افغانستان، تله‌اى براى ناتو

افغانستان یکى از عرصه هایى است که مسکو در آن آماده همکارى با ناتو است. گواه آن، روند چند نشست اخیر شوراى روسیه-ناتو است. و اکنون، پس از نشست ناتو در ریگا با موضوع افغانستان معلوم شد که چرا این اتحاد اشتیاقى متقابل نشان نمى دهد. بنظر مى رسد به این دلیل که افغانستان درکل موضوعى بسیار دردناک و دشوار براى مشارکت پیمان آتلانتیک شمالى است.
چنین شنیده شد که آینده ناتو هم اکنون در افغانستان رقم مى خورد. یادآورمى شویم که امروز پس از گذشت پنج سال از آغاز عملیات در افغانستان، اکنون ناتو هماهنگى عملیات را بر عهده دارد و دوگانگى پیشین را رفع مى کند، یعنى زمانى که نظامیان آمریکا بطور جداگانه فعالیت داشتند و ناتو بطور جداگانه، در حالى که آمریکا عضو ناتو است.
پیشتر چنین محسوب مى شد که این عملیات، کمکى است که زندگى دوباره به این اتحاد مى بخشد که وضعیت آن پس از پایان «جنگ سرد» داراى دوگانگى شده بود. «طالبان» بنظر پاسخى عالى براى این سوال بود که «براى چه به این اتحاد نیاز است و چه کسى دشمن بالقوه این اتحاد نظامى است؟». اما نشست ریگا نشان داد که بهاى افغانستان براى حفظ و حتى گسترش این اتحاد، براى متفقین بیش از حد گزاف است.
پس از آن که مسئولیت تامین امنیت بر عهده سربازان ناتو افتاد، نه تنها در رابطه با استان هاى آرام، بلکه در جنوب و جنوب شرق افغانستان نیز که در آنجا طالبان عملا حکمفرمایى مى کنند، این مسأله مشخص شد. حمله آنها در پاییز نشان داد که آنها بطور قابل توجهى مواضع خود را مستحکم نموده اند. طالبان ها بتدریج تاکتیک خود را تغییر مى دهند و از جنگ هاى پارتیزانى به حمله هایى به خوبى سازمان یافته و عملیات دفاعى مى رسند. همچنین بیشتر در گروه هایى بزرگ و متشکل از 300-400 نفر عمل مى کنند.
نیروهاى خارجى و دولتى افغانستان تلفاتى محسوس دارند. بویژه که این تلفات در نتیجه اقدامات انتحارى که چند سال پیش وجود نداشتند نیز بیشتر مى شود. تنها از آغاز سال جارى میلادى بیش از 140حمله نفوذى توسط آنها انجام شده است. از این رو افغانستان هر چه بیشتر عراق را یادآور مى کند.
معلوم مى شود که در اوضاع جدید ناتو با کمبود نیرو مواجه است. زیرا نظامیان ناتو مجبورند در پایگاه ها و جایگاه هاى ویژه مستقر باشند و به ندرت عملیاتى نفوذى علیه دشمن انجام مى دهند.
در نشست ریگا شنیده شد که خواهان افزایش نیروهاى ناتو در افغانستان هستند. مشکل تنها در این است که تلاش هاى مصرانه آمریکا، انگلیس و کانادا براى افزایش نیروهاى ملى کشورهاى اروپایى با عدم تمایلى مصرانه از سوى آلمان، فرانسه، اسپانیا، ترکیه، ایتالیا، نروژ و دانمارک مواجه شد.
روشن مى شود که در پشت پرده نشست، متفقین آمریکا در ناتو اعتراض هایى جدى به واشنگتن داشتند. پنتاگون را به این متهم نمودند که پیاپى اطلاعاتى عمدا نادرست را به نگهبانان خود مى دهد تا گروه هایى از طالبان که با آمریکا همکارى مى کنند را از ضربات و حملات نجات دهند. آمریکایى ها به درخواست متفقین خود براى پشتیبانى هوایى نیز اغلب گوش فرا نمى دهند. بویژه که گاهى اروپاییان زیر آتشبار نیروهاى هوایى آمریکا قرار مى گیرند.
به گزارش نووستى علاوه بر این معلوم شد که یگان هاى آمریکایى تاثیرى بسیار بد بر مردم محلى داشته اند تا جایى که هلندى ها و بلژیکى ها مجبور به تغییر رنگ لباس هاى خود شدند تا ساکنین محلى آنها را با آمریکایى ها اشتباه نگیرند.
در ریگا مشخص شد که مشکل افزایش نیروها در بروکسل را مى خواهند از طریق اعزام نیروهایى از کشورهاى مدعى عضویت در ناتو و یا کشورهایى که بتازگى به عضویت در آمده اند، حل کنند. تفلیس و کى یف اعلام کرده اند که قصد دارند نظامیان خود را به افغانستان اعزام کنند. همچنین لهستان نیز تصمیم گرفته است نیروهاى خود را در افغانستان تا 1000نفر افزایش دهد ، استونى به تجهیزات و لتونى نیز به نفرات خود اضافه مى کند. بلغارستان قصد دارد محموله اى از سلاح و مهمات در اختیار ارتش افغانستان قرار دهد. رومانى نیز موافقت نمود که گردانى از پیاده نظام هاى موتوریزه را به افغانستان اعزام کند.
هر چند که کرواسى نسبت به این درخواست و یا دقیقتر دستور براى جابجایى نیروهاى خود از مناطق به نسبت آرام در شمال افغانستان به جنوب پر آشوب بسیار هوشیارانه برخورد نمود، و لیتوانى کلا از جابجایى سربازان خود امتناع کرد.
