى اسلامى این نظریه را به بهترین شیوه به مبانى حکومت در اسلام و شیوه حکومتى پذیرفته شده توسط عقل جمعى، یعنى جمهوریت پیوند داد و نظریه «جمهورى اسلامى مبتنى بر ولایت فقیه» را ارایه فرمود که در آن «خبرگان رهبرى» با راى مردم تشکیل مى شود و امر شناسایى و تعیین رهبرى را به صورت تخصصى و ویژه انجام مى دهند که نوعى ساز و کار انتخاباتى با راى غیرمستقیم است که در برخى کشورهاى پارلمانى براى انتخاب رییس‌جمهور پیش‌بینى شده است.
به عبارت دیگر ضرورت این انتخاب تخصصى و دور نگهداشتن آن از بازى هاى جناحى و آفات انتخاب مستقیم قانونگذار را به پیش بینى نهادى متشکل از گروهى خبره و متخصص در تشخیص رهبرى در نظام جمهورى اسلامى سوق داده که مهم ترین دلیل برگزارى انتخابات مجلس خبرگان، رجوع مردم به کارشناسان امر براى تشخیص مصداق رهبرى یا به تعبیرى رجوع غیرمتخصص به متخصص در تشخیص و کشف رهبر جامعه اسلامى است.
بر اساس اصول 107، 108، 109 و 111 قانون اساسى، خبرگان رهبرى سه وظیفه مهم شناسایى افراد واجد شرایط رهبرى، معرفى و تبیین رهبرى در شرایط لازم و نظارت بر عملکرد رهبرى را برعهده دارند که آن را در قالب ساختار و نظامى قانونى متشکل از دبیرخانه، هیات رییسه و کمیسیون‌هاى 6گانه انجام مى‌دهند.
حضرت امام خمینى(ره) جایگاه این مجلس را در پیامى به هنگام گشایش اولین دوره مجلس خبرگان رهبرى اینگونه بیان فرمودند: «… و اکنون شما اى فقهاى شوراى خبرگان و اى برگزیدگان ملت ستمدیده در طول تاریخ شاهنشاهى و ستمشاهى، مسئولیتى را قبول فرمودید که در راس همه مسئولیت‌ها است و آغاز به کارى کردید که سرنوشت اسلام و ملت رنج دیده و شهید داده و داغ دیده در گرو آن است.»
اهمیت چنین وظیفه خطیرى را مى توان در اقدام شایسته دوره اول مجلس خبرگان رهبرى دید که با انتخاب بموقع و دقیق حضرت آیت الله خامنه اى به رهبرى، در 14 خرداد 1368 و پس از ارتحال حضرت امام(ره) کشور را از یک بحران عبور داده و امید دشمنان را براى بروز شکاف و جنگ داخلى پس از رحلت حضرت امام خمینى(ره) نقش بر آب کرد و مردم را از اضطراب و دغدغه نجات داد.
ب ـ نقش و جایگاه رهبرى در جمهورى اسلامى ایران: رهبرى در نظام جمهورى اسلامى عالى ترین مقام است که هماهنگى قوا را عهده دار بوده و ضمن انتصاب رییس قوه قضائیه با تنفیذ حکم رییس جمهور منتخب مردم به تصمیمات وى مشروعیت مى بخشد و در شرایط لازم مى تواند وى را برکنار نماید.
اختیارات و وظایفى چون ابلاغ سیاست هاى کلان نظام، عزل و نصب فرماندهان نیروها، فرمان جنگ و صلح و فرمان همه پرسى از جمله مواردى است که قانون اساسى بر عهده رهبرى در نظام جمهورى اسلامى گذاشته است و بالاتر از آن یک مقام معنوى است که وجه تمایز این نظام از سایر نظام هاى جمهورى مى باشد، زیرا رهبرى در کشور ما به عنوان مجتهدى اعلم، اسلام‌شناس، آگاه، مدبر، مدیر، شجاع، با تقوا و عادل است که امکان و شرایط اجراى احکام الهى را برآورده مى‌سازد.
با توجه به چنین جایگاهى است که قانونگذار انتخاب رهبرى را برعهده گروهى متخصص گذاشته است تا امکان انتخاب بهتر، دقیق تر و سالم تر اشخاص مورد نیاز براى این سمت و جایگاه خطیر و حساس را فراهم سازد.
همچنانکه در کشورهاى آلمان، ایتالیا، فنلاند، پاکستان، هند و... رییس‌جمهور و در آلمان، اسپانیا، چین، ژاپن و... نخست‌وزیر با شیوه انتخاب دو مرحله اى سرکار مى آیند. فلسفه چنین شیوه انتخابى، انتخاب فرد داراى شرایط و اصلح توسط نمایندگان داراى شرایط و شناختى بالاتر از عموم رأى دهندگان است؛ افرادى که داراى شرایطى بالاتر از عموم رأى دهندگان بوده و با توانایى، تحصیلات، تجربه و شایستگى هاى اخلاقى و سیاسى بالاتر مى توانند شناسایى و انتخاب فرد واجد شرایط را در بالاترین حد صورت داده و در تشخیص خویش اشتباه کمترى داشته باشند.
بنابر این مى توان گفت هر چند مجلس خبرگان از لحاظ مبانى و شرایط اصلحیت در دنیا منحصر به فرد است چون نظام ولایت فقیه و صفات عالى رهبرى مختص نظام جمهورى اسلامى است، اما از نظر شکل و روش انتخاب و تعیین عالى ترین مقام کشور مشابه نهادها، مجامع و مجلس هایى است که در کشورهاى دیگر نیز وجود دارند و گزینش عالى ترین مقام رسمى اجرایى یا هر دوى این ها را برعهده دارند.
حال که انتخابات آینده فرصتى براى آحاد شهروندان پیش آورده تا به طور غیر مستقیم در تعیین رهبرى و نظارت بر عملکرد وى ایفاى نقش نمایند، شایسته است بهترین کاندیداها را از میان داوطلبان شناسایى و روانه این مجلس نمایند تا بتواند متناسب با اهمیت و جایگاه آن عمل نماید. بدیهى است چنین فردى باید ازشناخت، آگاهى، علم، تقوا، عدالت، مدیریت، فقاهت و اسلام شناسى لازم و شجاعت کافى برخوردار باشد که در این مرحله کشف آنها برعهده رأى دهندگان است، لذا باید به تناسب این اهمیت و جایگاه، حوصله و دقت به خرج داد و هر رأى را سرمایه اى براى تعیین سرنوشت، اداى تکلیف و استفاده از این حق تلقى کرد و آن را به بهترین وجه به کار گرفت. ان‌شاءالله.