موضع اعضاى جدید را مى توان درک نمود. پیش از هر چیز افزایش ناچیز نیروها بعید است که براى کنترل تمامى خاک افغانستان کافى باشد. دوما علت اصلى تنش ها در افغانستان در مشکلاتى است که آمریکایى ها وعده داده بودند 5 سال پیش حل کنند: طى 2-3 سال بطور کل طالبان را مطرود سازند، سیستم سیاسى را تثبیت کنند، شکوفایى اقتصادى را پایه گذارى کنند، زیرساختارها را احیا کنند، براى مردم ایجاد اشتغال کنند و بر تجارت مواد مخدر چیره شوند. هیچ یک از این موارد رخ نداد. این یعنى تلفات ناگزیر در بین نظامیان ناتو بیهوده است.
مسکو با نگرانى نظاره گر اختلاف نظرات بارز در ریگا بود که با گسترش ناتو تنها حادتر مى شود. محافل سیاسى روسیه پیشتر نیز متوجه بودند که ناتوى ضعیف، شریک خوبى براى مسکو نیست. این را نیز درک کرده بودند که افغانستان مشکلى حقیقى است که نیازمند همکارى تمامى اروپاییان است. نشست ریگا تنها تردیدها و هراس هاى روسیه را تقویت کرد.
مردم افغانستان قربانیان اصلى درگیرى طالبان با نیروهاى غربى
با وجود گذشت چندین سال از سقوط طالبان در افغانستان، جنوب این کشور همچنان دستخوش حملات متعدد و پایان ناپذیر آنها و دیگر شبه نظامیان افغان است. نظامیان چندملیتى حاضر در منطقه بطور مداوم در معرض خطر حملات قرار دارند. از آنجایى که دشمن جبهه مشخصى ندارد و هر خودرو و یا رهرویى مى تواند سوءقصد گرى باشد، اغلب، مردم غیرنظامى به اشتباه هدف قرار مى گیرند و خون بیگناهان بر زمین مى ریزد. این حوادث تکرار شونده شکاف میان مردم و نیروهاى چندملیتى را بیشتر مى کند و خشم آنها را علیه این نیروها برمى انگیزد.
به گزارش دویچه وله چند روز پیش یک عامل انتحارى در قندهار واقع در جنوب افغانستان خودروى خود را بدرون ستون نیروهاى چندملیتى کمک به حفظ امنیت افغانستان راند و حادثه آفرید. نیروهاى ناتو حین انتقال سربازان بریتانیایى زخمى شده بروى مردم آتش گشوده و باز هم غیرنظامیان دیگرى را زخمى کردند. سخنگوى ایساف مى گوید، دلیل آتش گشودن سربازان چندملیتى این بود که خوردویى به آنها نزدیک شد و به فرمان ایست توجهى نکرد. ولى شاهدان عینى همچون خالد پشتون نماینده پارلمان افغانستان مى گویند، سربازان ناتو بدون هدف گیرى مشخص بسوى غیر نظامیان شلیک کردند. خالد پشتون مى گوید: مردم این منطقه از این حادثه خیلى خشمگینند و این واقعه را شدیدا محکوم مى کنند. مردم این انتظار را از نیروهاى ناتو ندارند که با هر کسى مانند تروریست ها برخورد کنند.
این تنها یک مورد از مواردى از این دست است. واقعیت این است که در سال گذشته دست کم 10بار خودروهاى مورد ظن واقع شده هدف آتش نیروهاى ایساف قرار گرفتند و در هفته گذشته در جنوب افغانستان و پیش از همه در قندهار پنج مورد اینچنینى رخ داد. سخنگوى ایساف مى گوید، نیروهاى چندملیتى باید در جنوب افغانستان بدلیل حمایت از طرح هاى عمرانى با مردم در تماس باشند. اغلب پیش مى آید که خودروها به فرمان ایست توجهى نمى کنند و چنین حوادثى آفریده مى شود. وى همچنین مى گوید، نیروهاى ایساف به منظور جلوگیرى از روى دادن اینگونه موارد از تابلوهاى اخطار یا اقدامات مشابه استفاده مى کنند.
از جمله این اقدامات این است که مقرر شده تا خودروهاى نظامى تنها با تابلوهاى بزرگ قرمز که علامت اخطار است، پایگاه هاى خود را ترک کنند. مقامات افغان نیز از مردم خواسته اند تا احتیاط بیشترى کرده، با نیروهاى امنیتى همکارى بیشترى نشان دهند و هنگام عبور ستون هاى نظامى صبر کنند تا ستون بگذرد.
بر روى تابلوهاى اخطار، جملات هشدار دهنده اى مانند لطفا نزدیک نشوید و ایست و غیره نوشته شده است. خالد پشتون مى گوید که حتى این تمهید نیز کارساز نخواهد بود. وى خاطرنشان مى سازد: آن کس که مى تواند اخطار روى تابلو را بخواند به ستون نظامیان نزدیک نمى شود ولى آن کس که سواد خواندن ندارد نزدیک مى شود و مانند یک تروریست یا عامل انتحارى هدف گلوله قرار مى گیرد.
نیروهاى ایساف سعى کرده اند، از درگیرى با غیرنظامیان بپرهیزند و بدین ترتیب وجه افتراق خود با واحدهاى ضد ترور آمریکایى را حفظ کنند. اما در سال جارى اوضاع بگونه دیگرى پیش رفت. ایساف وارد درگیرى هاى سنگینى شد. آنها در عملیات هوایى، مواضع شورشیان در روستاها را بمباران کردند و در برخى موارد شک برانگیز هم به اشتباه مردم را نشانه گرفتند.
خالد پشتون به همین سبب هشدار مى دهد و مى افزاید: شکى نیست، هر چه که این موارد بیشتر رخ دهد ، فاصله مردم و رویگردانى شان از نیروهاى ایساف بیشتر خواهد شد.